صدف سرداری

خرید قسطی دیگر به طبقه موسوم به متوسط هم رسیده است. نه‌تنها فروشگاه‌های بزرگ قسطی‌فروشی لوازم خانگی این روزها رونق گرفته، بلکه مدتی است محصولات فرهنگی هم قسطی شدند. مشاهدات میدانی «پیام ما» از نمایشگاه کتاب تهران نشان می‌دهد این نمایشگاه رونق چندانی ندارد. به‌نظر می‌رسد مدت‌هاست که شعارهای «نگران پرداخت هزینه کتاب نباشید!» یا «کتاب را الان بخر، بعداً پرداخت کن!»، به‌دلیل گرانی این محصول فرهنگی، جایگزین خرید نقدی کتاب شده‌ است. این گزینه اگرچه به‌نفع دوستداران کتاب است، اما یک پیام مهم دارد؛ هزینه فعلی کتاب با درآمد خانوارها همخوانی ندارد. همان‌طورکه گزارش «دیجی‌پی» در سال ۱۴۰۳ نشان می‌دهد، بیشتر از ۳۴۰ هزار کتاب با اعتبار چهارقسطه خریداری شده است.

در دل فریدونشهر، کتابخانه‌ای نیمه‌تمام، همچنان در انتظار شروعی تازه است. از سال ۹۴ قرار است این پروژه به مرکزی برای علاقه‌مندان، دانشجویان و دانش‌آموزان تبدیل شود، اما با گذشت ۱۰ سال، پیشرفت فیزیکی‌اش تمام نشده و آن‌طور که گفته می‌شود، علت به «کمبود بودجه» بازمی‌گردد. اهالی فریدونشهر کارزاری با عنوان «درخواست تکمیل سریع کتابخانه شهر فریدونشهر» راه انداخته‌اند بلکه این کتابخانه ساخته و به مطالبه آنان توجه شود. هرچند که پیگیری‌های «پیام ما» نشان می‌دهد بعد از راه‌اندازی این مطالبه، مسئولان فریدونشهر صدای این خواسته را شنیده‌اند.

«محمود زندمقدم» در بلوچستان ماند. حتی وقتی که در اوج سالخوردگی دیگر توان سفر نداشت و در خانه‌ای در درکه، مرور خاطرات و انبوه نوشته‌ها بود که او را در بلوچستان نگه‌ می‌داشت. سفری در ۲۵سالگی به‌عنوان کارمند دولت و برای آمارگیری، او را مسحور مردم و خاک این منطقه کرده بود. بعدها، مجموعه هفت‌جلدی «حکایت بلوچ» شد حاصل بیش از ۵۰ سال پژوهش از این نقطه ناشناخته که البته کتاب «از سرزمین بی‌پرنده» هم از دل همین پژوهش‌های قبل از انقلاب نوشته شد. اما زندمقدم از میان این سفرها و رفت‌و‌آمدهای تابستانه از بلوچستان به تهران کتاب دیگری هم نوشت. مقاله‌ای خوانده بود درباره تئاتر قلعه که باعث شد روزها و شب‌هایی را در «شهر نو» آن سال‌ها سپری و پژوهش کند. نتیجه این پژوهش درباره وضعیت آن روزهای تن‌فروشی در این محله به سفارش ستار فرمانفرماییان، شد کتابی دیگر با نام «قلعه». روز یکشنبه، چهاردهم اردیبهشت، خانه هنرمندان ایران میزبان رونمایی از این دو پژوهش او در کتابی با عنوان «از سرزمین بی‌پرنده تا قلعه» بود که از سوی انتشارات وزن دنیا به چاپ رسیده است. همچنین در این برنامه، مستند «مردی با یک استکان چای شن» ساخته فرشاد فدائیان که پرتره‌ای است از این مردم‌شناس، به نمایش گذاشته شد تا یاد او در نبودش نگاه داشته شود.

