معاون توسعه گردشگری سازمان ایرانیان خارج از کشور با اشاره به رکود شدید گردشگری در پی تنش‌های اخیر، تشکیل کنسرسیوم ملی و بین‌المللی گردشگری را به عنوان یکی از راهکارهای اصلی احیای این صنعت پیشنهاد داد.

|پیام ما| گردشگری در بحران‌ها همواره نخستین بخشی است که در معرض آسیب قرار می‌گیرد و آخرین بخشی که احیا می‌شود و به چرخه فعالیت بازمی‌گردد. این قاعده‌ای جهانی است و بسیاری از فعالان این صنعت در کشورهای مختلف همواره آن را «صنعتی ترسو» می‌دانند که با کمترین تغییرات بیشترین آسیب‌ها را تجربه می‌کند. با توجه به این قاعده جهانی، گردشگری در ایران که حدود شش سال است به‌طور مستمر با انواع بحران‌های داخلی و خارجی و بین‌المللی مواجه بوده، نمی‌تواند شرایط مناسبی داشته باشد. حال به تمام این بحران‌ها مدیریت غیرتخصصی و نبود حمایت‌های لازم از فعالان این بخش را هم که اضافه کنیم، گردشگری ایران همین که تا امروز دوام آورده و ایستاده، مدیون فعالان و دغدغه‌مندانی است که از دل تمام بحران‌ها کورسوی امیدی جسته و به آن امید بسته‌اند تا گردشگری را در کشوری کهن با ظرفیت‌های قابل‌توجه، زنده نگه‌دارند. جنگ ۱۲روزه اما ضربه مهلکی به این بخش وارد کرد. از لغو پروازها تا بروز ناامنی و در کنار تمام آنها، شروع بازداشت گردشگران در شهرهای مختلف، تعطیلی سفارتخانه‌ها و هشدار به شهروندان کشورهای مختلف برای سفر به ایران، همه دست‌به‌دست هم داد تا گردشگری باز هم تن به رکودی اجباری و آسیب‌های اقتصادی قابل‌توجه بدهد. آمار رسمی و منسجمی از میزان آسیب جنگ به این بخش در دست نیست، اما آمارهای جسته و گریخته از سوی برخی منابع اعلام شده که نشان می‌دهد خسارات جبران‌ناپذیری هم به سرمایه اقتصادی و هم به سرمایه انسانی این بخش وارد شده است.

دفاتر خدمات مسافرتی ایران سال‌هاست در رکود گردشگری و فقدان برنامه و نظارت کافی بر عملکرد دفاتر تازه‌تأسیس براساس مجوزهای بی‌رویه، وضعیت رو به احتضاری پیدا کرده‌اند. تعداد زیادی از دفاتر خدمات مسافرتی باسابقه در حالی به‌دلیل هزینه‌های بیمه و نیروهای انسانی، مالیات‌های سنگین و ازدست‌رفتن نیروی انسانی متخصص در بحران کرونا از ریل صنعت گردشگری ایران خارج‌ شده‌اند که طی این سال‌ها صدور هزاران مجوز تأسیس دفاتر گردشگری آن‌هم بدون نظارت، فضا را برای افراد سودجو و فاقد تخصص باز کرده است. تا جایی که حالا براساس تأیید رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی ایران، دفاتر تازه‌تأسیس در گردشگری کشور به‌دلیل نبود گردشگر و رکود بازار، به مشاغل سیاه و کاذب روی آورده‌اند و در حال استخراج رمزارز هستند.

استان کرمان در روزهای پایانی اردیبهشت‌ماه میزبان یکی از مهمترین رویدادهای گردشگری کشور بود. اولین «جشن ملی بومگردی‌های ایران»، هم‌زمان با ۳۱ اردیبهشت روز ملی بومگردی، در کرمان آغاز شد و حدود ۷۰۰ نفر از فعالان و علاقه‌مندان این حوزه از سراسر کشور در آن شرکت کردند. نزدیک به ۱۵۰ نفر از مهمان‌ها با قطار گردشگری به کرمان رسیدند و بقیه هم با خودروهای شخصی به این رویداد پیوستند. این رویداد با شعار «ایران، خانه همه ماست» و با حضور وزیر میراث‌فرهنگی، معاون گردشگری و استاندار کرمان افتتاح شد. در کنار مراسم، نمایشگاهی از صنایع‌دستی کرمان هم برگزار شد که حال‌وهوای بومی این رویداد را بیشتر به نمایش گذاشت. هدف اصلی این رویداد، معرفی بهتر ظرفیت‌های گردشگری استان کرمان و همین‌طور توجه بیشتر به ظرفیت‌های بومگردی ایران و گردشگری جامعه‌محور بود. در حاشیه این رویداد گفت‌وگویی با «مصطفی فاطمی»، مدیرکل گردشگری داخلی، داشتیم تا نظر او را درباره تجربه این رویداد و چالش‌های برگزاری آن جویا شویم.

