نهضت اسلامی به روایت سید محمود دعایی
بازتاب قیام پانزده خرداد
در کرمان

بنده با آغاز دروس طلبگى، در کانون پرشور مبارزات قرار گرفتم. در آن ایام مدرسه معصومیه کرمان، محل تجمع روحانیان، دانش‏آموزان و تعدادى از کسبه و کارگران شریف و فعال این شهرستان بود. در میان اعضاى فعال این جمع، روحانیان گران‏قدر و شخصیتهاى ارجمندى مانند آقایان محمدجواد حجتى کرمانى، اخوان موحدى کرمانى و حاج سیداحمد فخر مهدوى حضور داشتند که پیشاپیش آنان حضرت حجت‏الاسلام والمسلمین محمدجواد حجتى کرمانى قرار داشت، رسالت ایشان چنین بود که فرمان های مراجع عالى‏قدر قم را دریافت نموده، منتشر سازد. او همچنین سازمان‏دهى راه‏پیمایی ها در کرمان را برعهده داشت.
سفر شاه به کرمان در سال 1342
از ابتداى حلول ماه محرم در 1342 به دستور مراجع حوزه علمیه قم، خصوصاً حضرت امام خمینى، کلیه روحانیون موظف شده بودند که در مراسم و مجالس سوگوارى شرکت کنند و مردم را از خطرات و توطئه‏هایى که علیه اسلام و کشور صورت مى‏گرفت، آگاه سازند و اعلام کنند که وظیفه مسلمانان در چنین شرایطى مبارزه است و نه سکوت و بى‏تفاوتى.
به همین دلیل، جامعه روحانیان مبارز و آگاه کرمان، طى جلساتى که برگزار کرد، تصمیمات مقتضى را اتخاذ نمود و برنامه‏ریزی‌هایى را انجام داد.
شرایط آن روز کرمان، شرایط ویژه‏اى بود، چون شاه قصد مسافرت به این شهر را داشت و اتفاقا این سفر هم زمان با آغاز ماه محرم صورت مى‏گرفت که مردم، خود را آماده عزادارى سیدالشهدا مى‏ساختند. به همین سبب روحانیان با ایراد سخن‏رانی‌هاى ارزشمند، سعى در فاش ساختن چهره رژیم و افشاى ماهیت پلید آن داشتند.
علاوه بر آن، اعلامیه‏ها و بیانیه‏هاى مناسبى تهیه و تکثیر گردید و شبانه در سطح بسیار وسیعى در مراکز حساس و منازل توزیع شد. از موارد مطرح شده در این تراکتها و اعلامیه‏ها، مشابه دانستن جشن و سرور رژیم شاه و عوامل منفور آن با یزید و یزیدیانى بود که ماه محرم را براى شادى و پایکوبى بر قتلگاه حسین علیه‏السلام و یارانش برگزیده بودند.
روحانیان و متدینان کرمان تصمیم جدى گرفته بودند تا به عنوان مبارزه با رژیم و اعلام مخالفت علنى با حضور شاه در کرمان، از شرکت در مراسم استقبال او خوددارى کنند و برنامه‏هاى ویژه‏اى را که به مناسبت حضور شاه در کرمان تدارک دیده شده بود تحریم کنند. علاوه بر آن جامعه روحانیان کرمان اعلام کرده بود که هر کدام از روحانیان به ملاقات یا استقبال شاه برود، نه تنها خلع لباس شده، عمامه از سرش برخواهند داشت، بلکه در میان مردم به معرفى و افشاى نام او نیز پرداخته مى‏شود.
به سبب همین برنامه‏ریزى، هیچ کس در هیچ یک از مراسم مربوط به استقبال از شاه شرکت نکرد.
حرکت هماهنگ و یکپارچه مردم و روحانیان در کرمان موجب شد که شاه خشن‏ترین و وقیحانه‏ترین نطق خود را در استادیوم ورزشى کرمان ایراد کند و از روحانیان و جامعه مذهبى به عنوان «حیوان نجس» نام ببرد.
حضرت امام(ره) نیز در سخنان تاریخى خود در روز عاشورا با اشاره به جملات توهین‏آمیز شاه فرمودند: «خدا کند منظور تو از حیوان نجس ما نباشیم، روحانیتى که مردم دستشان را مى‏بوسند و جهت شفا یافتن از نیم‏خورده آنان تبرک مى‏جویند را حیوان نجس خوانده‏اى؟!»
کرمان، محرم سال 1342
پس از آنکه دیدار شاه از کرمان پایان یافت، مبارزات روحانیان نیز شدت گرفت و با فعالیت هیأت هاى مذهبى و دسته‏هاى عزادارى سیّدالشهدا درهم آمیخت.
دامنه مبارزه همچنان توسعه بیشترى مى‏یافت و پیوند روحانیان و مردم نه تنها در کرمان، بلکه در سایر شهرها و خصوصاً در کانون مبارزات، قم، مستحکم‏تر مى‏گردید.
