برای دهه‌ها، جنگ در حقوق بین‌الملل داستانی انسانی بود؛ روایت سربازان، غیرنظامیان، اسرا و شهرها. اگر جنگلی می‌سوخت یا رودخانه‌ای آلوده می‌شد، کسی آن را مسئله‌ای حقوقی نمی‌دانست. بااین‌حال، جنگ‌های قرن بیستم آرام‌آرام این نگاه را تغییر دادند و مفهومی به‌نام «اکوساید»، در حقوق بین‌الملل مطرح شد. البته اکوساید یا بوم‌کشی محدود به دوران جنگ نیست و تخریب محیط‌زیست به‌‌ دست شرکت‌های بزرگ و درون یک کشور نیز رخ می‌دهد. اما پس از گذشت ۵۰ سال از مطرح شدن این مفهوم، به‌دلیل آنکه قانونی‌شدن اکوساید به‌نفع کشورهای پیشرفته و شرکت‌های بزرگ چندملیتی نیست، هنوز که هنوز است چندان مورد توجه قرار نگرفته. در قوانین ایران هم قانونی مختص به این امر وجود ندارد و فقط یک ماده قانونی به‌طور کلی به جرائم محیط‌زیستی می‌پردازد.

|پیام ما| هم‌زمان با تشدید لحن تهدیدآمیز دونالد ترامپ و ادعای حرکت «ناوگان عظیم» نظامی به‌سوی ایران، مقام‌های رسمی کشورمان با تکرار مواضع پیشین، هرگونه مذاکره تحت فشار را رد کرده و بر مخالفت منطقه با تهدید نظامی آمریکا تأکید می‌کنند؛ موضعی که نشان می‌دهد تهران، برخلاف فضاسازی‌های رسانه‌ای واشنگتن، همچنان دست بالا را در میدان دیپلماسی حفظ کرده است.

از کودکان و نوجوانان دستگیر و بازداشت‌شده در حوادث اخیر چه می‌دانیم؟ هنوز آمار دقیقی از افراد زیر ۱۸ سال بازداشتی از سوی هیچ نهادی منتشر نشده، کمااینکه درباره بزرگسالان هم هنوز آمار و عدد مشخصی اعلام نکرده‌اند. فقط روز سه‌شنبه (۷ بهمن) مدیرکل مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی آموزش‌وپرورش اعلام کرده بود «بسیاری از نوجوانان دستگیرشده‌ در حوادث اخیر بازماندگان از تحصیل بودند» و روز چهارشنبه (۸ بهمن) دبیر مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک درباره رسیدگی به پرونده افراد زیر ۱۸ سال که در این حوادث بازداشت شده‌اند، گفت: «عدد و آمار مشخصی ندارم که نشان دهد فردی زیر ۱۸ سال بازداشت شده باشد.» او همچنین در بخش دیگری از صحبت‌های خود در گفت‌وگو با «ایلنا» عنوان کرده: «اجازه نمی‌دهیم برای افراد زیر ۱۸ سال در محاکم و دادگاه‌ها از عنوان مجرمانه استفاده شود» و «اگر جایی در معارض با قانون شناخته شوند، به مراکز اصلاح و تربیت منتقل می‌شوند». اما نکته مهم و متفاوت میان دو گروه کودکان و بزرگسالان این است که بارها فعالان حقوق کودک درباره تبعات دستگیری کودکان هشدار داده‌اند و گفته‌اند باید با آنان با مدارا برخورد شود؛ چراکه روان آنها پس از دستگیری و بازداشت به‌سختی قابل‌بازیابی است. در گفت‌وگو با «منصور مقاره عابد»، فعال حقوق کودک و وکیل دادگستری، صحبت‌های دبیر مرجع ملی حقوق کودک را بررسی کرده‌ایم.

«ما به‌عنوان حفاظتگر تلاش می‌کنیم فلان گونه و منطقه و تالاب بماند تا آدم‌ها آسایش بیشتری داشته باشند. ولی وقتی جان‌ها به این راحتی از دست می‌روند،‌ چه می‌ماند جز غم!» اینها گفته «پوریا سپهوند»،‌ حفاظتگر است. این روزها او و دیگر حفاظتگران تلاش می‌کنند؛ تلاشی بی‌امان،‌ برای اینکه از جا بلند شوند و کار کنند برای طبیعت. «محمود قاسمپوری»، استاد دانشگاه تربیت مدرس، یکی از آنهاست. او می‌گوید این روزها باید بیشتر بکوشیم،؛ زیرا آنچه از گونه یا تالاب و... از بین برود، امکان بازگشت ندارد.

