حل مشکل ۶۰ ساله گرگروهای سواحل مکران

اختصاص ۱۱۰ میلیارد تومان اعتبار برای ساخت بندخاکی عورکی و اجرای طرح بزرگ آبخیزداری تدبیر شایسته دولت برای حل معضل ۶۰ ساله فرسایش خندقی خاک یا گرگروها بود که سبب شادمانی مردم شهرستانهای چابهار و دشتیاری شده است.

به گزارش ایرنا،  فرسایش خندقی خاک یا گرگروها از ۶۰ سال پیش به معضلی بزرگ برای کشاورزان و روستاییان ۲ شهرستان چابهار و دشتیاری تبدیل شده بود که با تدبیر دولت و اختصاص ۱۱۰ میلیارد تومان برای ساخت بندخاکی عورکی و اجرای بزرگترین طرح آبخیزداری کشور نورامیدی در دل کشاورزان و روستاییان جنوب سیستان و بلوچستان ایجاد شده است.

از بین رفتن کشاورزی سیلابی بر اثر حذف هیدرولوژیکی رودخانه کاجو براساس نقشه آبکندهای دشتیاری در دوره های زمانی ۱۳۳۵، ۱۳۴۷، ۱۳۷۲، ۱۳۸۸ و ۱۳۹۷ نشان می دهد که آبکندها بعد از سال ۱۳۷۶ سرعت پیشروی بیشتری( دو برابر) نسبت به چهار دهه قبل خود داشته اند، همین سرعت بالای پیشروی سبب شده که آبکندها به یک تا ۲ کیلومتری رودخانه کاجو در اطراف روستاهای چنگارک و عرب زهی برسد.

آبکندهای این منطقه سالانه بین ۱۰ تا ۶۷۰ متر پیشروی طولی دارند. پیشروی آبکندهای چنگارک در حد ۲۰۰ تا ۵۰۰ متر در سال بوده است یعنی در سال‌های آینده احتمال رسیدن آبکندها به رودخانه کاجو در صورت وجود ترسالی بسیار زیاد است که این مهم موجب حذف سیلاب از بالا دست منطقه و بی بهره ماندن بسیاری از روستاهای پائین دست(حدود ۱۲۰ روستا) از سیلاب و تخلیه آنها خواهد شد. بررسی میدانی و مدارک موجود در باره ایجاد آبکند در منطقه دشتیاری، پیرسهراب، پلان، تلنگ و چابهار در جنوب استان سیستان و بلوچستان محدوده سواحل مکران نشان می دهد که از بین سه دسته کلی علل مطرح شده در باره ایجاد آبکند در اکوسیستم های مختلف، علل دخالت و تخریب انسانی و اقلیم نقش تعیین کننده ای دارند.

طبیعت این منطقه نشان از رگبارهای شدید دارد و سیلاب تولید شده پس از سرازیر شدن از مناطق پر شیب وارد آبراهه های طبیعی نظیر رودخانه کاجو می شود و در مقاطعی از رودخانه بدلیل کافی نبودن گنجایش مصب رودخانه در عبور سیلاب طغیان کرده و سیلاب وارد مناطق کم شیب دشتی می شود.

این طبیعت وحشی منطقه هنوز نیز واقعیتی انکار ناپذیر است و گهگاهی بروز می کند. ولی تغییری که در طول سالیان متمادی در منطقه صورت پذیرفته شامل تغییر ویژگی های سطح خاک، نوع کاربری و دخالتهای انسان به عنوان بهره بردار در اکوسیستم فعلی است که در این قسمت به برخی از آنها اشاره می شود.

مقایسه پوشش گیاهی و کاربری اراضی نشان داد که دلایلی نظیر افزایش جمعیت و تخریب پوشش گیاهی بدلیل چرای مفرط و یا بروز خشکسالی ها سبب مستعد شدن سطح خاک برای بروز پدیده فرسایش شده است.

از طرف دیگر سطوح افزایش دهنده رواناب نظیر سطوح لخت بدون پوشش و مناطق مسکونی نیز افزوده شده و بر حجم رواناب یا سیلاب خروجی از رودخانه کاجو نیز افزوده و در نتیجه بایستی منتظر پاسخ سیستم به صورت فرسایش شدید از نوع آبکندی بود. معاون وزیر جهاد کشاورزی و رییس سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور در مراسم کلنگ‌زنی این پروژه آبخیزداری اظهارداشت: بندخاکی عورکی به طول هشت هزار و۴۰۰ متر، عرض تاج سازه چهار متر و حجم عملیاتی خاکی آن ۱۳۲ هزار و ۲۳۵ مترمکعب و نوع سازه بندخاکی با تراکم ۹۵ درصد است.

دکتر مسعود منصور افزود: دبی طراحی شده برای این بند خاکی، دبی سیلاب ۲۵ ساله چهار هزار و ۹۲۳ مترمکعب بر ثانبه و دبی سیلاب ۵۰ ساله پنج هزار و۹۸۱ مترمکعب بر ثانیه است.

وی کنترل و هدایت سیلاب رودخانه کاجو، مدیریت وکنترل گسترش گالی ها در حوزه کاجو و جلوگیری از پیش روی گروگروها برای جلوگیری از تخریب اراضی کشاورزی و مسکونی و زیرساخت‌ها را از جمله اهداف ساخت این بند خاکی عنوان کرد.