چالش بزرگ یک صنعت ۷۰ساله

هفت دهه قبل، در کنار انواع مواد آرایشی و بهداشتی خارجی وارداتی و محصولاتی که به‌صورت سنتی در کارگاه‌های کوچک تولید می‌شدند، صنعت مدرن آرایشی و بهداشتی ایران با مجموعه‌ای از کارخانه‌ها، برندهای داخلی و تولیدکنندگان تحت لیسانس آغاز به کار کرد. نخستین نشانه‌های شکل‌گیری این ساختار صنعتی به دهه ۱۳۳۰ بازمی‌گردد؛ زمانی که هم‌زمان با توسعه صنایع دارویی و شیمیایی و سیاست جایگزینی واردات، تولید محصولات بهداشتی نیز در داخل کشور آغاز شد.

در دهه ۱۳۴۰، با ورود بخش خصوصی و شکل‌گیری برخی برندها، تولید محصولات آرایشی در ایران وارد مرحله تازه‌ای شد. دهه ۱۳۵۰ نیز با گسترش تولید صنعتی، همکاری با شرکت‌های خارجی و تولید تحت لیسانس همراه شد و بازار آرایشی و بهداشتی ایران از برندهای معتبر ایرانی پر شد؛ برندهایی که توان رقابت با برندهای خارجی را پیدا کرده بودند.

ورود کالاهای قاچاق

پس از انقلاب و در سال‌های جنگ، محدودیت دسترسی به ارز و در نتیجه واردات کالا، صنعت داخلی را بیش از گذشته به‌سمت تأمین نیاز بازار از داخل سوق داد. با پایان جنگ و آغاز بازسازی اقتصادی، بازار بار دیگر با ورود برندهای خارجی و توسعه تولیدکنندگان داخلی گسترش یافت. در این میان، انواع کالاهای قاچاق و تقلبی نیز وارد بازار شد و به‌صورت غیررسمی بخشی از سبد خرید محصولات آرایشی و بهداشتی ایرانیان را تشکیل داد.

این موضوع با ممنوعیت واردات در راستای حمایت از صنایع داخلی، در اواخر دهه ۹۰ خورشیدی گسترش بیشتری پیدا کرد؛ چنان‌که امروز به یکی از بزرگ‌ترین آسیب‌های بازار آرایشی و بهداشتی ایران تبدیل شده است. به گفته «مهدی پیرصالحی»، رئیس سازمان غذا و دارو، این معضل هم‌زمان سلامت شهروندان را نیز تهدید می‌کند.

با وجود حضور گسترده محصولات قاچاق و تقلبی، ارزش کل بازار صنعت آرایشی و بهداشتی ۴۰۰ همت است که ۷۰ درصد آن را تولید داخل تشکیل می‌دهد. هم‌زمان، برخی محصولات بهداشتی ایرانی در بازارهای خارجی حضور دارند، اما در بخش آرایشی، «محصولات ایرانی کمتر توانسته‌اند وارد این بازارها شوند، چراکه با سطح عالی هنوز کمی فاصله وجود دارد».

این گفته یکی از تولیدکنندگان معروف محصولات آرایشی و بهداشتی ایران در نشست خبری هشتمین دوره نمایشگاه فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی (ایران‌کازمتیکا) است.

این نمایشگاه با هدف آشنایی مصرف‌کنندگان، متخصصان و فعالان حرفه‌ای با محصولات، فناوری‌ها و روش‌های جدید این حوزه و توسعه صادرات محصولات ایرانی، با شعار «ایران زیبا» برگزار می‌شود.

چگونگی تأمین مواد اولیه

«مهدی پیرصالحی»، رئیس سازمان غذا و دارو، در این نشست در پاسخ به «پیام ما» درباره چگونگی تأمین مواد اولیه صنعت آرایشی و بهداشتی کشور در شرایط کنونی اظهار کرد: «دسترسی به مواد اولیه محصولات آرایشی و بهداشتی فراهم است، اما با توجه به شرایط کشور و محدودیت‌هایی که داریم، مواد اولیه صنعت با تأخیرهای بیشتر و قیمت‌های بالاتر تأمین می‌شود.»

