صدف سرداری

خبر کوتاه و تلخی در آخرین روزهای سال ۱۴۰۳ کام اندیشمندان و اهالی علوم انسانی را تلخ کرد؛ شهرداری ملک خانه اندیشمندان را پس گرفت. گفته می‌شود حکم قرارداد واگذاری این ملک در دیوان عالی کشور باطل شده است و حالا قرار است بعد از ۱۰ سال اندیشمندان بدون خانه بمانند.

تئاتر شهر، این روزها بیش از هر زمان دیگری غریبه و فراموش‌شده به‌نظر می‌رسد. حصارهای آهنی اطراف آن برای طرح تعیین حریم که در دولت گذشته با وجود مخالفت‌های زیاد ایجاد شد، حالا به دیوارهایی بلند تبدیل شده‌اند که نه‌فقط چهره این یادگار هنری را مخدوش کرده‌اند، بلکه آن را از شهر و مردمش جدا ساخته‌‌اند. ساخت‌وسازهای بی‌قاعده و نبود برنامه‌ای روشن برای حریم این بنا، آن را به یک نقطه گمشده در قلب تهران تبدیل کرده و هویت شهری این نقطه از پایتخت را تهدید می‌کند. تهدیدی که «سعید سادات‌نیا»، معمار و شهرساز، درباره آن می‌گوید درصورت ادامه بی‌توجهی به وضعیت حریم تئاتر شهر، در بلندمدت به بافت فرهنگی این منطقه آسیب وارد خواهد شد.

توقیف، قاچاق و سانسور هنوز هم در یک سناریوی کشدار و چندین‌ساله، مسئله سینمای ایران هستند. هر سال، فیلم‌های بسیاری پشت سد مجوزها متوقف می‌شوند، برخی آثار فقط به چند اکران محدود در جشنواره‌ها بسنده می‌کنند و امیدی به نمایش رسمی آنها نیست و قاچاق فیلم‌ها هم تبدیل به معضل جدی‌تری شده است. در چنین شرایطی، سینماگران یا عطای فیلمسازی را به لقای آن می‌بخشند یا به ساخت فیلم‌های تجاری روی می‌آورند. عده‌ای هم ترجیح می‌دهند خارج از مرزها به فعالیت خود ادامه دهند. درعین‌حال، فیلم‌های داخلی همچنان با محدودیت‌های موضوعی مواجه‌اند. این درحالی‌است که سینمای جهان به مسائلی روزی همچون تغییراقلیم و بحران‌های اجتماعی می‌پردازد، اما در ایران هنوز هم در اکثر موارد روایت‌های تکراری و محتاطانه روی پرده به نمایش درمی‌آیند. سینمای ایران در یک سال اخیر چه مسیرهایی را طی کرده؟ آیا امیدی به تغییر وجود دارد؟ با «احمد طالبی‌نژاد»، منتقد سینما، وضعیت سینمای ایران را در سالی که رو به پایان است، مرور کردیم.

درحالی‌که ترامپ در ایالات متحده به‌صراحت از جنگ‌های فرهنگی سخن می‌گوید، اقدامات اخیر او در عرصه هنر و فرهنگ بار دیگر یادآور شیوه‌های مستبدانه‌ای است که در تاریخ برای سرکوب مخالفان و تحمیل ایدئولوژی به‌کار گرفته شده‌اند؛ از تصرف مرکز کندی تا تلاش برای حذف بودجه‌های فرهنگی و محدود کردن آزادی بیان در هنر. این اقدامات نه‌فقط تهدیدی برای آزادی‌های فردی است، بلکه میراثی از دیکتاتورهای قرن بیستم را به نمایش می‌گذارد.

سیزده سال از روزی که «داریوش مهرجویی» با فیلم «نارنجی‌پوش» و یک دغدغه محیط‌زیستی در سی‌امین دوره جشنواره فیلم فجر شرکت کرد، می‌گذرد. با هر کیفیتی که فیلم داشت و تمام نقدهایی که به آن وارد شد، «نارنجی‌پوش» را می‌توان یکی از اولین فیلم‌هایی دانست که سراغ محیط‌زیست رفت و بحران درهم‌تنیدگی انسان و محیط‌زیست را به تصویر کشید. حالا ۱۳ سال بعد از «نارنجی‌پوش» و پررنگ‌تر شدن هرروزه چالش‌های محیط‌زیستی در جهان، اهمیت پرداختن به این موضوع از دریچه سینما مهمتر می‌شود. چهل‌وسومین جشنواره فیلم فجر این روزها در حال نزدیک‌ شدن به ایستگاه پایانی است و با یک نگاه کلی به این دوره جشنواره و فیلم‌های آن، می‌توان گفت نسبت به سال‌های گذشته، محیط‌زیست اهمیت بیشتری پیدا کرده است، هرچند که هنوز قدم‌های کوچکی برداشته شده و باید حساسیت‌های اجتماعی در این زمینه بیشتر شود. امسال هم برای اولین‌بار در هر سه بخش فیلم کوتاه، مستند و سینمایی، سازمان حفاظت محیط‌زیست قرار است با همکاری دبیرخانه جشنواره فیلم فجر، سازمان سینمایی و صندوق ملی محیط‌زیست «جایزه ویژه محیط‌زیست» را به بهترین فیلم محیط‌زیستی جشنواره فجر اهدا کند.