|پیام ما| گردشگری روستایی در سخنان مسئولان به‌عنوان موتور توسعه پایدار و راه نجات اقتصاد روستاها معرفی می‌شود؛ مدلی که قرار است هم اشتغال ایجاد کند و هم از میراث و طبیعت محافظت کند. با همین رویکرد تلاش‌هایی برای ثبت روستاها در فهرست دهکده‌های جهانی در سال‌های اخیر شکل گرفته که البته اقدام مهمی است، اما واقعیت جاری در روستاهای شاخص ایران گاهی با این اظهارات و سیاست‌ها در تناقض است. یکی از بارزترین این تناقضات را می‌توان در روستای قلات در شیراز مشاهده کرد. روستایی که بافت تاریخی ارزشمند آن به ثبت ملی رسیده، اما ساخت‌وسازهای غیرقانونی و تخریب محیط طبیعی آن و بدتر از تمام اینها، سکوت نهادهای متولی نه‌تنها منجر به آسیب جدی به چشم‌انداز و طبیعت روستا شده که هویت تاریخی و معماری آن را هم به‌شکل جدی تهدید می‌کند.

«اطلاعات مربوط به تحویل مازوت به نیروگاه‌ها محرمانه است». این جمله‌ای است که از سوی کارشناسان حوزه پالایش و پخش در گفت‌وگو با «پیام ما» تکرار می‌شود. صورت‌های مالی پالایشگاه‌ها نیز این داده‌ها را در مورد نفت‌کوره (مازوت) ارائه نمی‌دهند. بر این اساس، این گزارش بر مبنای اطلاعاتی نوشته می‌شود که از سوی کارشناسان، چه با ذکر نام چه به‌صورت منابع آگاه، بیان شده است. تقریباً هر روز در تهران و کلانشهرها با آلودگی جدی هوا روبه‌رو هستیم و این موضوع در شهرهای کوچک نیز که پیش‌تر شاهد آلایندگی‌های قابل‌توجهی نبودند، دیده می‌شود. اما علت آلودگی هوا فراتر از اطلاعاتی است که به‌صورت فریبنده از سوی مقامات بیان می‌شود.

بیش از سه هفته از وقوع اعتراضات اخیر در ایران و وقایع پس ‌از آن می‌گذرد. تأثیر این وقایع بر سلامت روان جامعه موجب شده است «وحید شریعت»، رئیس انجمن روان‌پزشکی ایران، در گفت‌وگو با «پیام ما» از احتمال افزایش اختلالات سلامت روان و بروز رفتارهای خودکشی ابراز نگرانی کند و هم‌زمان «محمدرضا شالبافان»، مدیرکل سلامت روان وزارت بهداشت، در مورد تبعات روانی تصاویر خشونت‌آمیز هشدار ‌دهد.

تهران تا امروز چند برف را به خود دیده است. این برف محدود به شمال تهران نبود،‌ در مرکز و جنوب نیز ساکنان این شهر ریزش دانه‌هایش را در خیابان‌ها دیدند؛ گیرم که تا به زمین برسند‌، آب شده باشند. اما آیا این برف و باران نویدبخش ترسالی است؟ آیا بحران آب به پایان رسیده؟ «حمید پشتوان»، کارشناس این حوزه، معتقد است پنجره‌‌های فرصت‌ برای حل این چالش یکی‌یکی در حال بسته شدن است و نباید در دام این ساده‌‌سازی بیفتیم که با یک برف بحران را پشت سر گذاشته‌ایم.

|پیام ما| برای درک اینکه گردشگری صنعتی آسیب‌پذیر در تمام دنیاست، نیازی به داشتن تخصص این حوزه نیست. آنها که کمترین آگاهی را در مورد گردشگری دارند، می‌دانند کمترین میزان تهدید امنیت در مقصد، گردشگران را از سفر به آن منصرف می‌کند. کمترین نشانه از بحران اقتصادی در یک کشور بر میزان سفرهای داخلی آن کشور اثر مستقیم دارد. با علم به این قواعد جهانی می‌شود خوش‌بینی را کنار گذاشت و از پشت عینک واقع‌بینی به شرایط کشوری که تقریباً تمام بازارهای هدف آن نامش را در لیست قرمز سفر شهروندانشان قرار داده‌اند و جنگ بیش از همیشه به مرزهایش نزدیک شده و مردمش هم شرایط معیشتی خوبی ندارند، نگاه کرد. آیا می‌توان نشانی از رونق و امیدواری در گردشگری این کشور دید؟