در سال‌های اخیر، اخبار متعددی درباره تلاش مردم منطقه گلیران در بندپی شرقی مازندران برای مقابله با تخریب محیط‌زیست منتشر شده است. اهالی این منطقه، که قرن‌ها در هم‌زیستی مسالمت‌آمیز با طبیعت زندگی کرده‌اند، اکنون با چالشی بزرگ مواجه شده‌اند: نابودی جنگل‌های هیرکانی، جاده‌سازی‌های بی‌رویه و توسعه معادن که بقای این اکوسیستم ارزشمند را تهدید می‌کند. جنگل‌های گلیران، بخشی از جنگل‌های هیرکانی با قدمتی بیش از ۴۰ میلیون سال هستند که به‌عنوان میراث طبیعی جهانی ثبت شده‌اند. این جنگل‌ها علاوه‌بر ارزش اکولوژیکی، نقش حیاتی در تولید و تنظیم آب، تقویت سفره‌های زیرزمینی و تأمین آب رودخانه بابل‌رود ایفا می‌کنند. رودخانه‌ای که آبیاری بیش از ۵۰ هزار هکتار از اراضی شالیزاری بابل را ممکن می‌سازد. اما این میراث گران‌بها، امروز زیر تیغ توسعه ناپایدار و شاید مافیایی قرار گرفته است و این درحالی‌است که نایب‌رئیس فراکسیون محیط‌زیست به «پیام‌ما» می‌گوید احتمال این که پروژه گازرسانی به منطقه در واقع پوششی برای توسعه معدن زغال‌سنگ باشد وجود دارد. بنابراین، از تمام نهادهای رسمی دولتی و مردمی و رسانه‌ها که اطلاعات دقیقی در این باره دارند می‌خواهم این گزارش‌ها را در اختیار ما بگذارند تا ورود مجلس و فراکسیون محیط‌زیست به این قضیه تسریع شود.

جنگل‌های تحقیقاتی ایران در حال فراموش‌شدن هستند و اگر تلاش‌ها و اقدام‌های دانشگاه‌ها نبود، امروز چیزی به نام جنگل‌های تحقیقاتی در ایران باقی نمی‌ماند. جنگل‌های تحقیقاتی جنگل‌هایی هستند که تحت مدیریت دانشگاه، البته با قرارداد منابع طبیعی محافظت می‌شوند. این جنگل‌ها بخشی از جنگل‌های هیرکانی ایران هستند و تفاوت‌های بنیادی با دیگر عرصه‌های جنگلی شمال ایران دارند؛ چراکه دست‌اندازی، تغییر کاربری و تصرف و شکار در آنها به چشم نمی‌خورد. به‌جای اینها زیستگاه‌هایی امن برای حیات‌وحش و گونه‌های گیاهی منحصربه‌فرد این محدوده‌ها ایجاد شده است؛ به‌گونه‌ای که در بخش کوچک دو هزارهکتاری تحت مدیریت دانشگاه تربیت‌مدرس، تصاویر پلنگ ایرانی به ثبت رسیده است. درباره چالش‌های جنگل تحقیقاتی دانشگاه تربیت‌مدرس نور پای صحبت مدیر این جنگل تحقیقاتی نشستیم. «حامد یوسف‌زاده»، دانشیار گروه جنگل با مدرک دکتری جنگل گرایش ژنتیک حفاظت گیاهی، می‌گوید نبود پاسخ‌دهی سازمان متولی به درخواست‌های مکرر دانشگاه‌ها برای عقد قرارداد مشکل‌ساز شده و جنگل‌های تحقیقاتی، قربانی نگاه «بهره‌بردارمحور» در سازمان منابع طبیعی شده‌اند.

|پیام ما| زمزمه‌های اجرای دستورالعمل برداشت درختان شکسته و افتاده از جنگل‌های شمال صدایی چندان بلند در فضای منابع طبیعی کشور داشت که باقی بحث‌ها در حوزه جنگل،‌ آبخیزداری و... را به حاشیه برد. در هفته‌های اخیر کمپینی که در مخالفت با برداشت شکسته و افتاده شکل گرفت، بیش از ۵۰ هزار امضا جمع‌آوری کرد. در مقابل موافقان اجرای دستورالعمل هم با نگارش‌ نامه‌‌هایی به مسئولان، خواستار اجرای آن شدند. درنهایت،‌ در دوگانه موافقان برداشت درختان شکسته و افتاده، مخالفان برداشت توانستند حرف خود را به کرسی بنشانند، به‌طوری‌که «علی تیموری»، رئیس سازمان منابع طبیعی، در نشستی در کافه‌کارزار از تعلیق اجرای این دستورالعمل خبر داد تا بحث‌‌های بیشتری پیرامون آن انجام شود. فارغ از اینکه این برداشت انجام شود یا خیر، این دوگانه‌سازی چه تبعاتی بر مدیریت جنگل‌ها دارد و برای حل آن چه باید کرد؟ «رحیم ملک‌نیا»، عضو هیئت‌علمی دانشگاه لرستان، از جمله کسانی است که در سال‌های اخیر به این تقابل‌ها و دوگانه‌سازی‌ها انتقادهایی را وارد دانسته و مطالبی را هم در این زمینه منتشر کرده است. او به‌تازگی در یک سخنرانی با عنوان «مدیریت جنگل‌ها؛ از سیاستگذاری مشارکتی تا برنامه‌ریزی فنی» که به همت انجمن علمی دانشجویی دانشگاه تربیت مدرس برگزار شده بود، ضمن انتقاد دوباره از رهاشدگی زاگرس در مقابل هیرکانی، تلاش کرد در شکل کلان به دو مقوله سیاستگذاری و برنامه‌ریزی در حوزه جنگل بپردازد.

راه‌اندازی مجدد جشنواره‌ای با موضوع محیط‌زیست

|پیام‌ما| فصل‌نامه فرهنگی «بخارا» با همکاری خانه اندیشمندان علوم انسانی و مجله محیط‌زیستی «صنوبر» عصر یکشنبه گذشته، نشستی با عنوان «شب جنگل‌های هیرکانی» به‌منظور توجه دادن به ارزش‌ها و اهمیت حفظ این جنگل‌های شمالی کشور برگزار کرد. این نشست که با استقبال قابل‌توجهی از دوستداران و فعالان حفظ و حراست از این میراث تاریخ طبیعی کشور روبه‌رو شد. «باریس مجنونیان» استاد دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، «وحید اعتماد»، «حنیف‌رضا گلزار»، «کیومرث سفیدی»، «حمیدرضا رضایی»، «حسین آقایی»، «علی دهباشی» و «مانیا شفاهی» از سخنرانان این نشست بودند. همچنین، فیلم مستند «کسی به فکر جنگل‌ها نیست» به کارگردانی یاسر طالبی به نمایش در‌آمد. در بخش دیگری از این برنامه از گروهی از روزنامه‌نگاران محیط‌زیست؛ «فاطمه باباخانی»، «الهه موسوی»، «اسدالله افلاکی»، «زهرا کشوری» و «زینب رحیمی» تجلیل ‌شد.

نبود برنامه جامع و مدون و جای خالی فرهنگ‌سازی در حوزه تفکیک زباله برای شهروندان سبب شده استان مازندران به گلخانه‌ای پر از زباله تبدیل شود و راه تنفسی طبیعت با انباشت زباله مسدود شود.