بایگانی مطالب برچسب: دیپلماسی آب
بزنگاهِ مذاکره
درحالیکه نهفقط بند کمالخان بلکه کانال لشگری میتواند بخش قابلتوجهی از آب سیلابهای هیرمند را نیز منحرف کند، سیلاب هیرمند چنان بزرگ و عظیم بود که سازههای آبی افغانستان توان کنترل آن را نداشتند و روز گذشته بخشی از آب طغیان هیرمند با عبور از بند کمالخان و نهر لشگری بهسمت ایران جریان پیدا کرد و وارد کشور شد. همچنین، این اتفاق برای رودخانه «فراه» نیز رخ داد و طغیان و سیلاب حاصل از آن، آب را به هامون سابوری وارد کرد؛ آبی که هنوز از میزان و حجم آن اطلاعاتی در دسترس نیست. طالبان طی سه سال زمامداریاش در افغانستان، از سال ۱۴۰۰، هر بار موضوع تغییراقلیم و خشکسالی را به عنوان دلیل عدم تأمین حقابه قانونی و تاریخی ایران به میان کشیده، اما هر بار طغیانهای رودخانههای فرامرزی با ایران خط بطلانی بر این دروغ میکشند. بهنظر میرسد حالا که شواهد و تصاویر ماهوارهای نیز مؤید پرآب بودن رودخانههای فرامرزی ایران و افغانستان ،بهویژه هیرمند، است فصل فشار بر همسایه و مذاکره پیگیرانه فرارسیده است. آنچه نیاز آبی ایران و البته حق قانونی او و شرق کشور است، نه سیلاب بلکه عمل به معاهده کهن و وعدههای تازه، اما بیسرانجام کشور همسایه و تأمین پایدار آب است.
معرفی برگزیدگان جایزهٔ «دکتر تقی ابتکار»
|پیام ما| برگزیدگان بیستمین دورهٔ جایزهٔ «دکتر تقی ابتکار» توسط مرکز صلح و محیطزیست معرفی شدند و سهشنبهشب طی مراسمی در تهران، جوایز خود را دریافت کردند. «فریبا نباتی»، دبیرتحریریه روزنامه «پیامما»، در جمع این برگزیدگان بود.
آلودگی ارس، معمایی که با هر جواب پیچیدهتر میشود
وزارت نیرو میخواهد آب رودخانه ارس را برای تأمین آب شرب شهر تبریز و شهرهای کوچک مسیر منتقل کند. آبی که خود وزارت نیرو، وزارت امور خارجه و کمیسیون کشاورزی، آب، منابعطبیعی و محیطزیست مجلس شورای اسلامی آلودگی آن به فلزات سنگین را تأیید میکنند. تنها نهادی که متولی پایش آلودگی آب است و در مورد این موضوع اظهارنظر نمیکند، سازمان حفاظت محیطزیست است. بااینحال، مطالعاتی از خود این سازمان وجود دارد که مؤید آلودگی بالای رودخانه به ۵۹ فلز سنگین است. حالا وزارت نیرو میگوید میخواهیم آب را از منطقهای غیرآلوده منتقل کنیم، اما نمیگوید کجا. سخنگوی صنعت آب ایران انتقال آب از بالادست ورود آلایندهها (بالادست سد خداآفرین) را تأیید میکند، اما نقطه دقیق آن را قید نمیکند. بهنظر میرسد بالادست منطقه آلوده بهدلیل ورود آلودگی در معادن مس کشور ارمنستان باید جایی در خارج از مرزهای ایران باشد. وزارت امور خارجه اعلام کرده است مذاکراتی با ارمنستان برای رفع آلودگی رودخانه ارس در جریان است. وزارت امور خارجه تأکید میکند با کشور ارمنستان در مورد رفع آلودگی مماشات ندارد، اما اطلاعی از تصمیم وزارت نیرو در مورد مکانیابی انتقال آب هم ندارد. مجلس بر موضوع مهمی تأکید میکند؛ اینکه سازمان حفاظت محیطزیست کشور بهرغم درخواست مجلس شورای اسلامی گزارشی از آخرین پایش آب ارس ارائه نداده است. برخی نمایندگان مجلس و رسانهها اعلام کردهاند تاکنون پاسخ شفافی از سازمان حفاظت محیطزیست در این زمینه دریافت نکردهاند. در کنار همه اینها، بیش از ۵۰ مطالعه دولتی و دانشگاهی وجود دارد که جزئیات آلودگی را هم بیان میکنند. حالا سه سؤال بزرگ در مورد طرح انتقال آب این رودخانه بهمنظور شرب وجود دارد. رودخانهای که اسناد میگویند بهدلیل استمرار ورود آلایندهها به آن، اکوسیستمش را آلوده کرده است و رد فلزات سنگین را میتوان را تا عضلات ماهیان ارس و همچنین، طول ۱۵۰ کیلومتر در خاک ایران نیز رصد کرد. سؤال نخست در برابر وزارت نیرو قرار میگیرد: منطقه دقیقی که قرار است آبی سالم از آن منتقل شود، کجاست؟ پاسخ سؤال دوم در حوزه وظایف سازمان حفاظت محیطزیست است: «دلیل عدم انتشار شفاف وضعیت آلودگی آب این رودخانه چیست؟» و سؤال آخر متوجه وزارت امور خارجه است: «آیا با انتقال آب از خارج از مرزهای ایران، آنهم بر رودخانهای که معاهدهای بر آن ندارند، موافقت خواهد کرد؟
طالبان، آب را گروگان میگیرد
سد «پاشدان» بر «هریرود» بهطور کامل آبگیری شده است و حالا آورد آب به سد «دوستی»، سد تأمینکننده آب شرب خراسانرضوی را تا حدود قابلتوجهی کاهش داده است. همزمان خبرها حاکی از شروع برنامهریزی برای سد جدیدی بر خاشرود است. همچنین، خبرهای نگرانکنندهای از برنامهریزی برای توسعه سد «قلعهافضل» و انحراف دوباره آب حکایت میکنند. درحالیکه شرکت مدیریت منابع آب ایران اقدامهای طالبان را خلاف عرف بینالملل و حسن همسایگی میخواند، اما دیپلماسی آب کشور حتی در هیرمند نیز با وجود داشتن معاهده، برای تأمین حقابه موفق نبوده است. کارشناسان میگویند اعداد و سازههای آبی افغانستان خبرهای خوشی برای ایران نخواهند داشت. در «هیرمند» نوع سازه و در «فراهرود» حجم سازه نشان میدهد حداقل در نیمه پایینی مرز با افغانستان، روزهای تاریکی را باید برای سیستان متصور باشیم؛ چون امکان انحراف همه آب در هیرمند و نگهداشت همه آب در فراهرود را دارد، افغانستان حالا توسعه سازههای آبی در «خاشرود» را هم که شروع کرده است.
