بایگانی مطالب : میراث
اشکفت سلمان زیر تیغ شهرداری
محوطههای باستانی و آثار تاریخی شهرستان ایذه در خوزستان در وضعیت نگرانکنندهای قرار دارند. فعالان میراثفرهنگی و مردم فرهنگدوست ایذه از سال ۲۰۰۷ چشم به راه تهیه و ارائه پرونده ثبت جهانی این شهر هستند، اما تعرض و تخریب عرصه محوطه ۳۲۰۰ساله اشکفت سلمان توسط شهرداری ایذه، یادآور بیپناهی میراثفرهنگی در برابر بیلهای مکانیکی و لودرهای تخریبگر است. با این روند تخریب گسترده و تعرضهای مکرر شهرداری به تپهها، محوطهها و بناهای تاریخی ایذه، تحقق ثبت جهانی آن بیشازپیش دور از دسترس بهنظر میرسد.
مهمانی موریانهها در قلعه قجری
|پیام ما| موریانهها از درون پوکش کردهاند. چوبهای سقف و درهای چوبی خوراک موریانهها و سوسکهای چوبخوار شده است. هر از گاهی سقف یکی از اتاقها تسلیم شده و فرو میریزد و کف یکی از اتاقها بهدست حفاران غیرمجاز سوراخ میشود. دیوارها را رطوبت سست کرده و احوال قلعه خوش نیست. سخن از قلعهای باشکوه است در ساحل خلیجفارس، جایی که روزگاری بزرگترین معاملات تجاری را به خود دیده است و میزبان افراد مهمی بوده. «قلعه خاندان مرزوقی» یا «قلعه مغویه» از آنهمه شکوه و رونق، حالا نشان چندانی ندارد. سیمانهایی که به ازاره و گچهایی که بر تن دیوارها کشیدهاند، نفسش را بریده و باعث شده رطوبت تا عمق جانش نفوذ کند. برخی میگویند این اشتباهات به زمانی برمیگردد که قرار بود لوکیشن فیلم «کشتی آنجلیکا» شود. برخی هم مرمتهای غیراصولی در سالهای اخیر را عامل اینهمه آسیب و نفوذ رطوبت به جان بنا میدانند. مسئولان محلی میگویند میخواهند عمارت را نجات دهند، اما اعتبارات یک در میان میرسد و آنچه میرسد، کفاف کار اساسی برای مرمت را نمیدهد. همین گاهبهگاهی اعتبارات بیشتر به بنا آسیب زده و باعث شده بیش از آنکه نجات پیدا کند، از مرمت مقطعی آسیب ببیند و بهتدریج تخریب شود. از طرفی بنا قابل واگذاری به سرمایهگذار نیست، چون مالک شخصی دارد و ورثه هنوز رضایت ندادهاند که ملک اجدادیشان احیا شود. همین است که عمارت باشکوه مرزوقیها از درون در حال فرو ریختن است.
قبرفروشی در گورستان ۱۲۰۰ ساله؟
|پیام ما| از یادگارینویسی روی سنگ قبرهای هزارساله تا آتشسوزیهایی که نشان از تجمع بیخانمانها در محوطه گورستان دارد و بسیاری تصاویر دیگر، نشان از وخامت اوضاع قدیمیترین گورستانهای ایران دارد. «دارالسلام» در شهر شیراز یکی از سه گورستان کهن ایران است که متعلق به دوران اولیه اسلامی است. اما اقدامات شهرداری و بیتوجهیهای اوقاف در این مجموعه ردپای پررنگی از تخریب و آسیب به هویت تاریخی آن بهجا گذاشته است. در آخرین مورد، شهرداری شیراز اقدام به ساختوساز در عرصه این گورستان ثبت ملی کرده است؛ پروژهای که بدون اخذ مجوز و ارائه طرح پروژه به میراثفرهنگی، از سر گرفته شده است. بهگفته معاون میراثفرهنگی استان فارس، شهرداری قصد داشت بخشی از خیابان مجاور را به مجموعه گورستان اضافه کند و بهعنوان قطعه هنرمندان و مشاهیر در نظر گیرد. کلیات این طرح توسط میراثفرهنگی تصویب شد، اما شهرداری هنوز جزئیات آن را به میراثفرهنگی ارائه نکرده. مدتی است که در همان محل ساختوسازهایی آغاز شده، هرچند هنوز معلوم نیست پروژه همان قطعه هنرمندان است که شهرداری قصد ایجادش را داشت یا پروژه دیگری در حال اجراست؟
«سورت» رنگی اسرار کهن را فاش میکند
|پیام ما| چشمههای سورت در مازندران که با مناظر طبیعی منحصربهفرد و رنگهای چشمنواز و فرم پلکانیاش شناخته میشد، حالا قرار است صفحه جدیدی از تاریخ مازندران را ورق بزند و روایت استقرار بشر را در مجاورت این عارضه کمنظیر طبیعی نقل کند. بهتازگی گروهی از باستانشناسان برای تعیین عرصه و حریم محوطه باستانی سورت در این منطقه مستقر شدهاند و به شواهدی دست پیدا کردهاند. براساس گزارش پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، بررسیهای اولیه باستانشناسان نشان میدهد این محوطه در مسیر یکی از مهمترین گذرگاههای تاریخی در میان تمدن قوشه (شهر صددروازه، دامغان امروزی) و دشت گرگان قرار گرفته و شواهدی از توالی استقرارهای کهن را در خود جا داده است.
