در میانه جنگ جهانی دوم، «آنسل آدامز»، عکاس آمریکایی تصمیم گرفت «سوژه‌های غلط» را در قاب دوربینش ثبت کند؛ کوهی برف‌گرفته، رودخانه‌ای پیچ‌درپیچ، درخشش ماه بر فراز یک دره، جزئیات پوست درختی کهنسال و هر چیزی که به طبیعت ربط داشت. منتقدانش می‌گویند عکاسی از طبیعت، آن‌هم زمانی که دنیا دارد از هم می‌پاشد، اشتباه بود. طرفدارانش می‌گویند او در زمانه بحران، به‌دنبال کشف زیبایی و جاودانگی زمین بود و تصویری بکر از جهان به جا گذاشت.

«ای جوون، ای نوجوون، ای نونهالُم/ به جوونی مردنت، سُهد پروبالم» (ای جوان، ای نوجوان، ای نونهال من/ مردن تو در جوانی پر و بالم را سوزاند)؛ صدای شیون و آوازهای حزین از گوشه‌گوشه ایران در عزای از دست دادن جان‌های شیرین به گوش می‌رسد. این صدای آوای غمناک زنانی است که هر بار با ازدست‌رفتن یک زندگی در گلویشان می‌نشیند و چون چکاوکی اندوه را فریاد می‌زند. اکنون هزاران جوان جان داده‌اند و هزاران چکاوک آوازی غمناک می‌خوانند. این آواها و نواها از دورترین ادوار تاریخ از زبان مادران و زنان چون میراثی به دست ما رسیده است. مرثیه‌سرایی فرهنگی کهن است که در ایران پیش‌ازاسلام رواج داشته؛ مثل رسای «مرزکو» (از پیشوایان دینی) که به زبان پهلوی اشکانی پرتوی سروده شده است.

چهلم آخرین روز خداحافظی با عزیز ازدست‌رفته است. روزی که می‌پذیری معجزه‌ای برای بازگشت آنکه زیر خاک خفته وجود ندارد و «فقدان»، واژه‌ای می‌شود که بر تن زندگی نشسته است. چهلم، پایان رؤیای بازگشت است. اما سوگ برای آنان که سروهای فروافتاده شدند، معنای دیگری دارد. این سوگ امتداد پیدا می‌کند و راهی برای جاری شدن در زمان می‌جوید. تاریخ ما پر است از سوگواری‌های جمعی. سوگواری‌هایی که در بزنگاه‌های تاریخی معنا‌های متفاوتی پیدا می‌کند. «مریم سامعی»، معاون علمی دانشنامه فرهنگ مردم ایران، از سیر تاریخی برگزاری آیین «چهلم» و ریشه‌های آن در ایران می‌گوید.

تعداد دانش‌آموزان بازداشتی همچنان یکی از ابهامات اصلی پرونده حوادث دی‌ماه است. «علیرضا کاظمی»، وزیر آموزش‌وپرورش، از آزادی همه دانش‌آموزان بازداشتی خبر داد، اما «محمد حبیبی»، سخنگوی شورای تشکل‌های صنفی فرهنگیان، این گفته‌ها را رد کرد و از تداوم بازداشت تعدادی از دانش‌آموزان گفت.

اگرچه از «حذف ارز ترجیحی» به‌عنوان یک اصلاح و جراحی اقتصادی یاد می‌شود که می‌تواند به معیشت مردم کمک کند، اما شوک تورمی ناشی از آن، تأثیرات منفی اقتصادی و اجتماعی به‌همراه دارد و تا جایی پیش رفته که خرید اغلب کالاها برای بسیاری از افراد به آرزویی محال بدل شده است؛ به‌طوری‌‌که گمانه‌زنی‌ می‌شود با اجرای این سیاست ارزی، میزان خط فقر برای خانوار شهری عددی کمتر از ۶۰ میلیون تومان نباشد.

|پیام ما| بانک جهانی اخیراً گزارشی با عنوان «مدیریت پسماند در خاورمیانه و شمال آفریقا» منتشر کرده که نشان می‌دهد این مناطق در حال حاضر سالانه بیش از ۱۵۵ میلیون تن زباله تولید می‌کنند؛ رقمی که پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۵۰ تقریباً دو برابر شود و به ۲۹۴ میلیون تن برسد. از سویی، مدیریت نامناسب پسماند هر سال حدود ۷.۲ میلیارد دلار خسارت محیط‌زیستی به منطقه وارد می‌کند. در این تحلیل جهانی، ایران در زمره کشورهایی قرار گرفته که با رشد سریع شهرنشینی و افزایش تولید زباله مواجه‌اند. گزارش‌های بانک جهانی نشان می‌دهد مانند بسیاری از اقتصادهای درحال‌توسعه، دفن زباله روش غالب مدیریت پسماند در ایران است و زیرساخت‌های بازیافت و پردازش هنوز به سطح مطلوب نرسیده‌اند. به بیان دیگر، ایران در مسیر همان روندی قرار دارد که بسیاری از کشورهای درحال‌توسعه با آن مواجه‌اند؛ افزایش تولید زباله سریع‌تر از توسعه زیرساخت‌های مدیریت آن است.

خشم این روزهای ایران، صرفاً یک واکنش لحظه‌ای نیست؛ در صف نان، پشت فرمان، زیر پست‌‌های شبکه‌های اجتماعی و حتی در سکوت خانه‌ها مدام جریان دارد. بعد از بحران‌های پی‌درپی، از اعتراضات دی‌ماه تا فشارهای اقتصادی و فرسودگی اجتماعی، حسی در روان جمعی ما انباشته شده است؛ تنشی مزمن که به‌سادگی فروکش نمی‌کند و با هر محرک کوچکی دوباره سر برمی‌آورد. این خشم، واکنش به یک تجربه خاص نیست؛ حاصل سال‌ها تجربه بی‌ثباتی، ناامنی و احساسات فروخورده است که به این روزهای ما خلاصه نمی‌شود. وقتی خشم در یک جامعه مزمن می‌شود، به حافظه جمعی راه پیدا می‌کند و آهسته‌آهسته به نسل‌های بعد منتقل می‌شود. خشم سرکوب‌شده می‌تواند به‌شکل پرخاشگری پنهان، فرسودگی، بی‌اعتمادی یا حتی بی‌حسی عاطفی بازتولید شود و تداوم یابد. اما این خشم انباشته، جامعه را به چه سمت می‌برد؟ آیا به چرخه‌ای از فرسایش روانی و اجتماعی دامن می‌زند یا شکل‌های تازه‌تری از تنش و گسست را در سال‌های پیش‌ رو رقم خواهد زد؟ «سید وحید شریعت»، رئیس انجمن علمی روان‌پزشکان ایران، در گفت‌وگو با «پیام ما» از ریشه‌های این خشم و پیامدهای آن می‌گوید.