بزنگاهِ محیط‌زیستی تهران و بغداد

انتخاب «نزار آمیدی» به عنوان رئیس‌جمهور جدید عراق، بیش از آنکه یک جابه‌جایی صرف در شطرنج سیاسی بغداد باشد، برای فعالان محیط‌زیست و دیپلمات‌های حوزه‌ی آب در ایران، حامل پیامی است که نباید به‌سادگی از کنار آن گذشت. آمیدی در حالی بر کرسی ریاست‌جمهوری تکیه می‌زند که سابقه‌ی تکیه بر کرسی وزارت محیط‌زیست عراق را در کارنامه دارد؛ ویژگی منحصربه‌فردی که او را از پیشینیان خود متمایز کرده و زبانِ او را با مطالبات زیست‌محیطی منطقه هم‌راستا می‌کند. در جغرافیایی که دهه‌هاست زیر سایه جنگ و تنش‌های سیاسی، مسائل حیاتی چون فرسایش خاک، بحران ریزگردها و مدیریت حوضه‌های آبریز مشترک به حاشیه رانده شده، حضور شخصی با این پیشینه تخصصی در رأس هرم قدرت، جرقه‌ای از امید برای گذار از «دیپلماسی سخت» به «دیپلماسی سبز» است.

نزار آمیدی که به عنوان صندوقچه اسرار جلال طالبانی و سیاستمداری میانه‌رو شناخته می‌شود، در شرایطی سکان هدایت عراق را به دست می‌گیرد که بحران‌های اقلیمی مرزهای میان دو کشور را درنوردیده‌اند. از تالاب نیمه‌جان هورالعظیم که حیاتش به تعهدات دوجانبه گره خورده تا کانون‌های ریزگرد در بیابان‌های جنوب عراق که نفس را در ریه‌های مردم خوزستان و ایلام به شماره انداخته، همگی نیازمند نگاهی فرابخشی و مدیریتی صلح‌طلبانه هستند. تخصص آمیدی در حوزه محیط‌زیست به این معناست که او برخلاف بسیاری از سیاستمداران کلاسیک، نیازی به توجیه درباره فوریت فجایع اقلیمی ندارد؛ او بر پیچیدگی‌های حقوقی و نهادی این پرونده‌ها مسلط است و به خوبی می‌داند که پایداری سیاسی عراق، بدون پایداری سرزمین ممکن نخواهد بود.

آنچه حضور او را برای ایران به یک فرصت طلایی تبدیل می‌کند، تنها تخصص فنی او نیست، بلکه مشیِ تعاملی و سوابق دیپلماتیک او در مدیریت پرونده‌های پیچیده است. آمیدی به عنوان شخصیتی توافقی که به زبان‌های کردی، عربی و انگلیسی تسلط دارد، می‌تواند نقش کاتالیزور را در توافقنامه‌های معطل‌مانده میان تهران و بغداد ایفا کند. برای ایران، این یک بزنگاه تاریخی است تا از طریق کانال‌های دیپلماتیک، گفتگوها بر سر حق‌آبه‌های مرزی و تثبیت کانون‌های گردوغبار را با مردی پیش ببرد که خود زمانی معمار سیاست‌های محیط‌زیستی عراق بوده است. اگر تا دیروز محیط‌زیست قربانی اولویت‌های امنیتی می‌شد، امروز با حضور آمیدی، این پتانسیل وجود دارد که محیط‌زیست به بستری برای همکاری‌های امنیتی و اقتصادی پایدار بدل شود. امید است که دستگاه دیپلماسی کشور با درک این تغییر رویکرد در بغداد، از ظرفیت نزار آمیدی برای باز کردن گره‌های کوری که دهه‌هاست بر گلوی محیط‌زیست مشترک دو کشور فشار می‌آورد، به بهترین شکل بهره ببرد.