اعتراض قرار بود فرصت بازگشت احساس عاملیت باشد؛ فضایی که نه‌تنها باعث بیان خواست جمعی به مستقیم‌ترین شکل ممکن می‌شود که حتی شکاف‌های کهنه را هم کنار می‌زند و بین افرادی با زبان، جنسیت و سن متفاوت، هویتی تازه و باوری به سرنوشت مشترک می‌سازد. اما بعید است بتوان با این کلمات آنچه اتفاق افتاد و تجربه مردم معترض در دی‌ماه را خلاصه کرد. حالا واژه‌های اصلی به‌جا و به‌یادمانده، «خشونت و مرگ» است و مردمی مانده‌اند که بازماندگان و سوگواران آن‌اند. خشونتی که نه‌تنها عاملیت را در هم می‌شکند، که سد روانی افراد برای آسیب‌رساندن به دیگران و حتی خود را هم سست می‌کند. به همین دلیل، افزایش نرخ خودکشی یکی از نگرانی‌های پس از این حوادث است.

مدتی پس از وقوع آتش‌سوزی گسترده در بازارچه جنت تهران، حادثه‌ای که به‌گفته کسبه حدود ۳۰۰ غرفه را به‌طور کامل از بین برد، غرفه‌داران اعلام می‌کنند هنوز پاسخ روشنی از سوی نهادهای مسئول درباره علت دقیق حادثه، میزان خسارت، نحوه جبران زیان‌ها و زمان‌بندی بازسازی دریافت نکرده‌اند. این آتش‌سوزی معیشت دست‌کم ۳۰۰ خانواده را به‌طور مستقیم تحت‌تأثیر قرار داده است. افزون‌برآن، صدها نفر دیگر که به‌شکل مستقیم و غیرمستقیم در زنجیره تأمین، تولید، فروش و خدمات وابسته به این بازارچه فعالیت داشتند، دچار آسیب شده‌اند. در میان مال‌باختگان، شمار قابل‌توجهی از زنان سرپرست خانوار حضور دارند؛ زنانی که بخش عمده‌ای از غرفه‌ها را اداره می‌کردند و فعالیتشان در حوزه‌هایی چون پوشاک، صنایع‌دستی، خرازی و تولیدات خانگی متمرکز بود. همچنین، برخی غرفه‌داران از کارآفرینان خرد و هنرمندان دارای معلولیت جسمی بودند که بازارچه جنت تنها محل عرضه محصولات و منبع اصلی درآمدشان محسوب می‌شد. روز چهارشنبه، ۲۹ بهمن‌ماه، جمعی از ما‌ل‌باختگان در محل بازارچه گرد هم آمدند تا گزارشی از پیگیری‌های انجام‌شده از سوی نمایندگان خود دریافت کنند.

|پیام ما| نزدیک به یک قرن از تصویب نخستین قانون حفاظت از آثار ملی در ایران و ثبت نخستین اثر تاریخی در فهرست میراث ملی می‌گذرد، اما تنها ۱۰ درصد از بناها، تپه‌ها و محوطه‌های تاریخی ثبت‌شده در فهرست میراث ملی، حریم مصوب دارند. این خلأ، آثار ملی را در برابر توسعه شهری، پروژه‌های عمرانی و تغییر کاربری‌های بی‌ضابطه آسیب‌پذیر کرده است. رویکرد مخرب وزرا و مدیران دو دولت سیزدهم و چهاردهم هم به کمک آمده‌ تا نگرانی‌ها درباره شرایط و سرنوشت این آثار دوچندان شود. «طرح ساماندهی و نظارت بر تعیین حریم بناها، تپه‌ها و محوطه‌های تاریخی و فرهنگی» که با هدف اصلاح این وضعیت ارائه شده، از یک‌سو می‌تواند باعث نظام‌مند شدن فرایند تعیین حریم شود و از سوی دیگر، با ابهام‌ها و کمبودهایی که دارد، می‌تواند در حوزه اجرا به سرنوشت بسیاری از قوانین و دستورالعمل‌های کم‌اثر حوزه میراث‌فرهنگی دچار شود. مرکز پژوهش‌های مجلس هفته گذشته با بررسی جزئیات این طرح اظهارنظری کارشناسی در این زمینه منتشر و پیشنهاداتی برای اصلاح آن ارائه کرده است.

مردم ایران در یک سال گذشته با موج شوک‌آوری روبه‌رو شدند: «گرانی دارو». با این وجود دولت باز هم بر حذف ارز ترجیحی دارو پافشاری کرد. این درحالی‌است که بررسی نتایج یک پژوهش* نشان می‌دهد؛ مشکلات جدی در تأمین دارو و هزینه‌های بالای آن، یکی از انگیزه‌های معترضان در ناآرامی‌های ۱۴۰۱ به‌بعد بوده است. از سوی دیگر، سایه جنگ بر سر کشور، مردم را نگران کرده است. یکی از نمایندگان مجلس چندی پیش گفته بود، در صورت وقوع جنگ، ذخایر دارویی کشور برای دو ماه جواب می‌دهند این در حالی است که سازمان غذا و دارو باید یک ذخیره شش‌ماهه داشته باشد.

«در کنار هم بمانیم». این خلاصه کلام دو حفاظتگر برای گذر از این روزهای سخت است؛‌ «غلامرضا قادری» و «مهسا هاشمی». هر دو در حال انجام مجموعه‌ای از فعالیت‌های حفاظتی بودند؛ غلامرضا در استان فارس و مهسا در استان اصفهان و گلستان. موج حوادث آمد،‌ اینترنت برای روزها قطع شد و پس از وصل شدنش همه‌چیز از اولویت افتاد؛ از جمله محیط‌زیست. در کلاس مهسا،‌ دانشجویان حال و حوصله پرداختن به پرندگان را ندارند. از سوی دیگر، سایه فضای امنیتی از قبل سنگین‌تر شده و نگرانی‌ها افزایش پیدا کرده است.

سوگ این روزها تمام نمی‌شود. اندوه و رنج در هوا معلق است و ما فقط برای یک نام سوگواری نمی‌کنیم؛ برای تداوم فقدان‌ها سوگواریم. در چنین روزهایی، سوگواری از یک آیین خانوادگی به تجربه‌ای جمعی تبدیل شده و مرز میان عزای ما و عزای دیگران فرو ریخته است. اندوه معنای دیگری پیدا کرده و عزاداری به آیینی تمام‌نشدنی بدل شده که در آن جامعه می‌کوشد رنج خود را بلند و عمومی بیان کند. بسیاری از آیین‌های سوگواری که امروز می‌بینیم، تاریخی طولانی دارند. «ژیلا مشیری»، پژوهشگر پژوهشکده مردم‌شناسی، از لایه‌مند بودن الگوی سوگواری در ایران و آداب و آیین‌های آن در طول تاریخ می‌گوید.