مرحله پنجم؛ شبکه‌سازی

اگر قرار باشد تنها یک ویژگی را به‌عنوان راز ماندگاری کسب‌وکارهای موفق نام ببریم، آن ویژگی «شبکه» است. هیچ کسب‌وکاری به‌تنهایی پادشکننده نمی‌شود. آنچه در بحران‌ها، رکودها، تغییرات اقتصادی و حتی دگرگونی‌های اجتماعی یک مجموعه را سرپا نگه می‌دارد، فقط سرمایه مالی یا تبلیغات نیست، بلکه شبکه‌ای از روابط انسانی، اعتماد و همکاری است.

بوم‌گردی نیز از این قاعده مستثنا نیست. بسیاری از بوم‌گردی‌ها هنوز خود را جزیره‌هایی مستقل می‌بینند؛ هرکدام مشغول کار خود، خرید جداگانه، تبلیغات مستقل و رقابت با سایر بوم‌گردی‌ها هستند. اما تجربه نشان داده است که آینده بوم‌گردی نه در انزوا، که در پیوند با دیگر بوم‌گردی‌ها رقم می‌خورد.

شبکه‌سازی البته به معنای ردوبدل کردن شماره تلفن یا عضویت در یک یا چند گروه مجازی نیست. شبکه زمانی شکل می‌گیرد که اعضای آن منافع مشترک تعریف کنند و برای رسیدن به آن منافع، مسئولیت مشترک بپذیرند. پرسش اصلی این نیست که چگونه یک بوم‌گردی با ده یا صد بوم‌گردی دیگر آشنا شود؛ پرسش این است که پس از این آشنایی چه اتفاقی می‌افتد؟ این شبکه چه مسئله‌ای را حل می‌کند؟ چه ارزشی برای اعضایش می‌آفریند؟ اگر پاسخ این پرسش‌ها روشن نباشد، شبکه به فهرستی از نام‌ها و شماره‌ها تبدیل می‌شود که هیچ کارکردی تاکنون نداشته و از این پس نیز نخواهد داشت. دیگر شبکه به یک نیروی اجتماعی تبدیل نخواهد شد.

در سال‌های گذشته تلاش‌هایی برای گردهم آوردن فعالان این حوزه انجام شده است، اما هنوز کمتر شاهد شکل‌گیری زنجیره‌ای منسجم و اثرگذار بوده‌ایم؛ زنجیره‌ای که بتواند فراتر از جلسات و آمارها، همکاری واقعی میان بوم‌گردی‌ها ایجاد کند. شاید زمان آن رسیده باشد که به‌جای الگوهای صرفاً اداری، به تجربه‌های موفق ایران فرهنگی رجوع کنیم.

دکتر مرتضی فرهادی در کتاب «واره» از یکی از کهن‌ترین شیوه‌های همکاری در جامعه ایرانی سخن می‌گوید. «واره» نوعی مشارکت داوطلبانه بوده که در آن افراد منابع خود را روی هم می‌گذاشتند و محصول نهایی را با عدالت و اعتماد میان خود تقسیم می‌کردند. واره شیر، واره کشاورزی و ده‌ها نمونه دیگر، قرن‌ها بدون قراردادهای پیچیده و بوروکراسی دوام آوردند، زیرا سرمایه اصلی آن‌ها اعتماد، جوانمردی و منفعت مشترک بوده است.

شاید امروز نیز بوم‌گردی‌ها بیش از هر زمان دیگری به یک «واره» نوین نیاز داشته باشند؛ واره‌ای که سرمایه آن نه‌فقط پول، بلکه اعتماد و همکاری باشد.

چنین شبکه‌ای می‌تواند خرید مواد اولیه را به‌صورت مشترک انجام دهد و هزینه‌ها را کاهش دهد. می‌تواند تبلیغات را به‌شکل جمعی پیش ببرد و به‌جای رقابت فرسایشی، تصویری واحد از بوم‌گردی ایران ارائه کند. می‌تواند گردشگران را میان اعضای شبکه هدایت کند. حتی می‌تواند کارگاه‌های آموزشی، صندوق‌های حمایتی، فروشگاه‌های مشترک صنایع‌دستی و رویدادهای فرهنگی را به‌صورت جمعی برگزار کند. در چنین مدلی، موفقیت یک بوم‌گردی به زیان دیگری نیست؛ بلکه موفقیت هر عضو اعتبار کل شبکه را افزایش می‌دهد. درست همان‌گونه که یک بازار تاریخی با رونق همه حجره‌هایش زنده می‌ماند، نه با ثروتمند شدن یکی.

از سوی دیگر، شکل‌گیری چنین شبکه‌ای وابستگی بوم‌گردی‌ها را به واسطه‌های بزرگ و پلتفرم‌های رزرو نیز کاهش می‌دهد. هرچه اعتماد میان اعضای شبکه بیشتر شود، قدرت چانه‌زنی آن‌ها نیز افزایش می‌یابد و سهم بیشتری از ارزش اقتصادی سفر در اختیار خود جوامع محلی باقی می‌ماند. این فقط یک مزیت اقتصادی نیست؛ بلکه گامی در جهت استقلال فرهنگی و تقویت سرمایه‌های اجتماعی کشورمان است.

در نهایت، شبکه‌سازی فقط راهی برای افزایش درآمد نیست، بلکه راهی برای بازگرداندن روح همیاری به بوم‌گردی ایران است. مسافر نیز از این اعتماد جمعی سود می‌برد. او به‌جای ساعت‌ها جست‌وجو در فضای مجازی و سردرگمی میان صدها تبلیغ، کافی است به یکی از اعضای این شبکه اعتماد کند. در چنین ساختاری، اعتبار هر عضو، پشتوانه اعتبار همه اعضاست.

اگر بوم‌گردی‌ها همچنان تنها به فکر پر کردن اتاق‌های خود باشند، شاید هرکدام برای مدتی دوام بیاورند؛ اما اگر خود را حلقه‌هایی از یک زنجیره بدانند، نه‌تنها در برابر بحران‌ها مقاوم‌تر می‌شوند، بلکه هر بحران می‌تواند فرصتی برای رشد مشترک آن‌ها باشد و این معنای پادشکنندگی است.

هفت مرحله تا پادشکنندگی بومگردی

مرحله دوم؛ ساختن روایت

 مرحله سوم؛ ظرفیت تحمل

مرحله چهار؛ حسابداری و تنوع درآمد