بیستمین دوره جایزه دکتر تقی ابتکار که هرساله توسط سازمان غیردولتی «مرکز صلح و محیط‌زیست» برگزار می‌شود، امسال نیز در سالگرد درگذشت تقی ابتکار، دومین رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست پس از انقلاب اسلامی برگزار شد. در این مراسم که با حضور جمعی از فعالان محیط‌زیست، چهره‌های دانشگاهی و پیشکسوتان این حوزه برپا بود، «معصومه ابتکار»، رئیس اسبق سازمان حفاظت محیط‌زیست و «سید محمد خاتمی»، رئیس دولت‌های هفتم و هشتم، نیز حضور داشتند.
فراخوان این جایزه در دی‌ماه منتشر شده بود و همانند سال‌های گذشته، فعالان محیط‌زیست و سازمان‌های مردم‌نهاد، پژوهشگران، مخترعان، نوآوران، نویسندگان و روزنامه‌نگاران آثار خود را به دبیرخانه این جایزه غیردولتی ارسال کردند. هیئت داوران بیستمین دوره جایزه متشکل از چند تن از پیشکسوتان حوزه محیط‌زیست و اساتید باسابقه دانشگاه‌های کشور هستند، با حضور مدیرعامل مرکز صلح و محیط‌زیست در ۳۰ بهمن‌ماه تشکیل جلسه دادند و با بررسی پرونده‌های رسیده براساس شاخص‌های مندرج در فراخوان، پژوهشگران و فعالان سال ۱۴۰۳ را انتخاب کردند.

معرفی برگزیدگان

براساس رأی هیئت داوران این دوره جایزه پژوهشگر پیشکسوت به «محمد ذکایی»، استاد بازنشسته دانشگاه شهید بهشتی، به‌خاطر تلاش ممتاز در تهیه و تدوین چندین گزارش وضعیت محیط‌زیست ایران براساس استانداردهای جهانی SOE تعلق گرفت. جایزه پژوهشگر جوان در حوزه بوم‌شناسی به «حسین مصطفوی» به‌خاطر تلاش در بهبود ارزیابی و مدیریت اکولوژیکی اکوسیستم‌ها و سازگاری با تغییراقلیم، جایزه پژوهشگر جوان در زمینه آب به «محمدرضا شهبازبگیان» به‌خاطر تلاش‌های مجدانه در پیشبرد دیپلماسی آب، جایزه پژوهشگر محیط‌زیست به «شهرزاد خرم‌نژادیان»، به‌خاطر تلاش برای کاهش اثرات منفی فعالیت‌های ورزشی بر محیط‌زیست، جایزه پژوهشگر جوان محیط‌زیست به «فرشاد گلبابایی کوتنایی» به‌خاطر فعالیت‌های دانش‌بنیان در زمینه‌های مهندسی محیط‌زیست، تصفیه آب‌وفاضلاب و مدیریت مواد زائد جامد و پسماند، جایزه تلاشگر جوان محیط‌زیست به «احمد سلسبیلی» به‌خاطر فعالیت‌های دانش‌بنیان در زمینه تصفیه فاضلاب‌های صنعتی و کشاورزی و تولید محصولات جانبی باارزش از آنها و ارائه در بازار،‌ جایزه تلاشگر محیط‌زیست به «محمد داس‌مه» به‌خاطر دفاع از حقوق محیط‌زیست و فعالین این عرصه به‌عنوان یک وکیل، جایزه زوج جوان محیط‌زیست به «ریحانه میرانزاده مهابادی» و «مصطفی اَبیاره» به‌خاطر آموزش جوامع محلی در زمینه تنوع‌زیستی در سطوح دانش‌آموزی تا دانشگاهی و در میان کشاورزان، معلمان و عموم مردم، جایزه تشکل غیردولتی به سازمان مردم‌نهاد نذر طبیعت وطن ما، به‌خاطر فعالیت نوآورانه و کارآمد در جلب و جذب مشارکت مردم برای حفاظت از طبیعت، حیات‌وحش و حمایت از محیطبانان و جایزه روزنامه‌نگار فعال در حوزه محیط‌زیست به «فریبا نباتی» به‌خاطر تلاش برای فرهنگسازی اجتماعی حفاظت از طبیعت، تعلق گرفت.