|پیام ما| نقش فناوری و ابزارهای نوین در گردشگری رو به افزایش است و در بعضی بخش‌ها تبدیل به جزیی جدایی‌ناپذیر شده است. رزرو آنلاین بلیت و اقامتگاه یکی از همین بخش‌هاست که جای خود را در بخش گردشگری باز کرده است. اما این پلتفرم‌ها باتوجه‌به حجم مخاطبان و دامنه تأثیرگذاری‌شان می‌توانند در تحقق اهداف گردشگری پایدار نیز تأثیرگذار باشند. آنها هم با مسافران و هم با جامعه میزبان در ارتباط‌اند و این امکان را دارند که با در نظر گرفتن پیش‌شرط‌هایی برای همکاری و ارائه خدمات، فرهنگ گردشگری سبز و توجه به شاخص‌های گردشگری پایدار را توسعه دهند. این روزها که گردشگری ایران با چالش‌هایی مثل ضعف در مدیریت مقصد، بحران منابع طبیعی و از همه مهمتر، گردشگری غیرمسئولانه روبه‌روست، می‌توان با شناسایی فرصت‌هایی تازه در پلتفرم‌های آنلاین تا حدودی با این چالش‌ها به‌شکلی اصولی مواجه شد و آسیب‌ها را کاهش داد. «محمد جهانشاهی»، دبیر کمیته ملی طبیعت‌گردی و گردشگری سبز، در گفت‌وگو با «پیام ما» با بررسی چالش‌های بخش گردشگری در ایران، از ظرفیت‌های فناوری برای حرکت به‌سوی پایداری در رونق گردشگری گفت. او معتقد است: «اگر ذی‌نفعان وارد عمل نشوند، نمی‌توان به توسعه پایدار در گردشگری امیدوار بود. با بهره‌گیری از دانش و فناوری‌های نوین و روش‌های خلاقانه، می‌شود اصول و قواعد مربوط به گردشگری پایدار و سبز را بین گروه‌های میزبان و میهمان گسترش داد.»

| پیام ما | کوچه به‌اندازه نامش و تمام آدم‌‌هایی که برگزارش می‌کنند، ساده و صمیمی است و گویی متعلق به همه ماست. حتی اگر تا به حال پای‌مان به کافه حاج رئیس و کوچه‌های باصفا و ساده بوشهر باز نشده باشد، خودمان را اهل «کوچه» می‌دانیم. کسی نمی‌تواند کوچه را تعطیل کند. این را حتی آنها که تمام تلاششان را کردند هم می‌دانند. دیروز که خبر لغو فستیوال به‌صورت رسمی و از سوی معاون امور هنری وزارت ارشاد اعلام شد، موضوع در سطح وزرای چند وزارتخانه دنبال شد و در نهایت سخنگو و اعضای دولت پزشکیان هم نسبت به خبر واکنش نشان دادند. اما موضوع کوچه جایی به اوج رسید که مسافرانی که قرار داشتند در بوشهر دور هم جمع شوند و موسیقی بشنوند و با شادی‌هایشان غم و تلخی روزگار را بی‌اعتبار کنند، گفتند: «فستیوال باشد یا نباشد، ما به بوشهر می‌رویم» و همین همدلی یعنی کوچه باید برقرار بماند.

|پیام ما| مسافران بی‌محابا خاک ساحل نقره‌ای را در هر چیزی که دم دستشان است پر می‌کنند تا سوغاتشان باشد از جزیره هرمز برای خانه‌ای در دوردست‌ها، بی‌آنکه فکر کنند و شاید حتی بدانند که اهمیت این ساحل و ماسه‌های منحصر به فردش در طبیعت و اکوسیستم منطقه چقدر است. گردشگری غیرمسئولانه مسافران نوروزی تنها به هرمز محدود نشد، آنها در حافظیه و تخت‌جمشید و بسیاری دیگر از مقاصد گردشگری کشور هم ردپایی به جا گذاشتند که بیش از هر چیز لزوم توجه به آگاهی‌بخشی عمومی را در مورد فرهنگ سفر و حفاظت از تاریخ و طبیعت در طول سفر متذکر می‌شد. این اما تمام ماجرا نبود. نوروز امسال کاهش سفرهای خروجی در نتیجه مشکلات معیشتی و افزایش نرخ ارز، باعث روآوردن مسافران به ایرانگردی و افزایش سفر به مقاصد داخلی شد. موضوعی که به نظر می‌رسد متولیان گردشگری دست‌کم در مقاصد فرهنگی برنامه‌ریزی دقیقی برای آن نداشتند. ازدحام غیرمعمول مسافران در برخی مقاصد باز هم به یادمان آورد که هنوز توجه به مدیریت مقصد در میان مدیران و تصمیم‌گیران بخش گردشگری جایگاهی ندارد. مسئله‌ای که «ارشک مسائلی» عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری در مورد جای خالی آن و آسیب‌ها و تبعاتش بر مقاصد گردشگری هشدار می‌دهد و معتقد است تغییر نگرش سیاست‌گذاران در این مورد یکی از ضروریات گردشگری کشور است.

اصفهان با ۲۲ هزار اثر تاریخی، از مهمترین کانون‌های تمدنی و فرهنگی ایران به‌شمار می‌رود و به‌دلیل موقعیت ویژه‌اش، همواره در سیاستگذاری‌های کلان میراث‌فرهنگی و گردشگری کشور نقش محوری داشته است. سفر اخیر «سیدرضا صالحی امیری»، وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کشور، به این استان در راستای بررسی چالش‌ها، ظرفیت‌ها و آینده گردشگری و حفاظت از میراث فرهنگی انجام شد. در این سفر که با حضور مقامات استانی و ملی همراه بود، وزیر میراث‌فرهنگی در مراسم‌های مختلف از جمله آیین بهره‌برداری از ۲۰ پروژه مرمتی بناهای تاریخی تخت فولاد، رونمایی از اسناد مالکیت مجموعه باغ‌موزه چهلستون و کارخانه ریسباف و نشست با فعالان گردشگری در اتاق بازرگانی اصفهان، به بیان راهبردهای این وزارتخانه و برنامه‌های آینده پرداخت. در ادامه، مهمترین محورهای این سفر و سخنان وزیر بررسی می‌شود.