در دوران وزارت عزت‌الله ضرغامی، او هنگام بازدید از پاسارگاد گفته بود حریم آثار باستانی، از جمله پاسارگاد، باید کوچک شود تا کشاورزان بتوانند در این مناطق کشاورزی کنند؛ آن‌هم در منطقه‌ای که با خشکسالی روبه‌روست. از همان زمان، ساخت‌وسازها در حریم تخت‌جمشید ادامه پیدا کرد و حالا بسیاری از ساختمان‌ها ساخته شده‌اند. حتی اگر این محدوده به مرودشت الحاق نشود، تکلیف ساختمان‌هایی که در حریم دوم تخت‌جمشید، به‌عنوان یک اثر ارزشمند جهانی، ساخته شده‌اند چه خواهد شد؟

با این حال، یک منبع موثق در وزارت میراث فرهنگی به خبرنگار «پیام ما» اطلاع داده است که «سیدرضا صالحی‌امیری»، وزیر میراث فرهنگی، در نامه‌ای به «فرزانه صادق»، وزیر راه و شهرسازی، خواستار توقف الحاق محدوده مهدیه به شهر مرودشت شده است. این نامه از سوی دفتر بناها، محوطه‌ها و بافت‌های تاریخی وزارت میراث فرهنگی به وزارت راه و شهرسازی ارسال شده و وزیر راه و شهرسازی نیز دستور پیگیری موضوع را به «غلامرضا کاظمیان شیروان»، معاون شهرسازی و معماری این وزارتخانه، داده است.

الحاقیه‌ای آسیب‌زا

وزیر میراث فرهنگی، در نامه‌ای به وزیر راه و شهرسازی، خواستار توقف الحاق محدوده مهدیه به شهر مرودشت شده است. از سوی دیگر، رئیس پایگاه پارسه نیز به‌صراحت مخالفت خود را با این اقدام اعلام کرده و آن را آسیب‌زا دانسته است.

«محمدجواد جعفری»، رئیس پایگاه پارسه، درباره الحاق بخشی از محدوده جدید شهر مرودشت به حریم درجه دو تخت‌جمشید به خبرنگار «پیام ما» می‌گوید: «بخشی از محدوده جدید مرودشت داخل حریم درجه دو تخت‌جمشید قرار گرفته است.»

او درباره چرایی این اقدام و عنوانی که برای آن در نظر گرفته شده است، بیان می‌کند: «ظاهراً نام این اقدام را خدمات‌رسانی و ساماندهی گذاشته‌اند، اما انجام خدمات‌رسانی به این معنا نیست که چنین اتفاقی اقدام خوبی است. از سال گذشته قرار بوده چنین اتفاقی بیفتد. پیشنهاد آن نیز سال گذشته از طرف شهرداری مرودشت مطرح شده است.»

او درباره پیامدهای این اقدام برای تخت‌جمشید و پایگاه پارسه می‌گوید: «محدوده حریم درجه یک، محدوده شهر پارسه است و اگر قرار باشد گسترش شهر به سمت حریم درجه دو ادامه پیدا کند و به حریم درجه یک برسد، در واقع شهر جدید مرودشت به شهر تاریخی پارسه متصل می‌شود. این اتفاق هم از نظر علمی و هم از نظر ایجاد معضلات اجتماعی و فرهنگی، می‌تواند در آینده آسیب‌زا باشد. زمانی که شهر به سمت تخت‌جمشید گسترش پیدا کند، پیامدهای این توسعه باید با دقت مورد توجه قرار گیرد.»

باید شفاف‌سازی شود

الحاق حریم درجه دو تخت‌جمشید به مرودشت سال گذشته مطرح شده و امسال به تصویب رسیده است.

«مهرداد منیعاتی»، فعال میراث فرهنگی درباره الحاق بخشی از حریم درجه دو تخت‌جمشید به محدوده شهر مرودشت و پیامدهای این تصمیم به خبرنگار «پیام ما» می‌گوید: «مدتی پیش موضوع الحاق حریم تخت‌جمشید به شهر مرودشت مطرح شد، اما بعد اخباری منتشر شد که این اتفاق نیفتاده و جای نگرانی وجود ندارد. با این حال، اکنون اخبار و شنیده‌های دیگری مطرح شده که نشان می‌دهد این موضوع به شکل دیگری پیش رفته است.»

