مدیریت پسماند در مناطق آسیب‌دیده از درگیری‌های نظامی اخیر در ایران، با چالش نخاله‌های ساختمانی ناشی از تخریب و انفجار روبروست. این بقایا با پسماندهای معمولی ساختمانی تفاوت‌هایی دارد و حاوی ترکیباتی ناهمگون و بالقوه خطرناک است که مدیریت آن‌ها را از یک فعالیت عمرانی ساده به یک عملیات تخصصی تبدیل می‌کند. تفاوت اصلی در این است که نخاله‌های جنگی اغلب با مواد شیمیایی ناشی از انفجارها، فلزات سنگین و آلاینده‌های صنعتی آمیخته شده‌اند. یکی از جدی‌ترین معضلات، مسئله ایمنی است؛ احتمال وجود مواد منفجره خنثی‌نشده یا مهمات عمل‌نکرده در میان آوارها، خطر انفجارهای ثانویه را در طول فرایند جابه‌جایی و تفکیک به‌شدت افزایش می‌دهد. از طرف دیگر نیز رهاسازی یا دفن غیرفنی این مواد، پیامدهای ناگواری برای اکوسیستم دارد. نشت مواد سمی و ترکیبات شیمیایی موجود در این پسماندها به لایه‌های زمین، منجر به آلودگی شدید خاک و نابودی میکروارگانیسم‌های مفید آن می‌شود. علاوه بر این، با نفوذ شیرابه‌های آلوده ناشی از بارش باران به اعماق زمین، منابع آب زیرزمینی در معرض آلودگی‌های پایدار قرار می‌گیرند که این امر می‌تواند سلامت چرخه غذایی و دسترسی به آب شرب سالم را در مناطق درگیر، برای سالیان متمادی با تهدید مواجه کند.

روز جهانی ماما یادآور مسئولیتی است که از نخستین لحظه شکل‌گیری زندگی آغاز می‌شود؛ مسئولیتی که این روزها در میان انبوهی از بحران‌ها سنگین‌تر از همیشه شده است. ایران در یک سال گذشته دو جنگ را تجربه کرده و هنوز در سایه آتش‌بسی شکننده روزگار می‌گذراند. هم‌زمان، بحران‌های محیط‌زیستی؛ از آلودگی هوا و کمبود آب تا تغییر اقلیم، آرام و بی‌صدا سلامت نسل‌های آینده را تهدید می‌کنند؛ مسائلی که از افزایش زایمان‌های زودرس تا اختلال در سلامت باروری را به دنبال دارند. در چنین شرایطی، نقش ماماها فقط به همراهی لحظه تولد محدود نمی‌شود. «ناهید خداکرمی»، رئیس انجمن علمی مامایی ایران، در گفت‌وگو با «پیام ما» از پیوند عمیق سلامت مادر و نوزاد با شرایط محیطی و اجتماعی می‌گوید و تأکید می‌کند که بدون هوای پاک، آب سالم، امنیت و زیست‌بومی امن نمی‌توان از سلامت زنان و کودکان سخن گفت. به باور او، ماماها امروز بیش از هر زمان دیگری با پیامدهای این بحران‌ها روبه‌رو هستند؛ در خط مقدم مراقبت از زندگی و آینده نسل‌ها.

با وجود افزایش ۶۲ درصدی بارش‌ها نسبت به سال قبل و بهبود نسبی وضعیت آب شرب در برخی مناطق، کارشناسان هشدار می‌دهند که ایران همچنان در ششمین سال متوالی خشکسالی به سر می‌برد و ذخایر آبی سدهای تهران حتی کمتر از پارسال است. وزارت نیرو هم اعلام کرده که بارش‌ها در سطح کشور یکنواخت نبوده و ۹ استان با جمعیت بیش از ۳۴ میلیون نفر همچنان در شرایط زیر حد نرمال قرار دارند. استفاده از حجم مرده سدها در سال قبل، کاهش کیفیت آب در برخی مناطق، و ناکارآمدی راهکارهایی مانند تغییر الگوی کشت یا اعمال عوارض صادراتی، از جمله چالش‌هایی است که بحران کم‌آبی را پیچیده‌تر کرده است و حتی این سؤال را به وجود آورده است که چرا هیچ‌کدام از این راهکارها موفقیتی کسب نکرده‌اند. به نظر کارشناسان شاید این بارش‌ها کمی از شدت بحران آبی کم کنند؛ اما هنوز نمی‌توان به آینده خوش‌بین بود.

دریای آرال، که روزگاری چهارمین دریاچه بزرگ جهان بود و به عنوان منبع تغذیه اکوسیستم منحصربه‌فرد و جوامع محلی شناخته می‌شد، اکنون به کمتر از یک دهم وسعت سابقش کاهش یافته است. بحران کاهش آب این دریاچه ناشی از انحراف رودخانه‌ها و بهره‌برداری کشاورزی، موجب به‌وجود آمدن بیابانی سمی موسوم به آرال‌قوم شده و کشورهای منطقه با اجرای پروژه‌هایی جهت بهبود نسبی، تلاش دارند از حذف کامل این پهنه آبی جلوگیری کنند.

بارش‌های قابل توجه زمستانی در جنوب عراق موجب جاری شدن دوباره آب در تالاب‌های هویزه و احیای بخش‌های گسترده‌ای از این زیست‌بوم‌های ارزشمند شده است. سال‌ها خشکسالی که به تغییرات اقلیمی نسبت داده می‌شد، این تالاب‌ها را در آستانه نابودی قرار داده بود، اما باران‌های اخیر امید را در میان ساکنان محلی زنده کرده است.

شینا انصاری، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، در یادداشتی به مناسبت روز ملی خلیج فارس هشدار داد: هرگونه درگیری نظامی در این منطقه می‌تواند به فاجعه زیست‌محیطی غیرقابل جبران منجر شود. این سازمان پیش از این با ارسال نامه‌ای رسمی به وزرای محیط زیست کشورهای منطقه نسبت به عواقب تنش‌ها هشدار داده بود.