او تأکید کرد: «از خرداد سال گذشته که شرایط کشور جنگی شد و به‌رغم تحریم‌ها، هیچ‌گونه کمبودی در حوزه کالاهای بهداشتی و آرایشی به وجود نیامد.»

به گفته پیرصالحی، محصولات آرایشی و بهداشتی فقط در حوزه زیبایی نیستند، بلکه از اقلام موردنیاز روزمره ما هستند: «این صنعت حوزه بسیار مهمی است که هر روز به آن نیاز داریم و نبود این محصولات در زندگی ما می‌تواند اثر منفی داشته باشد.»

او ضمن هشدار درباره محصولات قاچاق تأکید کرد: «واقعیت این است که صنعت آرایشی و بهداشتی، سلامت‌محور است و رویکرد اقتصادی دارد و باید بدانیم صنعت مهمی برای کشور است. تولید محصولات باکیفیت مورد حمایت سازمان غذا و دارو است و اگر غیر از این باشد، به‌هیچ‌عنوان مورد تأیید ما نخواهد بود؛ زیرا سلامت مردم برای ما مهم است.»

رئیس سازمان غذا و دارو گفت: «صنعت آرایشی و بهداشتی باید به سمتی برود که اصالت محصول را نشان بدهد و مردم بدانند که محصول باکیفیتی را دریافت می‌کنند.»

او افزود: «در حوزه محصولات آرایشی باید به نقطه‌ای برسیم که توان صادراتی ما بالا برود، مثل محصولات بهداشتی که سال‌های سال است توان صادرات دارد.»

پیرصالحی ادامه داد: «ما باید تاب‌آوری را در صنعت نشان بدهیم و مردم هم متوجه این موضوع شوند که صنعت می‌تواند در شرایط سخت هم نیازهای آن‌ها را تأمین کند.»

او با اشاره به برگزاری هشتمین دوره نمایشگاه فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی افزود: «به نظر می‌رسد برگزاری نمایشگاه در شرایط جنگی نشان از توانمندی صنعت داخلی دارد. بنابراین، شعاری که می‌توان برای این نمایشگاه در نظر گرفت، ایران زیبا است.»

چرایی افزایش قیمت محصولات بهداشتی

در ادامه این نشست خبری، «علیرضا کیانی»، رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنایع آرایشی و بهداشتی و شوینده ایران، هم با اشاره به توسعه محصولات ایرانی در بازار داخلی کشور گفت: «کار بسیار ارزنده‌ای در این حوزه در کشور صورت گرفته است، به‌طوری‌که تا ۲۵ سال پیش سهم تولید داخل از بازار محصولات آرایشی و بهداشتی کمتر از ۵ درصد بود، اما امروز ۷۰ درصد محصولات بازار تولید داخل است و ۳۵ درصد مواد آرایشی رنگی بازار داخلی نیز در ایران تولید می‌شود.»

او تأکید کرد: «در حال حاضر کیفیت محصولات بهداشتی و آرایشی تولید داخل از جایگاه بالایی برخوردارند و محصولاتی مثل کرم‌های پوست، کیفیت بهتری از محصولات خارجی دارند.»

او همچنین درباره دلیل افزایش قیمت محصولات آرایشی و بهداشتی گفت این مسئله ناشی از افزایش هزینه‌هایی مانند حمل‌ونقل و دیگر هزینه‌های جاری است و افزود: «هنوز هم قیمت محصولات بهداشتی در بازار، مانند شوینده‌ها، کمتر از تورم موجود است.»

به گفته این فعال صنعت آرایشی و بهداشتی ایران، امروز در حوزه شوینده‌ها تولید ۱۰۰ درصدی داریم: «در حوزه بهداشت پوست نیز از قابلیت و توانمندی قابل‌قبولی برخوردار هستیم. ما به محصولات ایرانی مطمئن هستیم و کافی است در خارج از کشور تست شوند تا معلوم شود از چه کیفیتی برخوردارند.»