او با اشاره به اخبار غیررسمی درباره صورت‌جلسه این الحاق می‌افزاید: «شنیده‌هایی وجود دارد که آقای جعفری، رئیس پایگاه پارسه و آقای ثابت اقلیدی، که در آن زمان مدیرکل میراث فرهنگی استان فارس بوده، صورت‌جلسه مربوط به این موضوع را امضا کرده‌اند. البته من در حال حاضر نمی‌توانم این موضوع را تأیید کنم و همچنان در مرحله بررسی هستم. حتی درباره استعفای آقای جعفری نیز مطالبی مطرح شده و گفته شده که استعفای او به دلیل همین موضوع بوده است، اما اطلاعات دقیق و قطعی درباره اینکه چه کسی این صورت‌جلسه را امضا کرده، در اختیار ندارم.»

منیعاتی تأکید می‌کند: «خواسته ما در حال حاضر این است که وزارت میراث فرهنگی شفاف‌سازی کند. شخص وزیر میراث فرهنگی باید اعلام کند که این مصوبه چه زمانی و توسط چه کسانی امضا شده است. اگر آقای ثابت آن را امضا کرده، باید مشخص شود و اگر آقای جعفری امضا کرده، این موضوع نیز باید به‌صورت شفاف اعلام شود. همچنین باید مشخص شود مسیر قانونی برای ابطال این مصوبه چیست. حتی اگر یک نفر این مصوبه را امضا کرده باشد، قرار نیست به واسطه امضای یک شخص درباره پیشینه و هویت یک ملت تصمیم‌گیری شود. اگر لازم باشد، باید برای این موضوع یک کمپین ملی و حتی جهانی تشکیل داد و آن را پیگیری کرد.»

این فعال میراث فرهنگی درباره اظهاراتی مبنی بر اینکه الحاق حریم به محدوده شهری به معنای امکان تخریب یا ساخت‌وساز در این محدوده نیست، می‌گوید: «اینکه گفته شود ضوابط میراث فرهنگی همچنان وجود دارد و این الحاق به معنای خراب شدن تخت‌جمشید نیست، مسئله را حل نمی‌کند. مشکل از همین الحاق شروع می‌شود و بعد، در چارچوب ضوابط، ممکن است در سال‌های بعد درباره ساخت‌وسازها تصمیم‌های مختلفی گرفته شود و ضوابط بارها تغییر کند.»

منیعاتی با اشاره به سابقه بحث درباره کوچک‌شدن حریم‌های آثار تاریخی می‌افزاید: «در دوره آقای ضرغامی نیز موضوع کوچک‌شدن حریم‌ها مطرح شد.

ایشان به تخت‌جمشید رفتند و درباره حریم صحبت کردند و در پاسارگاد نیز اظهاراتی در این زمینه داشتند. ما اکنون از چند مسیر این موضوع را پیگیری می‌کنیم و معتقدیم وزیر میراث فرهنگی باید شخصاً وارد این موضوع شود و نظر خود را به‌صورت شفاف اعلام کند. حتی اگر مدیرکل، رئیس پایگاه یا هر شخص دیگری این مصوبه را امضا کرده باشد، این موضوع به معنای پایان ماجرا نیست. تخت‌جمشید خاستگاه هویت یک ملت است. نه یک شخص، نه ۱۰ نفر و نه ۱۰۰ نفر نباید درباره آینده چنین میراثی تصمیم بگیرند.»

منیعاتی می‌گوید: «ما حتی حق نداریم برای کسانی که ۱۰۰ سال دیگر قرار است در این کشور زندگی کنند، بدون توجه به پیامدهای بلندمدت تصمیم‌گیری کنیم. چنین تصمیمی باید کاملاً فنی، کارشناسی و مبتنی بر منافع ملی باشد. من شخصاً به این موضوع معترض هستم و انجمن نیز در این زمینه بیانیه داده و آن را در سایت خود منتشر کرده است. مجدداً هم اعلام می‌کنیم که با الحاق حریم تخت‌جمشید به شهر مرودشت مخالفیم.»

منیعاتی همچنین با تأکید بر ضرورت پرهیز از نگاه محلی به تخت‌جمشید می‌گوید: «مرودشتی‌های عزیز باید این نکته را مدنظر داشته باشند که نباید بگوییم تخت‌جمشید مرودشت، همان‌طور که نباید بگوییم تخت‌جمشید شیراز. تخت‌جمشید متعلق به ایران است و باید با همین نگاه از آن حفاظت شود.»

ادعاهای وزیر راه و وزیر میراث فرهنگی

با وجود تمامی ادعاهای وزیر راه و شهرسازی، نباید اجازه چنین الحاقی از سوی او و وزارت میراث فرهنگی صادر می‌شد.