جنگل زاگرس طعمه آتش‌ شده. مردم می‌دوند تا آتش را خاموش کنند و حیوانات را فراری دهند. زنی در این میان، روباه سوخته‌ای را بغل می‌گیرد. این شروع سکانس آغازین فیلم «خاتی» است که تصاویرش برای ما غریبه نیست. سال‌های اخیر زیاد دیده‌ایم که داغ زاگرس بر دل طبیعت مانده است و مردم محلی هم همیشه برای کمک حضور داشته‌اند. فیلم «خاتی» که امسال در جشنواره فیلم فجر شرکت کرده، روایتی است از طبیعت این منطقه و تعارض جامعه محلی با حیات‌وحش. «فریدون نجفی»، کارگردان این فیلم، در گفت‌وگو با «پیام ما» از «خاتی» و اهمیت ساخت فیلم‌های محیط‌زیستی می‌گوید.

ساخت چهره و صدای «خسرو شکیبایی» با هوش مصنوعی واکنش‌برانگیز شد

سال ۱۳۹۴ قرار بود جشنواره موسیقی نواحی ایران به‌مدت سه سال در کرمان برگزار شود. سه سال تبدیل به چند دوره شد و محل برگزاری این جشنواره، کرمان ماند تا تبدیل به برند این استان شود. تا دیروز که خبر میزبانی «هرمزگان» از این جشنواره روی خروجی خبرگزاری‌ها رفت و کرمان برای سومین‌‌بار فرصت میزبانی اصلی را از دست داد. گفته می‌شود نبود توافق مالی دلیل این موضوع بوده و استانداری هم معتقد است با بودجه تعیین‌شده برای این جشنواره، می‌توان شش جشنواره جداگانه برگزار کرد.

غروب منطقه سنگاردی در ایالت جنوبی تلنگانه هند که فرامی‌رسد، امواج رادیویی هم جان می‌گیرند. صدای «ماساناگری نرسما»، زنی ۴۵ساله از طبقه دالیت، به گوش می‌رسد؛ کسی که دو دهه گذشته را صرف تغییر زندگی زنان، کشاورزان و کودکان در روستاهای اطراف کرده است. او می‌گوید رادیو «سلاح» ما است: «با این ابزار، حقیقت خود را بیان می‌کنیم.»

«افسرده»، «دلتنگ»، «زندگی دور از وطن»؛ اینها کلمات پرتناقضی با روحیه طنزپرداز «سید ابراهیم نبوی» بود که دخترانش پس از مرگ خودخواسته او در پیامی به زبان آوردند. طنزپردازی که ستون‌های او در دهه ۷۰ خوانندگان ثابت بسیاری داشت اما اجبار به دوری از وطن آنقدر برایش سنگین و سهمگین بود که در یکی از مکالماتش با «ماشالله شمس‌الواعظین»، روزنامه‌نگار و همکار دیرنیه‌اش، هم گفته بود که یا به فرودگاه تهران می‌آید یا گرفتن جان خود را انتخاب می‌کند. نبوی روز چهارشنبه، ۲۶ دی‌ماه، راه‌حل دوم را انتخاب کرد و آن را بر اقامت اجباری در غربت ترجیح داد.

تا به حال زنی را در حال کشتی گرفتن دیده‌اید؟ یا این پرسش از ذهنتان گذشته که آیا زنان «می‌توانند» مانند مردان کشتی بگیرند؟ مستند «هزار زن» روایتی است از همین موضوع که زنان می‌توانند مانند مردان کشتی بگیرند، اما اسیر سنتی شده‌اند که جایی برای حضور زنان باقی نمی‌گذارد. مانند جمله‌ای که یکی از شخصیت‌های این روایت رو به دوربین می‌گوید کشتی‌گیری در ایران مانند یک قلعه شده است که فقط عده‌ای در آن حضور دارند و عبور از آن از قلعه الموت هم سخت‌تر است. جلسه نمایش این مستند به همت مدرسه تردید و خانه آشنا روز چهاردهم دی‌ماه در خانه آشنا برگزار شد و «مژگان ایلانلو»، کارگردان این مستند، و «اردشیر منصوری»، مدرس فلسفه، درباره آن صحبت کردند.