«محمود آل‌بویه»، مدیرکل فرآورده‌های آرایشی، بهداشتی و شوینده سازمان غذا و دارو، نیز با اشاره به هشتمین دوره ایران‌کازمتیکا اظهار کرد: «یکی از ویژگی‌های این دوره، توجه به طیف متنوع مخاطبان از جمله جامعه دانشگاهی و دانشجویان است و برنامه‌های آموزشی و کارگاه‌های تخصصی متعددی نیز در حاشیه نمایشگاه برگزار خواهد شد.»

او در پاسخ به پرسش «پیام ما» درباره حمایت از محصولات آرایشی و بهداشتی سنتی، مانند انواع صابون‌های حیوانی و گیاهی، و ثبت بین‌المللی و برندسازی آن‌ها برای معرفی به بازارهای جهانی اظهار کرد: «هر تولیدکننده‌ای که بخواهد نسبت به برندسازی محصول خود اقدام کند، سازمان غذا و دارو حمایت می‌کند. در مورد ثبت بین‌المللی این محصولات باید نهادهایی مانند وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ورود کنند. در این راستا، سازمان غذا و دارو نقش ناظر و رگولاتور را دارد.»

آل‌بویه همچنین درباره ثبت عوارض محصولات آرایشی و بهداشتی از راه‌اندازی سامانه‌ای به نام «کازموویژیلانس» خبر داد و گفت: «از این طریق می‌توان هرگونه عوارض مواد آرایشی را پیگیری کرد.»

وی افزود: «برای بخشی از این کارگاه‌ها امتیاز بازآموزی در نظر گرفته شده است که می‌تواند زمینه ارتباط بیشتر میان صنعت، جامعه دانشگاهی و فعالان حرفه‌ای این حوزه را فراهم کند.»

آل‌بویه با اشاره به تغییر مرز میان فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی و محصولات با کاربردهای درمانی گفت: «در سال‌های اخیر مرز میان این حوزه‌ها تا حدی در حال تغییر است و مفهوم «کازموسوتیکال» نیز در همین چارچوب مورد توجه قرار گرفته است؛ محصولاتی که در گروه فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی قرار می‌گیرند، اما ممکن است در بهبود ظاهر برخی علائم پوستی نیز نقش داشته باشند.»

مدیرکل فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی سازمان غذا و دارو ادامه داد: «نمایشگاه می‌تواند فرصتی برای آشنایی مصرف‌کنندگان، متخصصان و فعالان حرفه‌ای با محصولات، فناوری‌ها و روش‌های جدید این حوزه باشد.»

او توسعه صادرات را یکی دیگر از ظرفیت‌های مهم نمایشگاه دانست و گفت: «توان تولیدی کشور در بخش‌هایی از صنعت آرایشی و بهداشتی قابل توجه است و می‌توان از ظرفیت نمایشگاه برای معرفی محصولات ایرانی و توسعه بازار در کشورهای منطقه و آسیای میانه استفاده کرد.»

آل‌بویه با اشاره به برنامه جدید این دوره از نمایشگاه اظهار کرد: «برای نخستین‌بار پنل «شفاف، رو در رو با رگولاتور» برگزار می‌شود تا فعالان صنعت بتوانند مسائل و پرسش‌های خود را به‌صورت مستقیم با مسئولان و کارشناسان حوزه رگولاتوری مطرح کنند.»

وی افزود: «در سال‌های گذشته میز خدمت سازمان غذا و دارو در نمایشگاه فعال بود و کارشناسان به پرسش‌های مراجعه‌کنندگان پاسخ می‌دادند، اما امسال این ارتباط در قالب یک پنل تخصصی دنبال می‌شود تا گفت‌وگویی مستقیم‌تر و هدفمندتر میان رگولاتور و فعالان صنعت شکل گیرد.»

مدیرکل فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی سازمان غذا و دارو خاطرنشان کرد: «هدف از برگزاری این پنل، ایجاد فضای شفاف برای طرح پرسش‌ها، رفع ابهامات و پاسخ‌گویی مستقیم به دغدغه‌های فعالان صنعت است و امیدواریم این تجربه به تقویت تعامل میان صنعت و نظام تنظیم‌گری کمک کند.»