روزنامه «پیام ما» در شماره ۳۴۶۱ خود که در یک‌شنبه ۱۱ مرداد ۱۴۰۵ منتشر شده است، به نقد و بررسی ابعاد مختلف توسعه پایدار پرداخته است. این شماره با تمرکز بر ضرورت «حفاظت مشارکتی» از جنگل‌های هیرکانی، سهم ناچیز زنان در آمار رسمی کشاورزی را به چالش کشیده و وضعیت معیشتی تحت فشار تورم و بحران‌های زیست‌محیطی در تالاب هورالعظیم را واکاوی کرده است.

صدویازده سال از نگارش «رساله هندسه» به دست «میرزا جعفرخان معمارباشی» می‌گذرد؛ رساله‌ای ۲۹۰صفحه‌ای که با سه رنگ آبی، قرمز و سبز و به خط نستعلیق نوشته شده است. این اثر را نه کاتب یا خطاط، بلکه خود میرزا جعفرخان معمارباشی برای معماران ایرانی نوشته است. رساله‌ای که میرزا جعفرخان به «علی‌محمد صانعی» سپرده بود، سال‌ها بعد به دست نوه صانعی در زیرزمین خانه‌ای قدیمی کشف شد. این اثر پس از پنج سال پژوهش و بررسی، برای انتشار در اختیار موزه و گنجینه آنلاین «سیمرغ‌نامه» قرار گرفت. رساله هندسه در امتداد سنتی قرار دارد که از «ابوالوفا بوزجانی» آغاز شد و بعدها «کوبنانی» آن را تکمیل کرد.

در قلب «دشت آزادگان»، جایی که هورالعظیم باید همچنان نبض حیات منطقه باشد، آب عقب‌نشینی کرده و پهنه‌های آبی کوچک‌تر شده‌اند. در میان نیزارهای نیمه‌جان، لاشه ماهی‌ها با شکم‌های سفره‌شده روی آب مانده و بوی تعفن از صدها متر آن‌سوتر به مشام می‌رسد. ماهی‌هایی که تا چند روز پیش بخشی از زنجیره حیات تالاب بودند، حالا خود به نشانه‌ای از وضعیت بحرانی اکوسیستمی تبدیل شده‌اند که حیاتش به آب وابسته است.

ثبت جهانی مجموعه قلعه‌های اسماعیلی ایران با محوریت الموت، بار دیگر نام یکی از مهم‌ترین دژهای تاریخی کشور را در کانون توجه پژوهشگران و افکار عمومی قرار داد؛ رویدادی که فراتر از یک موفقیت در عرصه میراث فرهنگی، فرصتی برای بازخوانی جغرافیای قدرت و شبکه استحکامات اسماعیلیان در ایران به شمار می‌رود. با این حال، این پرسش نیز هم‌زمان پررنگ‌تر شده است که آیا روایت این میراث تاریخی تنها به الموت محدود می‌شود یا در دیگر نقاط ایران نیز دژهایی وجود دارند که در شکل‌گیری این تاریخ نقشی بنیادین داشته‌اند، اما در سایه شهرت الموت کمتر دیده شده‌اند؟ در جنوب اصفهان و بر فراز «کوه صفه»، شاه‌دژ همچنان یکی از مهم‌ترین حلقه‌های این روایت تاریخی است؛ محوطه‌ای که اهمیت آن تنها به بقایای یک استحکام نظامی و آن هم فقط دورۀ اسماعیلی محدود نمی‌شود و بررسی آن می‌تواند ابعاد تازه‌ای از تاریخ سیاسی، مذهبی و نظامی ایران در قبل و بعد از اسلام را آشکار کند. در روزهایی که ثبت جهانی الموت نگاه‌ها را دوباره به میراث اسماعیلیان معطوف کرده است، با علی «شجاعی اصفهانی»، عضو هیئت علمی گروه باستان‌شناسی دانشگاه هنر اصفهان درباره جایگاه شاه‌دژ در این روایت تاریخی، وضعیت پژوهش‌های باستان‌شناسی، چالش‌های حفاظت و ظرفیت‌های کمتر شناخته‌شده این محوطه، گفت‌وگویی داشته‌ایم که در ادامه می‌خوانید:

اقتصاد روستایی ایران یک ویژگی عجیب دارد؛ بخشی از مهم‌ترین کارهای آن، انگار اصلاً کار محسوب نمی‌شود. صبح زود، پیش از آنکه تراکتوری روشن یا گله‌ای راهی مرتع شود، روز کاری آغاز شده است. دام‌ها تیمار و شیر دوشیده شده، نان روی تنور است، گیاهان دارویی خشک و بسته‌بندی شده‌اند و محصولات لبنی فراوری می‌شوند. کودکی که قرار است نسل بعدی کشاورزان این سرزمین باشد نیز از خواب بیدار شده است.

تورم سال‌هاست نه‌تنها قدرت خرید خانوارهای ایرانی را تحلیل برده، بلکه اثربخشی سیاست‌های حمایتی دولت، از یارانه نقدی تا کالابرگ، را نیز به‌شدت کاهش داده است. «حسین راغفر»، اقتصاددان، این سیاست‌ها را بیش از آنکه اقتصادی بداند، اقدامی سیاسی و پوپولیستی توصیف می‌کند و معتقد است هدفمندی یارانه‌ها از همان ابتدا به جای تقویت تولید، به افزایش تورم دامن زده است. از سوی دیگر، «محدثه امیری‌مقدم»، جامعه‌شناس، هشدار می‌دهد تورم تنها سفره مردم را کوچک نکرده، بلکه خانواده‌هایی را که تاکنون تجربه فقر و آسیب اجتماعی نداشته‌اند نیز با بحران‌های تازه‌ای روبه‌رو کرده است. نقطه مشترک دیدگاه این کارشناسان، ضرورت مهار تورم و بازنگری جدی در نظام حمایت اجتماعی کشور است.