مرثیه‌ای برای میراث تاریخی و طبیعی ایران

| پیام ما | سازمان حفاظت محیط‌زیست می‌گوید گزارش ارزیابی اثرات محیط‌زیستی پروژه میدان نفتی سهراب تا امروز هشت بار اصلاح شده و ده‌ها جلسه برای رسیدن به نسخه نهایی برگزار شده است؛ بااین‌حال، در نشست «احیای تالاب هورالعظیم» در نهاد ریاست‌جمهوری، کیفیت همین ارزیابی، به‌ویژه درباره سلامت و آثار اجتماعی پروژه، زیر سؤال رفت. به گفته یک جامعه‌شناس محیط‌زیست، در گزارش ارائه‌شده اثر پروژه بر بهداشت و سلامت «کم» و «مثبت» ارزیابی شده است؛ درحالی‌که محمد سواری، عضو شورای شهر رفیع و از اعضای کادر درمان، از افزایش مراجعات بیماران تنفسی و افزایش موارد سرطان در مناطق مجاور فعالیت‌های نفتی سخن گفت. او از وضعیت اشتغال نیروهای بومی، خرید زمین‌های مردم و پرونده قضایی ۲۸ نفر از مطالبه‌گران انتقاد کرد؛ درحالی‌که هورالعظیم اکنون کمتر از ۳۸ درصد آب‌گرفتگی دارد و حقابه مورد نیاز آن در سال‌های اخیر تأمین نشده است.

با شروع جنگ در اسفندماه گذشته، تخریب بسیاری از عرصه‌های محیط‌زیستی هم شروع شد؛ عرصه‌هایی که پیش از این، فعالان محیط‌زیست مقابل تخریب آن‌ها ایستاده بودند، اما با سوءاستفاده از شرایط جنگی و قطعی اینترنت، بار دیگر آماج حمله قرار گرفتند. یکی از آن‌ها کویر لوت بود و پرونده جاده‌ای که در چند سال گذشته محل مناقشه میان «هواپیمایی ماهان»، به‌عنوان مجری، و فعالان محیط‌زیست و میراث فرهنگی بود، در روزهای جنگ اسفندماه بار دیگر باز شد. ماشین‌های سنگین راهی بیابانی شدند که سال‌ها از ثبت جهانی آن می‌گذرد و در شرایط بحرانی که دسترسی فعالان هم محدود شده بود، کار را شروع کردند. با گرم‌شدن هوا و درحالی‌که بحران در کشور همچنان گسترده بود، کار تا حدودی متوقف ماند؛ اما «بهمن ایزدی»، فعال محیط‌زیستی که تلاش‌های بسیاری برای ثبت جهانی لوت انجام داده است، این روزها نگران خنک‌شدن هوا و ادامه تخریب این عرصه مهم ثبتی است.

در ایران، کار خبرنگاران سخت و پرچالش است و گاهی با بهایی سنگین همراه می‌شود: محدودیت دسترسی، فشارهای پنهان و سکوت رسانه‌ای. بااین‌حال، هستند کسانی که با جسارت و تعهد، تکه‌های حقیقت را از چنگِ انواع سوداگران و مافیاهای جورواجور بیرون می‌کشند و به ما نشان می‌دهند. در گزارش پیش‌رو، طی پرسشنامه‌ای، سؤالاتی که شهروندان و همینطور تعدادی از فعالان محیط زیست از خبرنگاران داشته‌اند را با ۹ نفر از خبرنگاران این عرصه مطرح کرده‌ایم. آنها از امیدها و ناامیدی‌شان درباره خبرنگاری، دغدغه‌های شغلی و آرزوهایشان گفته‌اند. در آرزوهای آن‌ها

