مرگ خاموش پرستاران

فوت دو پرستار جوان در کرمانشاه، از جمله پرستاری ۲۵ساله، بار دیگر توجه افکار عمومی را به پدیده‌ای نگران‌کننده جلب کرده است؛ مرگ‌های ناگهانی و غیرطبیعی در میان نیروهای جوان کادر درمان. هرچند تشخیص قطعی علت این فوت‌ها تنها در صلاحیت پزشکی قانونی است و گمانه‌زنی درباره خودکشی یا دلایل پزشکی بدون اعلام نظر رسمی ممکن نیست، اما آنچه روشن است اینکه چنین مرگ‌هایی، به‌ویژه در سنین پایین، نیازمند شفاف‌سازی و پاسخگویی جدی است.

در یک سال گذشته، موارد متعددی از فوت پرستاران جوان گزارش شده؛ مرگ‌هایی که نه ناشی از کهولت سن بوده و نه در بسیاری از موارد توضیح روشنی درباره علت آنها ارائه شده است. سکوت نهادهای مسئول مانند وزارت بهداشت و فقدان اطلاع‌رسانی شفاف، به‌طور طبیعی زمینه‌ساز شائبه‌ها و نگرانی‌های اجتماعی می‌شود. وقتی علت مرگ اعلام نمی‌شود، افکار عمومی به‌دنبال پاسخ است؛ پاسخی که حق جامعه پرستاری و خانواده‌های آنان است.

واقعیت آن است که شغل پرستاری از پرتنش‌ترین و فرساینده‌ترین مشاغل جهان به‌شمار می‌رود. شیفت‌های غیرمتعارف، فشارهای شدید روحی و روانی، مسئولیت مستقیم جان بیماران و هم‌زمان، دغدغه‌های جدی معیشتی، ترکیبی خطرناک برای سلامت روان و جسم پرستاران ایجاد کرده است. در بسیاری از کشورها، پرستاری به‌عنوان شغلی ویژه شناخته می‌شود و سلامت روانی و جسمی پرستاران به‌طور مستمر پایش و از میزان اضطراب و افسردگی گرفته تا حمایت‌های مالی و اجتماعی برای کاهش فشارهای شغلی ارزیابی می‌شود.

در مقابل، در نظام سلامت ایران، پرستاران اغلب صرفاً به‌عنوان نیروی کاری که باید «کار کند و بیشتر کار کند» دیده می‌شود؛ آن‌هم با حقوقی که حتی تأمین حداقل‌های معیشتی را برای بسیاری از آنان دشوار کرده است. نتیجه این وضعیت، اشتغال هم‌زمان در چند محل، افزایش فرسودگی شغلی، تشدید مشکلات روانی و درنهایت، بروز پیامدهایی است که امروز در قالب «مرگ‌های خاموش» خود را نشان می‌دهد.

این مرگ‌ها را نمی‌توان صرفاً حوادثی فردی دانست. اگر پرستاری در سنین جوانی و بدون سابقه بیماری جدی جان می‌بازد، نظام سلامت موظف است پاسخ دهد: علت چه بوده و چه عواملی موجب آن شده است؟ بی‌توجهی به این پرسش‌ها، نه‌تنها سلامت پرستاران، بلکه کیفیت مراقبت از بیماران و امنیت جانی جامعه را نیز تهدید می‌کند.

افزایش حقوق متناسب با سختی شغل، کاهش ساعات و فشار کاری، جلوگیری از اشتغال هم‌زمان فرساینده، ایجاد نظام پایش سلامت روان پرستاران و ارائه حمایت‌های اجتماعی و روان‌شناختی، حداقل اقداماتی است که می‌تواند از تداوم این روند جلوگیری کند. سلامت مردم بدون سلامت پرستاران ممکن نیست. اگر این هشدارها نادیده گرفته شود، مرگ خاموش پرستاران به بحرانی عمیق‌ در نظام سلامت تبدیل می‌شود.