در روزهای اخیر، همزمان با پایان یافتن تعطیلات تابستانی، رئیس‌پلیس راهور فراجا از جان‌ باختن ۱۷۹ نفر در حوادث رانندگی خبر داد. سردار «سیدتیمور حسینی»، رئیس‌پلیس راهور فراجا، با اشاره به افزایش چشمگیر سفرها در آخرین روزهای شهریورماه به خبرگزاری مهر گفته است: طبق آمارهای به‌دست‌آمده از سامانه‌های ترافیکی، در بازهٔ زمانی ۲۸ شهریورماه تا ساعت ۲۴ روز ۳۱ شهریورماه، ۱۶۵ میلیون تردد در جاده‌های کشور ثبت شده است. به‌گفتهٔ او، بیشترین حجم تردد مربوط به استان‌های شمالی کشور، یعنی مازندران، گیلان و گلستان بوده است. استان‌های آذربایجان‌شرقی، فارس و اصفهان نیز از دیگر استان‌های پرتردد کشور بودند. اما در طول چهار روز تعطیلات، متأسفانه در ۱۴۱ تصادف منجر به فوت، ۱۷۹ نفر از هموطنان عزیزمان جان خود را از دست داده‌اند. براساس گفته‌های این مقام مسئول، این آمار نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاهش ۳۷ درصدی داشته است، اما همچنان اعداد و ارقام فاجعه‌بار هستند و کسی را یارای پیشگیری از عوامل مرگ آفرین در کشور نیست. چرا که این مهم به عوامل متعددی بستگی دارد.

 سهم ۵۱ درصدی خودروهای داخلی در مرگ‌ومیر جاده‌ای

سال گذشته سردار تیمور حسینی، جانشین سابق رئیس‌پلیس راهور فراجا، در مصاحبه با خبرگزاری دولت با اشاره‌ به سهم ۵۱ درصدی خودرو‌های داخلی در آمار تصادفات گفته بود: «وقتی در شرکت‌های خودروساز داخلی شاهد ارتقای کیفیت و ایمنی محصولات نیستیم، متقابلاً آمار بالای تصادفات را نیز باید بپذیریم.»  براساس گفته‌های او «سهم خطای انسانی در تصادفات جاده‌ای ۲۹ درصد، سهم راه ۲۰ درصد و سهم خودرو به‌ویژه خودرو‌های ایرانی مانند پراید و پژو ۵۱ درصد بوده است که متأسفانه رقم قابل‌توجهی از سهم این تقصیر‌ها به راه و خودرو اختصاص دارد. ازاین‌رو، در حوادث ترافیکی به دو مفهوم مؤثر باید توجه ویژه‌تری داشت؛ ابتدا «وقوع» و سپس «شدت» که اگر براساس متغیر شدت به حوادث ترافیکی نگاه کنیم، سهم انسان کمتر از راه و خودرو می‌شود».

حسینی تصریح کرده بود: «راه امن و خودروی ایمن، هم پیش از حادثه و هم پس از حادثه، می‌توانند حافظ جان انسان‌ها باشند و خسارت‌های ناشی از حوادث رانندگی را به حداقل برسانند. دربارهٔ خودرو، استحکام بدنه، ستون‌های محکم، کمربند ایمنی مناسب، کیسه هوا و مواردی ازاین‌دست، خسارت‌های جانی و مالی را حتی درصورت وقوع حادثه رانندگی کاهش می‌دهد که متأسفانه خودرو‌های داخل، هیچ‌کدام از این موارد را ندارند.» اما به‌جز خودروها عوامل دیگری در افزایش کشته‌شدگان جاده‌ای مؤثرند؛ از جمله جاده‌های پرخطر. براساس آمار وزارت راه‌وشهرسازی طی سال ۱۴۰۱ در هر ۱۱.۲ کیلومتر در جاده‌های ایران یک حادثهٔ منجر به مرگ اتفاق می‌افتد. این در‌حالی‌است که در سال ۱۳۹۷ در هر ۱۴.۲ کیلومتر یک حادثهٔ مرگبار رانندگی اتفاق می‌افتاد. در سال‌های اخیر تغییرات و پیشرفت‌های زیادی در جاده‌های کشور انجام گرفته است؛ اما با وجود اصلاح حدود هزار نقطهٔ حادثه‌خیز، هنوز سه هزار و ۳۹۲ نقطهٔ حادثه‌خیز در کشور وجود دارد. براساس اعلام پلیس راه کشور، از این تعداد هزار و ۵۸۵ نقطه پرتصادف و هزار و ۸۰۰ نقطه نیز دارای تصادف هستند. آمار ۱۱سالهٔ پلیس نشان می‌دهد بیشترین میزان تصادفات (حدود ۶۳ درصد) در ۳۰ کیلومتری اول خارج از شهر‌ها رخ می‌دهند و ۵۱ درصد این تصادفات منجر به فوت می‌شود.

