طرح انتقال آب از آب‌سفید، تمام سال‌های گذشته را با مناقشه و بحث گذرانده است. فعالان محیط‌زیست از نگرانی‌هایشان برای حفاظت از رود در منطقه حفاظت‌شده می‌گویند و متولیان، بدون وجود ادله دقیق، فقط خواهان انتقال آب هستند.

آبفا در آبان ۱۴۰۴ اعلام کرد برای طرح انتقال آب از آب‌سفید، ۵۰۰ لیتر بر ثانیه در نظر گرفته شده و مجوز محیط‌زیستی نیز صادر شده است. چند ماه بعد، استاندار چهارمحال‌وبختیاری از اختصاص حدود هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان برای اجرای طرح خبر داد و گفت این تخصیص پس از ۱۸ سال به دست آمده است. در شهریور ۱۴۰۵ نیز طرح این انتقال آب در فهرست پروژه‌هایی قرار گرفت که مجوز ماده ۲۳ گرفته‌اند؛ برآورد فعلی اجرای پروژه حدود ۸ هزار میلیارد تومان اعلام شده است.

اما عدد ۵۰۰ لیتر بر ثانیه فقط یک عدد روی کاغذ نیست. قرار است این برداشت، بخشی از نیاز آبی چند شهرستان را برای سال‌های آینده پوشش دهد و همین وابستگی، پرسش درباره پایداری منبع را جدی‌تر می‌کند. نماینده لردگان، خانمیرزا و فلارد در شهریور امسال گفته است ۸۵ درصد آب آشامیدنی این سه شهرستان از چاه تأمین می‌شود و چاه‌ها در حال خشک‌شدن‌اند، اما درباره دلایل تمام‌شدن منابع آب چاه چیزی نگفته و حالا چاره در انتقال آب سطحی دیده شده است.

آبان‌ماه ۱۴۰۴، «محسن کریمی»، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان، به «پیام ما» گفت مجوز طرح با تعهدات سخت‌گیرانه صادر شده؛ از جمله اینکه جاده‌ای در مسیر احداث نشود، درختی قطع نشود و حمل مصالح به شیوه‌ای انجام شود که کمترین آسیب را ایجاد کند. او همچنین بر رعایت حقابه محیط‌زیست و حیات‌وحش تأکید کرد. اما اختلاف فقط بر سر نحوه اجرای پروژه نیست. درباره مسیر دوم انتقال نیز بحث وجود داشته است. «وحید خیرآبادی»، مدیرکل وقت دفتر زیستگاه‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست، گفته بود تخصیص آب ۵۰۰ لیتر بر ثانیه است و دو مسیر به معنای افزایش برداشت نیست، بلکه برای انتقال همین میزان آب در دو خط بررسی شده‌اند. در مقابل، منتقدان طرح درباره پیامدهای احداث مسیر دسترسی، خطوط لوله، ایستگاه‌های پمپاژ و زیرساخت برق در منطقه هشدار داده‌اند.

از سوی دیگر، تجربه مدیریت آب در خود منطقه هم مسئله را پیچیده‌تر می‌کند. اگر بخش مهمی از بحران آب شرب ناشی از اتکای سنگین به چاه‌ها و افت منابع زیرزمینی است، انتقال آب آب‌سفید می‌تواند بخشی از مشکل تأمین شرب را جابه‌جا کند، بدون آنکه الزاماً علت‌های شکل‌گیری بحران را حل کند؛ به‌خصوص اینکه هم‌زمان برنامه‌های مدیریت آب استان بر کاهش برداشت از منابع زیرزمینی و تثبیت آبخوان‌ها تأکید داشته‌اند.

در حال حاضر، پروژه مجوز ماده ۲۳ را گرفته، اعتبار آن اعلام شده و دستگاه‌های مسئول از آماده‌سازی مراحل اجرایی سخن می‌گویند. اما همین نقطه، زمان مناسبی برای پرسیدن چند سؤال مشخص است: سهم واقعی آب شرب از این برداشت چقدر است؟ حقابه محیط‌زیست پس از برداشت چگونه محاسبه می‌شود؟ ظرفیت چشمه در سال‌های خشک چقدر افت می‌کند؟ هزینه دائمی پمپاژ و نگهداری تأسیسات چقدر خواهد بود؟ و مهم‌تر از همه، اگر بحران آب منطقه با افت آبخوان‌ها پیوند دارد، چه برنامه‌ای قرار است مانع تکرار همین بحران در منبع جدید شود؟ پرسش‌هایی که پاسخی درست برای آن‌ها در دست نیست.

محیط‌زیست مجوزی نداده

استاندار و نمایندگان مجلس چهارمحال‌وبختیاری در سال‌های گذشته از هیچ تلاشی برای انتقال آب‌سفید کوتاه نیامده‌اند. فشارها هم کم نبوده و این تلاش‌ها این فرض را تقویت کرده که پای ذی‌نفعانی مانند کارخانه‌های آب بسته‌بندی در میان باشد. با این حال، اهمیت آب این چشمه بالاست؛ چشمه‌ای در منطقه حفاظت‌شده سبزکوه که از منابع مهم آب سطحی این منطقه است و طبق منابع موجود، در کنار چشمه «تنگ زندان»، رودخانه «ونک» را تغذیه می‌کند؛ ونک نیز به شبکه رودخانه‌ای حوضه کارون متصل است. بنابراین اهمیت آب‌سفید فقط به میزان آب قابل برداشت آن محدود نمی‌شود و بخشی از جریان طبیعی پایین‌دست به آن وابسته است. در این میان، اما نگاه به پایین‌دست وجود ندارد و صرفاً صحبت از تعیین رقم برای اجرای پروژه در میان است.

هرچند محسن کریمی، مدیرکل حفاظت محیط زیست چهارمحال‌وبختیاری ، به «پیام ما» می‌گوید از این مجوزها اطلاعی ندارد و اداره محیط‌زیست استان و سازمان حفاظت محیط‌زیست هنوز مجوزی برای این طرح صادر نکرده‌اند: «این چشمه یکی از منابع آب خیلی مهم و باکیفیت استان است و مردم طالب و پیگیر آن هستند. این چشمه در منطقه حفاظت‌شده است و چندین نوبت پیشنهاد برداشت از آن مطرح شده، ولی ما هنوز جواب ندادیم.»

او می‌گوید هفته گذشته بازدیدی با حضور کارشناسان استانی و وزارت نیرو داشتند و قرار شد در جلساتی در هفته بعد، مسیرهای پیشنهادی و اینکه آیا امکان چنین کاری وجود دارد، بررسی شود: «ما به سازمان‌های متولی گفتیم نه درختی قطع شود و نه جاده‌ای ساخته شود و با این تفاسیر، آیا می‌توانید کار انتقال را انجام دهید؟ وزارت نیرو گفت می‌تواند و ما هم خواستیم طرحی در این خصوص بدهند تا بررسی کنیم.»

به گفته او، ماده ۲۳ برای پروژه‌هایی است که قابلیت اجرا داشته باشند، نه هر پروژه‌ای، و در حال حاضر زود است بخواهیم برای پروژه انتقال آب‌سفید نظر بدهیم: «این پروژه طرفداران و درخواست‌کنندگان زیادی دارد، اما ما موافقت نکرده‌ایم و تا طرح‌های موجود به‌درستی درباره چندوچون اتفاق صحبت نکنند، این موافقت را نخواهیم داشت.»