نخستین نشست «از تجربه تا تأثیر؛ زنان و محیط زیست» روز یکشنبه اول شهریور ۱۴۰۵ با حضور شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، مدیران این سازمان، جمعی از زنان فعال حوزه محیط زیست و مشاوران امور زنان دستگاه‌ها برگزار شد.

شرکت‌کنندگان در این نشست درباره افزایش تخریب منابع طبیعی، ضرورت حفاظت از تنوع زیستی، پیامدهای زیست‌محیطی صنعت پوشاک، دشواری حذف پلاستیک از زندگی روزمره و اهمیت استفاده از تجربه پیشکسوتان محیط‌زیست گفت‌وگو کردند.

افزایش تخریب منابع طبیعی در سایه مصرف‌زدگی

فاطمه ظفرنژاد، پژوهشگر آب و توسعه پایدار، با هشدار درباره تشدید روند تخریب محیط‌زیست گفت: با وجود اقداماتی که در این حوزه انجام شده، آهنگ تخریب منابع طبیعی و زیست‌بوم‌ها در سال‌های اخیر افزایش یافته است.

به گفته او، سهم ساخت‌وساز در تخریب محیط‌زیست حدود ۲۱ درصد و سهم حمل‌ونقل حدود ۲۳ تا ۲۴ درصد است. ظفرنژاد ریشه بخشی از این بحران را در الگوی کنونی رشد اقتصادی، جهانی‌سازی و مصرف‌زدگی دانست و تأکید کرد منابع و زیست‌بوم‌های زمین زیر فشار توسعه اقتصادی قرار گرفته‌اند.

این پژوهشگر با اشاره به ضرورت حرکت به سمت «تمدن اکولوژیک» اظهار کرد: اقتصاد سیاسی حاکم و الگوی مصرف کنونی، چالش‌های بزرگی برای محیط‌زیست ایجاد کرده است و تغییر این رویکرد برای عبور از وضعیت موجود ضرورت دارد.

ظفرنژاد همچنین از اجرای الگوهای یکسان شهرسازی، جاده‌سازی و حمل‌ونقل در مناطق مختلف جهان انتقاد کرد و گفت: نمی‌توان بدون توجه به تفاوت اقلیم‌ها و زیست‌بوم‌ها، یک الگوی واحد توسعه را در همه مناطق اجرا کرد.

او توسعه جاده‌ها و بزرگراه‌ها را در بسیاری از مناطق، عاملی برای تخریب جنگل‌ها، افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای و تشدید فشار بر طبیعت دانست.

به گفته ظفرنژاد، افزایش سرانه مصرف، تولید پسماند و مصرف فزاینده منابع برای تولید جنگ‌افزار، از نشانه‌های ناپایداری الگوی فعلی توسعه است. او افزود در شرایطی که منابع گسترده‌ای از زمین برای تولید و مصرف به کار گرفته می‌شود، همچنان گرسنگی و مرگ ناشی از فقر و کمبود غذا در جهان ادامه دارد.

این پژوهشگر با اشاره به افزایش ردپای بوم‌شناختی انسان از حدود ۰.۶ هکتار در سال ۱۹۶۰ به حدود ۲.۷۷ هکتار در سال ۲۰۲۰، این روند را نشانه گسترش مصرف‌زدگی و گرمایش تقلیدی دانست.

او در پایان نسبت به تشدید تغییرات اقلیمی، گرمایش شدید، رخدادهای غیرمنتظره آب‌وهوایی، افزایش پسماند و تخریب زیست‌بوم‌ها هشدار داد و بر ضرورت حرکت به سمت توسعه پایدار و سازگار با محیط‌زیست تأکید کرد.

حذف هر بخش از طبیعت، کاهش امکان‌های زندگی است

لیلا فولادوند، مدیرعامل انجمن مستندسازان حیات‌وحش، تنوع زیستی و محیط‌زیست ایران، نیز با اشاره به تجربه فعالیت خود در حوزه هنر و مستندسازی گفت: جهان تنها برای یک نگاه سکوت موجود ساخته نشده است و معنا در ارتباط میان صداها، تفاوت‌ها و حتی سکوت‌ها شکل می‌گیرد.

او با بیان اینکه موجودات و پدیده‌های خارج از قاب نیز بخشی از جهان هستند، تنوع را ویژگی بنیادین طبیعت دانست و افزود: همان‌طور که خاک، آب، گیاه، حیوان و انسان در ارتباط با یکدیگر معنا پیدا می‌کنند، در جامعه نیز نمی‌توان تجربه‌های متفاوت زنان را یکسان دید.

