احیای قنات‌های تاریخی بم

تحریریه پیام ما

حیات دوباره در قلب کویر؛ احیای قنات ۸۰۰ ساله در بم

19 شهریور 1405، 16:22

بم، که به عنوان باغ‌شهر ثبت جهانی شناخته می‌شود، تمدن خود را مدیون شبکه شگفت‌انگیز قنات‌هاست. در تازه‌ترین اقدام برای حفاظت از این شریان‌های حیاتی، یک قنات با قدمت ۸ قرن پس از سال‌ها خشکی دوباره احیا شد تا ضمن رونق کشاورزی، گامی بلند برای حفظ توسعه پایدار این منطقه کویری برداشته شود.

تمدن قناتی؛ میراث ۲۵۰۰ ساله بم

شهرستان بم در شرق کرمان با تکیه بر ۳۷۰ رشته قنات، نمادی از همزیستی هوشمندانه انسان با طبیعت است. پیشینه قنات‌سازی در این منطقه به دوران هخامنشی بازمی‌گردد و امروزه ۵۲ رشته از این قنات‌ها در محدوده ثبت جهانی قرار دارند. قنات‌های دوقلوی «اکبرآباد» و «قاسم‌آباد» از شاخص‌ترین نمونه‌های این سازه‌های آبی هستند که با آبدهی ۲۰۰ لیتر در ثانیه، ستون فقرات کشاورزی منطقه را تشکیل می‌دهند.

نقشی فراتر از آبیاری: اقتصاد و پایداری

قنات‌ها تنها منبع تأمین آب نیستند؛ بلکه «موتور محرکه» اقتصاد بم محسوب می‌شوند. عباس درخشان، رئیس جهاد کشاورزی بم با اشاره به احیای اخیر قناتی ۸۰۰ ساله که منجر به بازگشت رونق به روستاها شده، تأکید می‌کند که بهره‌وری آب در سیستم‌های قنات بسیار بالاتر از چاه‌های عمیق است. این رویکرد به معنای واقعی کلمه، محیط زیست و منابع آب زیرزمینی را در درازمدت حفظ می‌کند.

حیات دوباره در قلب کویر؛ احیای قنات ۸۰۰ ساله در بم

چالش‌های مدرن و ضرورت حفاظت اصولی

با این حال، این میراث ارزشمند با تهدیدهایی نظیر خشکسالی و ساخت‌وسازهای غیرمجاز شهری روبه‌روست. منیره ستارزاده، مدیر پایگاه جهانی قنات‌های بم، با هشدار نسبت به آسیب‌های ساخت‌وساز در بافت شهری، بر لزوم موارد زیر تأکید دارد:

نقشه‌برداری دقیق: برای جلوگیری از تخریب‌های ناخواسته هنگام عملیات‌های عمرانی.
تربیت نیروی متخصص: آموزش مقنیان جوان برای مرمت و لایروبی اصولی.
مدیریت یکپارچه: همکاری دستگاه‌های اجرایی برای حفظ حریم قنات‌ها.

افق روشن برای گردشگری آبی

تلاش برای ثبت بم به عنوان «شهر جهانی قنات» می‌تواند فرصتی طلایی برای جذب بودجه‌های حفاظتی و توسعه گردشگری فرهنگی باشد. این اقدام نه تنها جایگاه تاریخی بم را تثبیت می‌کند، بلکه با معرفی این فناوری‌های باستانی به گردشگران، آگاهی عمومی نسبت به اهمیت مدیریت آب در مناطق خشک را افزایش می‌دهد.