پانزدهم خرداد 42 و تأثیرات آن بر مردم کرمان
هم‏زمان با حوادث قم که پس از سخن‏رانى و سپس دستگیرى حضرت امام در پانزدهم خرداد 42 به وقوع پیوست، حرکت هاى مشابهى نیز در کرمان صورت پذیرفت و مردم به خیابان ها ریختند.
دقیقا به یاد دارم که حجت‏الاسلام محمدمهدى موحدى کرمانى، طى سخن‏رانى پرشورى که در مسجد جامع کرمان ایراد کردند، علاوه بر افشاى چهره پلید و منحط رژیم طاغوت، حمایت قاطع و همه‏جانبه خود را به نمایندگى از جانب مردم متدین کرمان در ارتباط با اهداف و مبارزات روحانیان قم اعلام داشتند و نقش رهبرى حضرت امام خمینى را در جریان مبارزه علیه رژیم تحسین نمودند.
این سخن‏رانى، دستگیرى تعداد زیادى از روحانیان را در پى داشت و خود ایشان نیز که مدتى متوارى بود، پس از چندى بازداشت شد.
هم‏بستگى میان مبارزات مردم تهران، قم و کرمان، موجب تداوم حرکت هاى انقلابى مى‏شد و آگاهى و بینش اقشار مختلف جامعه رشد بیشترى مى‏یافت و در این بین، روحانیان از جایگاه ویژه‏اى برخوردار بودند.
در پانزدهم خرداد 42، من به عنوان طلبه‏اى جوان و نوپا در حوزه علمیه کرمان به تحصیل اشتغال داشتم و چیزى را که امروز مى‏توانم به عنوان برداشت از آن واقعه تاریخى بگویم، این است که اگر چنین حرکت سرنوشت‏ساز و روشنگرى که نهایتاً به پیروزى انقلاب شکوهمند اسلامى منتهى شد، نبود، امثال من، نه تنها اینک در لباس روحانیان نمى‏بودند، بلکه پایه‏هاى اعتقادى و مذهبى هم در آنها ضعیف مى‏شد و از افتخار پیوند بنیادینى که الآن با اسلام داریم نیز محروم مى‏شدیم.
مهاجرت روحانیان از کرمان به تهران
در جریان مهاجرت روحانیان از کرمان به تهران آقایان صالحى و حجتى کرمانى از کرمان و آقاى هاشمیان از رفسنجان شرکت داشتند. این مهاجرت در اعتراض به برخورد رژیم با علما و مراجع، خصوصا دستگیرى حضرت امام صورت گرفته بود.
چگونگى مبارزات، پس از تبعید حضرت امام
اگر چه در آن مقطع تاریخى با دستگیرى و زندانى شدن رهبر انقلاب، نهضت اسلامى به نوعى خمودگى و خاموشى دچار شد، امّا در پى روشنگرى روحانیان و شخصیتهاى آگاه مذهبى و مبارزاتى، مبارزه مردم شکل دیگرى به خود گرفت و کانون هاى فعال مبارزه، در مقاطع مختلف تشکیل گردید و پس از آزادى امام، همین تشکیلات مردمى در جریان هایى مانند: مخالفت با لایحه کاپیتولاسیون، پس از ماجراى 15 خرداد و هنگام تبعید حضرت امام، به مبارزه علیه رژیم پرداختند و جریان مبارزه‏اى را که بعدها به انقلاب کبیر اسلامى در بیست و دوم بهمن ماه 57 انجامید، تداوم بخشیدند.
اعضاى این کانون هاى مبارزاتى را، دانشجویان، صنوف و کارگران و روحانیان تشکیل مى‏دادند. در آن دوران، حضرت امام طى حکمى از علما و روحانیان خواستار برگزارى جلسات هفتگى شده بودند که البته شخصیت هاى محلى متدیّن نیز به این جلسات مى‏پیوستند و نسبت به دریافت رهنمودهایى که از قم ارسال مى‏شد اقدام کرده به اجراى آن همت مى‏گماشتند. در آن ایام من به دلیل مخالفت پدرم با تحصیل تمام وقت در حوزه علمیه مجبور بودم که نیمى از روز را به عنوان حسابدار در شرکت برق کرمان خدمت کنم، ولى سرانجام با پى‏گیری هاى فراوان و نشان دادن شوق و اشتیاق خود، رضایت پدر را براى تحصیل تمام وقت علوم دینى کسب کرده، تمام توش و توان خود را براى کسب دانش و همچنین مبارزه در جهت تحقق اهداف و آرمان هاى حضرت امام به کار گرفتم.
چندى بعد توفیق مهاجرت به قم نصیب شد و این دقیقاً زمانى بود که حضرت امام در زندان به سر مى‏بردند. مدتى پس از آن نیز که حضرت امام از زندان رها شدند، بنده براى اولین مرتبه پس از آزادى ایشان به درک محضرشان توفیق یافتم.