منیعاتی با اشاره به نقش وزارت راه و شهرسازی نیز می‌گوید: «خانم صادق، وزیر راه و شهرسازی، زمانی که بحث‌های مربوط به بافت‌های تاریخی مطرح بود، معاون وزیر بودند و خودشان را مدافع پاسداشت هویت و تاریخ این کشور می‌دانستند. حالا این پرسش مطرح است که چگونه چنین موضوعی می‌تواند به محدوده شهری وارد شود؟ چرا برای تنویر افکار عمومی توضیح داده نمی‌شود که الحاق حریم به پهنه شهری دقیقاً چه معنایی دارد و چه پیامدهایی ممکن است در آینده ایجاد کند؟»

او اضافه می‌کند: «نمی‌توان از همین امروز ضوابطی را برای یک یا دو سال آینده تعیین کرد، در حالی که ممکن است مسئولان تغییر کنند. ما باید از همین امروز درباره آینده تخت‌جمشید تصمیم درستی بگیریم. تخت‌جمشید هویت خودش را دارد و پارسه باید به‌عنوان بخشی از هویت ایران شناخته شود.»
منیعاتی تأکید می‌کند: «تخت‌جمشید نه متعلق به تهران است، نه شیراز و نه مرودشت؛ متعلق به کل ایران، بشریت و جهان است و باید از آن حفاظت کنیم.»

منیعاتی در پاسخ به این پرسش که با توجه به مطرح‌بودن موضوع از سال گذشته، مسئولیت وزارت میراث فرهنگی و مدیرکل وقت چیست، می‌گوید: «باید بین مسئولیت وزیر و مدیرکل تفاوت قائل شد. اگر این مصوبه سال گذشته و در دوره وزیر وقت امضا شده باشد، وزیر باید درباره آن پاسخ بدهد. ما دقیقاً نمی‌دانیم این اتفاق در دوره کدام وزیر رخ داده، اما گفته می‌شود موضوع مربوط به سال گذشته است.»

او تأکید می‌کند: «در هر صورت، وزیر میراث فرهنگی باید درباره موضع خود پاسخ روشنی بدهد. من معتقدم اگر وزیر پشت موضوع حفاظت از حریم تخت‌جمشید بایستد، استاندار فارس نیز باید در این زمینه ورود کند. ما باید تلاش کنیم استاندار فارس و وزیر میراث فرهنگی به‌صورت شفاف از حفاظت از این میراث دفاع کنند تا تصمیمی که می‌تواند بر تاریخ و هویت آینده ایران اثر بگذارد، اجرایی نشود.»

الحاق حریم تخت‌جمشید می‌تواند مسیر توسعه ساخت‌وساز را باز کند

سال‌هاست که در سکوت خبری، در حریم درجه دو تخت‌جمشید ساخت‌وسازهایی انجام شده است. این ساخت‌وسازها به حدی گسترش یافته‌اند که یک شهرک در حریم درجه دو این اثر جهانی و ارزشمند شکل گرفته است.

امین طباطبایی درباره الحاق بخشی از حریم درجه دو تخت‌جمشید به محدوده شهر مرودشت و پیامدهای این تصمیم به خبرنگار «پیام ما» می‌گوید: «سال‌هاست در منطقه‌ای به نام شهرک مهدیه در شهرستان مرودشت ساخت‌وساز انجام شده است. این ساخت‌وسازها طی چند دهه و زیر نظر نهادهای مختلف، از جمله استانداری، فرمانداری و شهرداری، ادامه پیدا کرده و به‌تدریج این محدوده گسترش یافته و به شرایط فعلی رسیده است.»

طباطبایی ادامه می‌دهد: «این شهرک به محدوده شهری مرودشت چسبیده و نکته مهم این است که در حریم درجه دو تخت‌جمشید ساخته شده است.

پیش از اینکه چنین محدوده‌ای شکل بگیرد و ساخت‌وساز در آن گسترش پیدا کند، دستگاه‌های مسئول حوزه میراث فرهنگی باید نسبت به آن اقدام می‌کردند.»