 همچنین، لوح تقدیر هیئت داوران به فعال محیط‌زیست، «سید ضیا شریفی» به خاطر تلاش های آموزشی و فرهنگسازی در شهرستان اقلید برای حفاظت از محیط‌زیست و به فعال محیط‌زیست «مجید عسگری‌زاده فراهانی»، به‌عنوان محیطبانی که در حوزه وظایف خود به‌هم‌افزایی با ساخت فیلم‌های مستند از حیات‌وحش پرداخته است، به فعال محیط‌زیست «محسن تیزهوش» به‌خاطر تلاش برای پیوند میان سینما و محیط‌زیست و به انجمن مدافعان محیط‌زیست و منابع‌طبیعی خوزستان به‌خاطر فعالیت‌های آموزشی و فرهنگی در روستاهای خوزستان به‌خصوص اجرای طرح تنوع‌بخشی به معیشت‌های سازگار با منابع تالابی، تعلق گرفت. بخش دیگری از تقدیرها  در بیستمین دوره جایزه دکتر تقی ابتکار، معنوی و با در نظر گرفتن وسعت اثرگذاری قابل‌توجه آنها در ابعاد ملی و بین‌المللی بوده است.

دو تقدیر برای تلاش محیط‌زیستی و دو تقدیر برای تلاش‌های صلح‌جویانه به «نیکی دوایی»، همسر زنده‌یاد «سید آهنگ کوثر»، که سال‌ها در دشت‌های خشک جنوب ایران زندگی سختی را در کنار همسر گذراند و در اثر مهم دکتر کوثر برای دشت‌های ایران سهیم بوده است. همچنین، از زنده‌یاد «الن ووسالو»، مشهور به مادر درناهای سیبری تقدیر شد. این دوره برای اولین‌بار دو تقدیر بین‌المللی نیز داشت؛ تقدیر از زن ایتالیایی مدافع صلح عادلانه، «فرانچسکا آلبانیز»، وکیل بین‌المللی و دانشگاهی و گزارشگر ویژه سازمان ملل، برای نشان دادن قتل‌عام غیرنظامیان و نسل‌کشی در غزه. این وکیل ایتالیایی درحالی‌که بارها از طرف اسرائیل تهدید به قتل شده، از مواضع خود کوتاه نیامده و برای برقراری صلح عادلانه تلاش کرده است. همچنین، «فرد ای رید»، نویسنده، محقق و مترجم آمریکایی-کانادایی نیز به‌دلیل معرفی فرهنگ صلح‌دوستانه شرق مورد تقدیر مرکز صلح و محیط‌زیست قرار گرفت. آثار او ازاین‌جهت در این مراسم مورد تقدیر قرار گرفت که فرهنگ شرق را فرهنگ صلح دانست و حتی در میدان خونبار عاشورا رویکرد صلح‌طلبانه فرزند پیامبر را دریافت و برای معرفی آن تلاش کرد.

بیانیه هیئت داوران بیستمین دوره

در بیانیه هیئت داوران بیستمین دوره جایزه دکتر تقی ابتکار آ‌مده است: اکنون که کشور با چالش‌های متعدد اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی مواجه است، نهادهای مدنی می‌توانند منادی امید برای عبور از معضلات و بحران‌ها با تلاش درایت و انسجام باشند؛ ماهیت نهادهای مدنی این‌چنین است. 

مرکز صلح و محیط‌زیست اینک ۲۰ سال است که جایزه‌ای را به‌نام مرحوم استاد دکتر تقی ابتکار برای پژوهشگران و فعالین عرصه محیط‌زیست با حمایت مالی خانواده آن مرحوم، تقدیم دوستداران طبیعت و اعتلای کشور می‌کند. 

 دکتر تقی ابتکار پیشنهاددهنده اصل ۵۰ قانون اساسی و اولین رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست پس از انقلاب  بود. او از آن دوران که مانع انحلال آن سازمان شد تا هنگام درگذشت که مشاور علوم و فنون رئیس‌جمهور سیدمحمد خاتمی بود، لحظه‌ای از تلاش بازنایستاد؛ اگرچه در فراز و نشیب‌ها با عواملی که خسته یا ناامیدش کنند، بسیار مواجه شد. 

برگزاری هرساله این جایزه از سوی مرکز صلح و محیط‌زیست با هدف ایجاد بارقه‌ای از امید در شرایط سخت برای مردمی است که به کشور و محیط‌زیست علاقه‌مند هستند و تاکنون برای حفاظت و پیشرفت این آب و خاک فداکاری‌ها کرده‌اند. 

برنامه‌ریزی برای برگزاری بیستمین دوره جایزه با انتشار فراخوان از اول دی‌ماه سال جاری در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها، همچنین دانشکده‌های محیط‌زیست کشور آغاز و در ۲۵ بهمن، پس از یک‌بار تمدید پایان یافت. 

هیئت داوران بیستمین دوره جایزه متشکل از چندتن از پیشکسوتان حوزه محیط‌زیست که همچنین از اساتید باسابقه دانشگاه‌های کشور هستند که با حضور مدیرعامل مرکز صلح و محیط‌زیست ۳۰ بهمن‌ماه تشکیل شد و با بررسی پرونده‌های رسیده، براساس شاخص‌های مندرج در فراخوان، پژوهشگران و فعالین سال ۱۴۰۳ انتخاب شدند.