اواسط شهریورماه فصلی است که جنگل‌های هیرکانی به‌واسطه یکی از مهم‌ترین اجزای خود، که مسیری تکاملی را با یکدیگر طی کرده‌اند، یک‌بار دیگر و این‌بار از سوی بزرگ‌ترین گونه علف‌خوار کشور، یعنی مرال، به خروش درمی‌آید. این خروش که در میان جوامع محلی بخش‌های مختلف شمال به «ورزاونگ»، «ورزاچمر» و «گوکل» مشهور است، نسل‌به‌نسل به یادگار مانده است. هنوز مناطقی از جنگل‌های هیرکانی شاهد حضور و بانگ این گونه ارزشمند هستند؛ بانگی که نه از سر سرخوشی و سرور، بلکه نعره‌ای در امتداد تکامل حیات در جنگل هیرکانی است؛ بانگی که نویدی برای شکوفایی، پویایی و ایجاد نسلی جدید است.

گله نرها در این فصل از هم جدا می‌شوند و هر یک از نرهای بالغ دست به انتخاب گله می‌زنند. آن‌ها برای مدت حدود یک ماه، تمام تلاش، حواس و انرژی خود را صرف حفظ گله و باروری می‌کنند. از همین رو، به بانگ‌دهی برای حفظ قلمرو جنسی، که به حرمسرا نیز معروف است، می‌پردازند. آن‌ها با بانگ خود حضورشان را به نرهای رقیب اعلام و دیگر نرها را از حریم خود دور می‌کنند.

نرهای غالب براساس قدرت بانگ، حجم شاخ و تنومندی، یکدیگر را ارزیابی می‌کنند. در برخی مواقع، نرهای هم‌تراز یا نرهایی که به‌لحاظ تنومندی و حجم شاخ هم‌اندازه باشند، برای تصاحب گله درگیر می‌شوند. در این اتفاق، صدای ضربات شاخ‌هایی که بر هم وارد می‌کنند، سکوت جنگل را می‌شکند و صحنه‌ای دیدنی را رقم می‌زند.

این جدال و تلاش تا جایی ادامه می‌یابد که یکی از نرها به نشانه قبول شکست، روی خود را برگرداند، از وارد آوردن ضربه بیشتر خودداری کند و از گله دور شود. طبیعت به نرهای قوی و غالب این فرصت را می‌دهد که صفات و خصوصیات خود را به‌عنوان فردی شایسته به نسل بعد منتقل کنند. از این طریق، همواره نسلی قوی و برتر به دنیا می‌آید.

نرهای جوان‌تر معمولاً در حاشیه گله هستند و فرصت‌طلبانه از ضعف و خستگی نرهای غالب در پایان دوره یک‌ماهه مستی استفاده می‌کنند. همچنین اگر ماده‌های جوان‌تری برای نخستین‌بار و کمی دیرتر از دوره معمول آمادگی باروری پیدا کنند، نرهای جوان فرصت جفت‌گیری به دست می‌آورند.

کاهش گستره زیستی مرال‌ها، گسستگی زیستگاه‌های مرال، کاهش اندازه جمعیت و ناامنی ناشی از حضور افراد به بهانه‌های مختلف در این ایام در زیستگاه‌های حساس مرال، شرایط را برای امنیت زیستی در این مرحله حساس و انجام تلاقی‌های تصادفی (جفت‌گیری‌ها) میان تمامی افراد جمعیت‌های پراکنده محدود می‌کند و این وضعیت با اصول حفاظت ژنتیکی گونه همخوانی ندارد.

یکی از تهدیدهایی که امروزه مرال در کنار دیگر تهدیدهای ناشی از تخریب و اختلال زیستگاهی و شکار غیرقانونی با آن مواجه است، در تضاد بودن حفاظت فیزیکی گونه با حفاظت ژنتیکی آن است. سطح متفاوت حفاظت، نبود کریدورهای امن برای حفظ مسیرهای مهاجرت و جابه‌جایی بین‌زیستگاهی و کوچک‌بودن گله‌ها در نواحی جدا از هم، باعث شده است که جمعیت مرال‌ها در بیشتر مناطق شمال در تعدادی جزیره یا در واقع در انزوای ژنتیکی قرار گیرد. این عامل به‌صورت خاموش و بی‌صدا، بقای جمعیت این گونه را با تهدیدی جدی مواجه می‌کند.

شنیدن صدای بانگ مرال یا برعکس، خاموشی صدای مرال در هر بخشی از جنگل، ارزیابی طبیعی از وضعیت تنوع زیستی آن منطقه در بازه زمانی یک‌ماهه، از نیمه شهریور تا نیمه مهرماه، به ما می‌دهد تا کیفیت جنگل هیرکانی از این منظر و وضعیت گونه‌های هم‌بوم با آن سنجیده شود.

پس از پایان مرحله گاوبانگی، نرهای مشارکت‌کننده در جفت‌گیری گاهی تا یک‌سوم وزن خود را از دست داده‌اند. در این زمان، جنگل هیرکانی به لطف اعتدال پاییزی، از گیاهان علفی در اشکوب پایین جنگل سرسبز است. میوه‌های بلوط نیز رسیده و در حال ریزش هستند. این شرایط فرصتی مناسب برای مرال‌های نر است تا خلوتی برگزینند، به تغذیه و استراحت بپردازند و توان ازدست‌رفته را بازیابی کنند.

پس از حدود هشت ماه، درست در اواخر اردیبهشت و اوایل خردادماه، زمانی که طبیعت دوباره سرسبز و دمای هوا ملایم می‌شود، یک گوساله با خال‌های سفید به دنیا می‌آید. برای جلوگیری از طعمه‌شدن از سوی گوشت‌خواران، گوساله برای مدت حدود دو تا سه هفته در میان علف‌های بلند مخفی نگه داشته می‌شود. مرال مادر هر چند ساعت برای شیردهی سراغ نوزاد می‌رود و از دور نیز مراقب اوست. پس از حدود بیست روز، گوساله قادر به همراهی با مادر و فرار از دست دشمنان طبیعی خواهد بود؛ دشمنانی که در جنگل‌های هیرکانی شامل شغال، پلنگ و گربه جنگلی هستند.