ایران تسهیلکننده سدسازیهای افغانستان
سیمان یکی از عمده کالاهای صادراتی به افغانستان از پایانههای مرزی میلک، ماهیرود و دوغارون بوده و است که غالباً در زمینه سدسازیهای افغانستان مصرف میشود، علیرغم احداث سدها و سازههای آبی متعدد بر رودهای مشترک فرامرزی میان افغانستان و ایران (هیرمند، فراه، خاشرود و هریرود)، اما صادرات سیمان به افغانستان کماکان ادامه دارد.
طلب از طالبان
فروردین امسال «ملا عبدالغنی برادر»، معاون اقتصادی نخست وزیر طالبان، چهار ماه پس از سفر به ایران و اعلام تعهد به تأمین حقابه در بازدیدی از«سد کجکی» اعلام کرد هیرمند پرآب شده است. بااینحال، حکومت طالبان همچنان از پرداخت حقابهٔ ایران از هیرمند که بنابر معاهدهٔ ۱۳۵۱ حق قانونی ایران است، سر باز زدند و میزان آب رسیده به ایران از دو طغیان هیرمند را بهجای حقابه معرفی کردند. حالا و با شروع سال آبی جدید، هیئتی از ایران به کابل سفر کرده است که تفاهمات سفر ملا برادر را پیگیری کند. سفری که بهنظر کارشناسان بدون طرح مدیریتی و طبیعتاً بدون دستاوردی برای کشورمان به پایان میرسد. بهنظر میرسد در این فضای مذاکراتی همچنان طالبان میتواند بدهکار آبی به ایران باقی بماند و کسی مطالبات را حتی در شرایط از دست رفتن سیستان نیز پیگیری نکند.
اجماع ملی بر سر بحران آب
بغرنجشدن چالشهای آب، محیطزیست، گردوغبار و مانند آن که بخشی از آن متوجه مدیریت داخل است و برخی نیز ارمغان همسایهها، یک سؤال را در جامعۀ کارشناسی پررنگ میکند: در اقلیم خشک ایران و منطقه، حکمرانی مطلوب چگونه تعریف میشود که سطح چالشها را به حداقل برساند؟ «مارال دربندی» از پژوهشگرانی است که سالها در یکی از مهمترین نهادهای مطالعاتی کشور یعنی مرکز مطالعات تحقیقات استراتژیک نهاد ریاستجمهوری، فعالیت میکرده است. او که در مطالعاتش تمرکز ویژهای بر مفهوم «حکمرانی خوب و مؤلفههای تحقق آن» بهویژه در مباحث مرتبط با آب، محیطزیست و پیامدهای سیاسی و اجتماعی چالشهای ناشی از سوءمدیریت این زمینهها دارد، معتقد است دولت بهتنهایی و باتکیهبر توان سازمانی خودش، از پس چالشها برنخواهد آمد. به باور دربندی، اجماعی میان دولت و ملت با همۀ ظرفیتهای علمی، عملی و مشارکتجویانه باید اتفاق بیفتد، تا بتوان کشور را از ورطۀ ابر چالشهای امروز و فردا نجات داد. او اما تأکید میکند که دولت، باید پیشگام شفافیت و پاسخگویی باشد و زمینۀ مشارکت حداکثری را فراهم کند.
افغانستان و رانت پروژههای آبی
عملیات آبگیری «بند کمالخان»، بهمنماه سال ۹۹ آغاز شد و چهارم فروردین سال ۱۴۰۰ با حضور «اشرف غنی»، رئیسجمهور وقت افغانستان به بهرهبرداری رسید. سامانۀ انحرافی این بند بهگونهای طراحی شده بود که حتی در زمان ترسالی، بدون ارادۀ حکام افغانستان، یک قطره آب بهسمت ایران جاری نشود و غالب سیلاب رودخانۀ «هیرمند»، برای تحقق اهداف حاکمان افغانستان در راستای مهندسی اجتماعی بهسمت شورهزار «گودزره» منحرف شود.