نگرانی از قطعی برق حالا بخش جدانشدنی زندگی ایرانیان شده است. تابستان‌ها پشت سر هم با هشدار «مصرف بیش‌ازحد» می‌گذرد و زمستان‌ها با بحران سوخت و گاز. در این میان، همه انگشت اتهام را به‌سمت مردم می‌گیرند؛ اما در کشوری که وسایل پرمصرف و غیراستاندارد در خانه‌ها جا خوش کرده‌اند، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر تنها روی کاغذ باقی مانده و مجوز صنایع انرژی‌بر همچنان صادر می‌شود، صرفه‌جویی شهروندان تا چه اندازه مؤثر است؟ برای پاسخ به این پرسش‌ سراغ «محمدامین زنگنه»، دبیر انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر، رفته‌ایم. او در گفت‌وگو با «پیام ما» از ناکارآمدی ساختاری در سیاستگذاری‌های انرژی می‌گوید؛ از یارانه‌هایی که به جیب ثروتمندان می‌رود، گرفته تا اعتمادسوزی سرمایه‌گذاران. تصویری که هر سال تاریک‌تر می‌شود.

دریاچه ارومیه، بزرگترین دریاچه داخلی ایران و یکی از مهمترین اکوسیستم‌های محیط‌زیستی کشور، در سه دهه اخیر با خطر کاهش تراز آب و خشک شدن مواجه است. با وجود مطالبه عمومی و هشدار فعالان محیط‌زیست از اوایل تا اواخر دهه ۸۰ شمسی، متأسفانه دولت وقت با انگاره‌سازی وارونه، به این بحران محیط‌زیستی مهم، رویکردی امنیتی داشته و اهمیتی برای خشک‌شدن دریاچه ارومیه قائل نشده است. در سال ۱۳۹۲، وقتی حسن روحانی در زمان تبلیغات انتخابات ریاست‌جمهوری وعده صریح احیای دریاچه ارومیه را داد، متأسفانه نفس‌های این پهنه آبی به شمارش افتاده و حدود ۸۰ درصد مساحت آبی خودش را از دست داده بود. باوجوداین، این وعده روحانی، بارقه‌های امید را در دل فعالان و دوستداران محیط‌زیست و مردم منطقه روشن کرد. ستاد احیای دریاچه ارومیه در سال ۱۳۹۲ توسط هیئت وزیران در دولت یازدهم تشکیل شد. در ادامه، از سال ۱۳۹۳ این ستاد با هدف نجات این اکوسیستم ارزشمند، برنامه‌ای ۱۰ساله با ۲۶ راهکار عملی برای حفاظت و احیای دریاچه تدوین کرد. اما با گذشت بیش از یک‌دهه فعالیت ستاد، دریاچه ارومیه احیا نشده و حتی به شرایط بدتر از آغاز فعالیت این ستاد رسیده است. حال با سپری شدن بیش از سه دهه از آغاز اولین نشانه‌های شروع بحران و بیش از یک‌ دهه از فعالیت ستاد احیای دریاچه ارومیه، باید بتوان به این سؤال مهم پاسخ داد که چرا پس از یک دهه فعالیت هنوز به نقطه اول یا حتی بدتر از آن رسیده‌ایم؟

توسعه ناپایدار گردشگری در حاشیه خلیج‌فارس به‌عنوان موضوعی چالش‌برانگیز به یکی از نگرانی‌های جدی در این منطقه تبدیل شده است. باوجود پتانسیل‌های فراوان، نبود برنامه‌ریزی‌های علمی و دقیق در مدیریت مقاصد گردشگری، سبب شده تا این صنعت نه‌تنها به اهداف توسعه پایدار نرسد، بلکه با مشکلاتی همچون افزایش قیمت‌ها، آلودگی محیط‌زیست و تغییر کاربری زمین‌ها مواجه شود. در بسیاری از موارد، گردشگری به طور غیر مدبرانه‌ای اجرا می‌شود و به‌جای بهره‌برداری از ظرفیت‌های محلی، آسیب‌هایی جدی به جوامع محلی و منابع طبیعی وارد می‌شود. برای بررسی این شرایط و چالش‌های موجود، با علی شادلو، مدرس و فعال گردشگری و محیط‌زیست، به گفت‌وگو پرداخته‌ایم. او در این مصاحبه به تحلیل و واکاوی دلایل ناکامی‌های موجود در عرصه گردشگری در حاشیه خلیج‌فارس و ارائه راهکارهایی برای دستیابی به توسعه پایدار می‌پردازد.