برجها خط آسمان زایندهرود را شکستند
زایندهرود، شاهرگ تاریخی اصفهان، امروز زیر سایه برجهای سر به فلک کشیده و دیوارهای شیشهای، نفسنفس میزند. هر طبقه اضافه، بخشی از هویت تاریخی شهر را فرو میبلعد و چشمانداز منحصربهفرد اصفهان را درهم میشکند. رودخانهای که روزگاری قلب حیات فرهنگی و اجتماعی شهر بود، اکنون در معرض تخریب تدریجی قرار دارد. خط آسمان تاریخی اصفهان در حال فروپاشی است و روند شتابان ساختوساز، هیچ نشانهای از توقف ندارد. هر مجوز بیرویه، زخمی تازه بر پیکره میراث طبیعی و فرهنگی شهر وارد میکند و فرصتی که برای حفظ هویت تاریخی باقی مانده، در حال تباهشدن است. این تهدید، هر شهروند و گردشگری را که به حریم زایندهرود میآید، به سکوتی پر از اضطراب و نگرانی میکشاند. این گزارش با هدف واکاوی دقیق برجسازیها در حریم زایندهرود و پیامدهای خطرناک آن برای هویت تاریخی اصفهان تهیه شده است. در ادامه، کارشناسان، معماران و مسئولان مرتبط، در گفتوگو با «پیام ما» جزئیات تهدیدهای جاری را بیان میکنند و هشدارهای جدی خود را درباره نابودی میراث فرهنگی شهر مطرح میکنند.
درآمد پایگاهها و موزهها کجاست؟
|پیام ما| دیروز یکی از اعضای کمیسیون اقتصادی مجلس در گفتوگو با فارس از ارسال پرونده تخلفات وزارت میراثفرهنگی به دادسرای دیوان محاسبات کشور خبر داد. بهگفته «فتحالله توسلی»، نماینده بهار و کبودرآهنگ در مجلس، این وزارتخانه در یک سال گذشته و پس از ابلاغ قانون برنامه هفتم توسعه، درآمدهای پایگاهها و موزههای تحت نظارت خود را به حساب خزانه کل کشور واریز نکرده است. درحالیکه براساس قانون برنامه هفتم، ملزم به واریز صد درصد این درآمدها به حساب خزانه است تا بعد از انجام تشریفات این درآمدها در همان پایگاه و موزه هزینه شود. این مسئله در سالهای اخیر منجر به بروز چالشهایی بهویژه برای پایگاههای میراثفرهنگی شده است، چراکه به درآمدهای پایگاه که باید صرف حفاظت و مرمت و پروژههای مطالعاتی شود، دسترسی ندارند و براساس رویه ایجادشده در نهضت تفویض اختیار، درآمد پایگاهها در اختیار مدیران کل استانها قرار میگیرد و آنها به صلاحدید و براساس اولویتهای موجود آن را هزینه میکنند. با اینکه قائممقام وزیر میراثفرهنگی بارها قول اجرای این قانون را داده، هنوز این موضوع پا را از حریم وعدهها فراتر نگذاشته است.