براساس گزارش سایت ایمنی راه و حمل‌ونقل کشور، تلفات تصادفات در چهارماههٔ اول ۱۴۰۳ اینگونه است: تعداد کشته‌شدگان تصادفات درون‌شهری: یک‌هزار و ۵۵۹ نفر، تعداد کشته‌شدگان تصادفات برون‌شهری: چهار هزار و ۳۷۳ نفر، تعداد کشته‌شدگان حوادث رانندگی در جاده‌های روستایی: ۳۳۰ نفر، و مجموع کشته‌شدگان: شش هزار و ۲۶۲ نفر. به‌عبارتی در عرض سه ماه بیش از شش هزار نفر در جاده‌ها کشته شده‌اند و این آمار نشان می‌دهد در ماه‌هایی که تعطیلات آن بیشتر است، کشته‌شدگان جاده‌ای نیز بیشتر است. مطابق قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعهٔ کشور مصوب ۱۳۹۶، باید سالانه ۱۰درصد از تلفات ناشی از حوادث رانندگی کاسته شود. بررسی‌های مؤسسهٔ Global Road Safety Facility مستند به آمار و گزارش‌های بانک جهانی، نشان می‌دهد ایران در رتبهٔ ۱۶ دنیا (کشورهای بررسی‌شده) با بیشترین آمار معلولیت ناشی از تصادفات رانندگی قرار دارد. برآورد این مؤسسه نشان می‌دهد که به‌ازای هر صد هزار نفر جمعیت در ایران ۱.۴۳۶ نفر سالانه بر اثر حوادث جاده‌ای، دچار نوعی معلولیت می‌شوند.

طرفداران ایمنی راه‌های کشور نیز میزان تصادفات جاده‌ای ایران را ۲۰ برابر استاندارد جهانی اعلام کرده است. «جعفر میعادفر»، رئیس سازمان اورژانس کشور، پیش‌ازاین به تجارت‌نیوز گفته بود: «حوادث ترافیکی سالانه جان حدود ۱۸ هزار نفر را می‌گیرد.» به‌گفتهٔ او، اکثر فوتی‌های حوادث ترافیکی بین ۱۵ تا ۴۰ساله هستند. میزان خسارات در این بخش سالانه حدود ۱۴ میلیارد دلار برآورد شده است.» و این به‌جز خسارت‌هایی است که از نظر انسانی بر ما وارد می‌آید و سالانه هزاران نفر در ایران بر اثر تصادفات رانندگی، دچار معلولیت می‌شوند. «علی‌محمد قادری»، رئیس سازمان بهزیستی، سال گذشته در گفت‌وگو با رسانه‌ها اعلام کرده بود: «درنتیجهٔ ۳۰۰ هزار سانحهٔ تصادف در کشور، سالانه بین ۴۰ تا ۶۰ هزار معلول به جمعیت معلولان ایران اضافه می‌شود.»

 هر یک‌‌ساعت دو و نیم مرگ جاده‌ای

درهمین زمینه، رئیس کمیسیون اصل ۹۰ مجلس شورای اسلامی در سایت شخصی خود از مرگ دو و نیم نفر در هر ساعت در کشور خبر داد. «نصرالله پژمان‌فر» گفت: براساس گزارش ارائه‌شده، حدود دو و نیم نفر در هر یک‌ساعت در جاده‌های کشور فوتی داریم که این آمار نشان‌دهندهٔ اهمیت توجه به ساماندهی جاده‌هاست. اما برای این موضوع سازمان راهداری با کمبود اعتبارات مواجه است. البته درآمد مطلوبی در سازمان راهداری وجود دارد که لازم است هزینه‌ها به‌نحوی مدیریت شود تا به موضوع ضروری حل مشکلات راه‌ها رسیدگی شود.

پیش از او، عضو سابق کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی نیز از بی‌توجهی دولت قبل برای دادن اعتبار خاص به حذف نقاط حادثه‌خیز خبر داده بود. «علی‌اصغر خانی» توضیح داده بود که «وضعیت نامناسب جاده‌های کشور، عدم تأمین امکانات فنی در جاده‌ها و بی‌احتیاطی رانندگان سه عاملی است که دست‌به‌دست هم داده و سبب بالا بودن میزان مرگ‌ومیر در تصادفات جاده‌ای کشور شده است.» او به ایسنا گفته بود: «شبکهٔ جاده‌ای کشور جزو زیرساخت‌های کشور است، ولی وضعیت مناسبی ندارد و ما در این زمینه از دولت گلایه‌مند هستیم؛ چراکه در بودجه نیز رقم خوبی برای ارتقا و بهبود وضعیت شبکه جاده‌ای کشور در نظر گرفته نشده است. ما از دولت انتظار داشتیم اعتبار بهتری برای این بخش در نظر بگیرد و نگاه ویژه‌ای به وضعیت شبکهٔ جاده‌ای کشور داشته باشد.»