تصویر نامه وزارت دارایی به تاریخ نهم بهمن 1320 را می‌بینید که در آن آیین‌نامه آموزش سالمندان آمده است. جدای از این‌که هشتاد سال پیش دولت به ضرورت آموزش حتی به سالمندان برای با سواد شدن پی برد و موضوع انشا شد ز گهواره تا گور دانش بجوی، اما از آن زمان تا کنون تعریف سواد بارها تغییر کرد. طبق آخرین تعریف منتشر شده سازمان ملل با سواد کسی است که بتواند در زندگی خود با استفاده از آموخته‌هایش تغییر ایجاد کند. نگاه کنید به تعریف جدید:
سازمان ملل در دهه دوم قرن ۲۱، باز هم در مفهوم سواد تغییر ایجاد کرد. در این تعریف سوم کلاً ماهیت سواد تغییر یافت. مهارت‌هایی اعلام شد که داشتن این توانایی‌ها و مهارت‌ها مصداق باسواد بودن قرار گرفت. بدین ترتیب شخصی که در یک‌ رشته دانشگاهی موفق به دریافت مدرک دکترا می‌شود، حدود ۵ درصد باسواد است. این مهارت‌ها عبارت‌اند از:
– سواد عاطفی: توانایی برقراری روابط عاطفی با خانواده و دوستان
– سواد ارتباطی: توانایی برقراری ارتباط مناسب با دیگران و دانستن آداب اجتماعی
– سواد مالی: توانایی مدیریت مالی خانواده، دانستن روش‌های پس‌انداز و توازن دخل‌و‌خرج
– سواد رسانه‌ای: این‌که فرد بداند کدام رسانه معتبر و کدام نامعتبر است.
– سواد تربیتی: توانایی تربیت فرزندان به نحو شایسته
– سواد رایانه‌ای: دانستن مهارت‌های راهبری رایانه
– سواد سلامتی: دانستن اطلاعات مهم درباره تغذیه سالم و کنترل بیماری‌ها
– سواد نژادی و قومی: شناخت نژادها و قومیت‌ها بر اساس احترام و تبعیض نگذاشتن.
– سواد بوم‌شناختی: دانستن راه‌های حفاظت از محیط ‌زیست
– سواد تحلیلی: توانایی شناخت، ارزیابی و تحلیل نظریه‌های مختلف و ایجاد استدلال‌های منطقی بدون تعصب و پیش‌فرض
– سواد انرژی: توانایی مدیریت مصرف انرژی
– سواد علمی: علاوه بر سواد دانشگاهی، توانایی بحث یا حل‌وفصل مسائل با راهکارهای علمی و عقلانی مناسب
به این ترتیب می‌توان گفت که چشم‌انداز و افق خروجی سیستم آموزش ما چیست. دانش‌آموزان و خانواده‌های آن‌ها تنها هدف‌شان مبتنی بر قبولی در رشته‌های مشهور است. می‌خواهند ناکامی‌های خود را از طریق قبولی فرزند جبران کنند. غافل از این‌که این همه استرس و اضطرابی که برای دانش‌آموز به بار می‌آید و مافیای کنکور به آن دامن می‌زند عاقبت چه به بار خواهد آورد. آدم‌های نود و پنج درصد بی‌سواد آینده را کجای دل این وطن بگذاریم؟