فولادوند تأکید کرد تنوع در طبیعت، تزیین جهان نیست؛ بلکه خود جهان است. به گفته او، حفاظت از طبیعت پیش از هر چیز به شناخت روابط میان اجزای یک زیست‌بوم نیاز دارد؛ زیرا با شناخت این شبکه ارتباطی، اهمیت حفظ هر بخش از طبیعت آشکار می‌شود.

صنعت پوشاک و فشار بر منابع طبیعی

در ادامه این نشست، درباره پیامدهای زیست‌محیطی صنعت پوشاک و ضرورت توسعه مد پایدار نیز سخن گفته شد.

بر اساس مطالب مطرح‌شده، زنجیره تولید پوشاک از تأمین پنبه و الیاف مصنوعی تا ریسندگی، بافندگی، رنگرزی، دوخت، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و دورریز لباس‌ها، به مصرف قابل توجه آب و انرژی، استفاده از مواد شیمیایی، انتشار آلاینده‌ها و تولید ضایعات منجر می‌شود.

کشت پنبه به مصرف بالای آب، کود و آفت‌کش‌ها نیاز دارد. الیاف مصنوعی مانند پلی‌استر و نایلون نیز به سوخت‌های فسیلی وابسته‌اند و می‌توانند در تولید ریزپلاستیک‌ها نقش داشته باشند.

همچنین رنگرزی و تکمیل پارچه از مراحل پرچالش تولید پوشاک به شمار می‌رود؛ زیرا ورود رنگ‌ها، مواد شیمیایی، نمک‌ها و مواد قلیایی به منابع آبی، در کنار مصرف بالای آب و انرژی، آسیب‌های زیست‌محیطی ایجاد می‌کند.

در مرحله برش و دوخت نیز بخشی از پارچه و نخ به ضایعات تبدیل می‌شود و بسته‌بندی و حمل‌ونقل پوشاک، پسماند و انتشار گازهای گلخانه‌ای را افزایش می‌دهد.

در این نشست تأکید شد که بخشی از لباس‌های تولیدشده تنها یک یا چند بار استفاده و سپس دور انداخته می‌شوند. دفن یا سوزاندن منسوجات نیز پیامدهای زیست‌محیطی دارد و توسعه بازیافت و استفاده مجدد از لباس‌ها باید مورد توجه قرار گیرد.

فعالان مد پایدار بر فرهنگ‌سازی، تغییر رفتار مصرف‌کنندگان، استفاده دوباره از لباس‌ها و بازآفرینی پوشاک قدیمی تأکید کردند و خواستار حرکت صنعت پوشاک به سمت تولید سازگارتر با محیط‌زیست شدند.

حذف پلاستیک به برنامه عملیاتی نیاز دارد

معصومه آباد، نماینده دوره‌های سوم و چهارم شورای شهر تهران، با اشاره به تجربه مدیریت شهری در کاهش مصرف کیسه‌های پلاستیکی گفت: با وجود تصویب طرح کاهش مصرف پلاستیک و جایگزینی بخشی از کیسه‌های زباله با کیسه‌های قابل‌تجزیه، پس از پایان آن دوره، روند مصرف دوباره به وضعیت سابق بازگشت.

او ایجاد کارگروهی قانونی و تصمیم‌گیر با حضور دولت، شهرداری، صنعت و متخصصان محیط‌زیست را ضروری دانست و گفت باید درباره یک مدل مشخص برای کاهش و حذف پلاستیک توافق و اجرای آن پیگیری شود.

آباد همچنین بر ضرورت معرفی و تأمین جایگزین‌های مناسب و عملی برای محصولات پلاستیکی تأکید کرد.

تأکید سازمان محیط‌زیست بر استفاده از تجربه پیشکسوتان

شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، در این نشست از پیشکسوتان و فعالان محیط‌زیست قدردانی کرد و گفت تجربه آنان سرمایه‌ای برای آینده محیط‌زیست کشور است.

او با اشاره به تلاش فعالان محیط‌زیست برای حفظ پارک پردیسان در برابر فشارهای ساخت‌وساز، حفاظت از این لکه سبز در.

را حاصل پیگیری‌های مؤثر پیشکسوتان و کنشگران این حوزه دانست.

انصاری همچنین بر پیوند میان هنر، فرهنگ و حفاظت از طبیعت تأکید کرد و گفت سازمان حفاظت محیط زیست تلاش می‌کند با کاهش انتشار آلاینده‌ها و فشار بر منابع طبیعی، زمینه مشارکت صنایع و بخش‌های مختلف کشور را در مسیر حفاظت از محیط‌زیست فراهم کند.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به ظرفیت دستگاه‌هایی مانند وزارت جهاد کشاورزی و وزارت آموزش‌وپرورش، بر استفاده از این ظرفیت‌ها برای پیشبرد اهداف محیط‌زیستی تأکید کرد.