او با اشاره به روندی که برای الحاق این محدوده به شهر طی شده است، می‌گوید: «ظاهراً برای این موضوع درخواست ارائه شده و در یک فرایند در استانداری، میراث فرهنگی نیز با آن موافقت کرده است. وقتی چنین موافقتی در سطح استانداری انجام می‌شود، طبیعی است که مردم نیز تصور کنند ساخت‌وسازهای انجام‌شده در این محدوده رسمیت پیدا کرده و ادامه توسعه آن امکان‌پذیر است. اگر این محدوده به شهر و شهرداری الحاق شود، ساخت‌وسازهایی که تاکنون انجام شده، عملاً در یک مسیر قانونی قرار می‌گیرد و امکان گسترش محدوده نیز بیشتر می‌شود. این مسئله می‌تواند در آینده زمینه را برای ساخت‌وسازهای نامرتبط با میراث فرهنگی و حتی توسعه در جهتی که به حریم تخت‌جمشید آسیب می‌زند، فراهم کند.»

نظارتی بر این ساخت‌وسازها وجود ندارد

به نظر می‌رسد این ساخت‌وسازها با اهداف گردشگری در حریم درجه دو تخت‌جمشید انجام شده‌اند.

او یکی دیگر از نگرانی‌ها را نوع کاربری‌هایی می‌داند که برای این محدوده تعیین خواهد شد و تأکید می‌کند: «ممکن است گفته شود در این محدوده فقط کاربری گردشگری امکان ساخت‌وساز دارد. اما مسئله این است که آنچه تاکنون ساخته شده، به هر حال وجود دارد و از این به بعد نیز باید مشخص باشد که چه چیزی و با چه کاربری قرار است ساخته شود. اگر قرار باشد در این محدوده فقط کاربری گردشگری تعریف شود، پرسش این است که آیا ابزار نظارتی لازم برای اطمینان از رعایت این موضوع وجود دارد؟ وقتی در یک منطقه طی چند دهه ساخت‌وسازهایی انجام شده که اساساً نباید در آنجا شکل می‌گرفته، نمی‌توان نسبت به توانایی دستگاه‌ها برای نظارت بر ساخت‌وسازهای آینده بی‌تفاوت بود.»

طباطبایی با اشاره به تجربه برخی مناطق دیگر می‌گوید: «حتی در بعضی روستاهای شمال کشور نیز با وجود محدودیت‌های قانونی، ساخت‌وسازهای بلندمرتبه و برج‌سازی انجام شده است. بنابراین در چنین شرایطی که پای حریم یک محوطه تاریخی مانند تخت‌جمشید در میان است، نظارت باید بسیار دقیق باشد.»

او تأکید می‌کند: «اگر محدوده‌ای که اساساً نباید در آن ساخت‌وساز انجام می‌شده، طی چند دهه به شهرک تبدیل شده است، این مسئله نشان می‌دهد که صرف تعیین ضابطه کافی نیست و باید سازوکار نظارتی جدی وجود داشته باشد.»

طباطبایی درباره پیامد الحاق این محدوده به شهرداری نیز می‌گوید: «ممکن است تصور شود مدیریت این محدوده پس از الحاق به شهرداری کار ساده‌تری خواهد بود، اما مسئله اصلی این است که در روند صدور مجوزها چه میزان تخلف ممکن است اتفاق بیفتد و آیا نظارت بر اجرای دقیق کاربری‌ها و ضوابط حریم تضمین می‌شود یا خیر.»

او اضافه می‌کند: «مخالفت با ساخت‌وسازهای خارج از ضوابط به‌تنهایی کافی نیست. اگر مدیریت و نظارت دقیق وجود نداشته باشد، ممکن است همان اتفاق‌هایی که در گذشته رخ داده، در آینده نیز تکرار شود.»

طباطبایی در پایان تأکید می‌کند: «موضوع فقط ساخت چند بنا یا توسعه یک شهرک نیست؛ مسئله این است که الحاق محدوده‌ای از حریم درجه دو تخت‌جمشید به شهر مرودشت می‌تواند مسیر توسعه آتی این محدوده را تغییر دهد. بنابراین پیش از هر اقدامی باید پیامدهای این تصمیم، ظرفیت نظارت و امکان کنترل ساخت‌وسازها به‌صورت دقیق بررسی شود.»

با وجود اینکه مدیرکل میراث فرهنگی استان فارس به‌شدت تأکید کرده بود حریم درجه دو تخت‌جمشید به مرودشت الحاق نخواهد یافت، این الحاقیه تصویب شده و ساخت‌وسازها نیز در این حریم انجام شده‌اند؛ اقدامی که مدیرکل میراث فرهنگی استان فارس باید درباره آن پاسخ‌گو باشد. تلاش خبرنگار «پیام ما» برای تماس با او بی‌نتیجه ماند.