فرش ایرانی در انتظار ناجی
|پیام ما| شرکت سهامی فرش روزی بزرگترین تولیدکننده و صادرکننده فرش دستباف ایرانی بود، امروز اما در سکوتی سنگین تنها خاطرات افتخاراتش در دل اسناد خاکخورده باقی مانده است. چه شد که این نماد ملی و اقتصادی به این حال و روز افتاد؟ شرکت سهامی فرش ایران در سال ۱۳۱۴ با این هدف: «تثبیت جایگاه جهانی فرش ایرانی و ارتقای کیفیت تولید و توسعه صادرات» و با هویتی دولتی آغاز به کار کرد. از همان آغاز، نهفقط یک نهاد اقتصادی بلکه بازوی فرهنگی دولت در بازاریابی بینالمللی برای فرش ایرانی بود. در دهههای ۶۰ و ۷۰ شمسی، به یکی از موتورهای محرک تولید فرش کشور بدل شد؛ تولیدی که گاه از مرز ۵۰ هزار مترمربع در سال عبور میکرد. اقداماتی از جمله بافت بزرگترین فرشهای دستباف جهان و تولید برخی از باکیفیتترین فرشهای سنتی ایرانی، نام این شرکت را در میان کلکسیونرها، بازارهای اروپایی، عربی و آسیایی بهعنوان یک نشان استاندارد ملی مطرح کرد. اما چه شد؟ مسیری که با افتخار شروع شده بود، چگونه به اینجا رسید؟ برخی از کارشناسان معتقدند که تراژدی واگذاریها، سوءمدیریتها، انجماد تولید و فساد پنهان و پیدا این مجموعه را به رکود کشانده است.
لولههای گاز یا بمب ساعتی؟
|پیام ما| تأمین ایمنی و انرژی در بناها و مجموعههای تاریخی، دو مسئلهای هستند که گاه در تقابل با یکدیگر قرار میگیرند. در ضوابط حفاظتی بناها و مجموعههای تاریخی و موزهها ذکرشده، ورود هرگونه مواد و تجهیزات قابل انفجار و اشتعال به موزهها و بناهای تاریخی ممنوع است. این مسئله در برخی بناها و مجموعههای تاریخی وسیع تبدیل به چالشی جدی شده و دوراهی مطالبه ذینفعان و ضوابط حفاظت را ایجاد کرده است. جنجالیترین مورد مربوط به بازار جهانی تبریز است که بهعنوان بزرگترین بازار سرپوشیده دنیا شناخته میشود و درعینحال، ذینفعان بسیاری دارد که سالهاست موضوع گازرسانی به واحدهای تجاری آن را بهعنوان مطالبهای جدی مصرانه پیگیری میکنند. با اینکه راههای جایگزین دیگری نیز برای تأمین انرژی و حل مسئله گرمایش این مجموعه ارزشمند وجود دارد، اما عمر اصرار بر اجرای پروژه گازکشی به این مجموعه به بیش از دو دهه رسیده و چندان اعتنایی به راهکارهای جایگزین در این مجموعه نشده است. البته بهگفته «ناصر زواری»، مدیر پایگاه میراث جهانی تبریز، همه واحدهای تجاری این مجموعه خواهان گازکشی نیستند و برخی واحدها که اغلب تغییر کاربری دادهاند و از واحد صنفی خود استفاده صنعتی و یا پذیرایی دارند، اصرار بر اجرای پروژه گازکشی دارند که البته اگر همین واحدها را که حدود یکسوم بازار هستند، در نظر بگیریم، شامل حدود دو هزار واحد صنفی میشود.
تهدید فرونشست؛ از تختجمشید تا برج طغرل
فرونشست زمین، پدیدهای ژئومورفولوژیک، آرام اما خطرناک است که در دهههای اخیر به یکی از مهمترین چالشهای زیستمحیطی و اصلی جهان تبدیل شده است. این پدیده در اثر افت تراز سطح آبهای زیرزمینی، تراکم خاک، فعالیتهای استخراج میادین نفت، معدن یا عوامل طبیعی ایجاد شده و باعث کاهش ارتفاع سطح زمین و تخریب زیرساختها میشود. در این میان کشور ایران، با اقلیمی خشک، منابع آبی محدود، توسعه نامتوازن و میراثفرهنگی غنی، در زمره آسیبپذیرترین کشورها در برابر این بحران قرار دارد. باید توجه داشت که پدیده فرونشست زمین میتواند جنبههای مختلفی از زندگی انسان را تحتتأثیر قرار دهد، اما در این یادداشت قصد داریم به نقش مخرب این پدیده بر آثار تاریخی و سایت و محوطههای باستانی بپردازیم.
کشف اسکله باستانی قرن هجدهم رازهای تازهای از کشتیسازی انگلیسیها را آشکار کرد
باستانشناسان دانشگاه ساوتهمپتون بریتانیا موفق به کشف اسکلهها و زیرساختهای دریایی دستنخوردهای شدند که در قرن هجدهم برای ساخت و تعمیر کشتیهای ناوگان لرد نلسون مورد استفاده قرار میگرفت و افقهای تازهای در تحقیق درباره کشتیسازی انگلیسی گشود.