«من در تمام دوران پنجاه سال خدمات دانشگاهی و پژوهشی، هرگز فکر نکردم که وطن برای من چه کرده است، بلکه همیشه از خود پرسیدم که من برای وطن چه کرده‌ام.» با فوق دکترای سیاست و مدیریت منابع طبیعی از دانشگاه گوتینگن آلمان به زادگاهش رفت تا اعتماد مردم را جلب کند و بتواند برای محیط‌زیست ایران قدمی بردارد. به‌عنوان یک استاد دانشگاه نمی‌خواست فقط در دانشگاه تدریس کند؛ طبیعت و جنگل‌های ایران محل تدریس اصلی‌ او بود؛ چرا که مشارکت مردم برایش اولویت داشت. «علی یخکشی»، پدر دانش محیط‌زیست ایران، روز یازدهم اردیبهشت از دنیا رفت و محیط‌زیست کشور یکی دیگر از دلسوزان خود را از دست داد.

«تا کار دارند تحویلت می‌گیرند. وقتی کاری ندارند، خالو قنبر بی خالو قنبر». خالو قنبر گله نمی‌کند. فقط می‌گوید کسی خریدار موسیقی نواحی نیست: «مردم گوش نمی‌کنند. در همین بندرعباس هم کسی به موسیقی نواحی اهمیت نمی‌دهد». راضی‌ست که قرار است در جشنواره موسیقی نواحی، نی جفتی بزند: «اگر این هنر موسیقی را نداشته باشیم، دیگر هیچ‌چیز نداریم. مثل ماهی است که از دریا بگیری، بندازی در آب شیرین.» شاید «قنبر راستگو» که صدای ساز جفتی‌اش را همه اهل جنوب و غیرجنوب می‌شناسند، خوب می‌داند که همین جشنواره‌ها، هرچند کوتاه‌عمر و گه‌گاه، فرصتی‌اند برای ماندن در حافظه‌ جمعی. در روزهایی که بازار موسیقی تجاری داغ‌تر از همیشه است و صداهای بومی گم می‌شوند، همین فستیوال‌ها مانند «کوچه» و «جشنواره موسیقی نواحی ایران» می‌توانند صحنه‌ای باشند برای بازگشت به ریشه‌ها و یادآوری اینکه موسیقی نواحی روایتی است از زیست یک قوم، جغرافیا و فرهنگ.

شامگاه ۳۱ فروردین‌ماه درحالی‌که فقط چندروز به شروع فستیوال موسیقی «کوچه» بوشهر مانده بود، خبر لغو این رویداد منتشر شد. اما از همان دقایق انتشار این خبر، سیل حمایت‌ها از برگزارکنندگان و انتقادها به نسبت به لغو آن از سوی مردم در شبکه‌های اجتماعی شکل گرفت. بااین‌حال، چندساعت پس از انتشار این خبر اعلام شد با پیگیری‌هایی از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد، برگزاری این فستیوال قطعی است. هرچند که تا لحظه تنظیم این گزارش، برگزارکنندگان اظهارنظری قطعی نکرده‌اند و وزارت میراث‌فرهنگی و گردشگری نسبت به این موضوع سکوت کرده است.

انتقاد به فصل هفتم سریال «پایتخت» زمانی بالا گرفت که خرس قهوه‌ای وارد کمپر «ارسطو» شد و یک گراز به «نقی» حمله کرد. این لحظات طنز و درعین‌حال دلهره‌آور، مخاطب فصل هفتم سریال را سرگرم می‌کردند، اما برای دغدغه‌مندان و فعالان محیط‌زیستی این نگرانی مطرح شد که آیا سازندگان پایتخت، پروتکل‌های مربوط به حضور حیات‌وحش در سریال را رعایت کرده‌اند و چطور ضبط سکانس‌ها بدون آسیب‌ رساندن به حیوانات انجام شده است؟ عوامل این سریال به «پیام ما» می‌گویند مجوزهای لازم گرفته‌ شده بود و توضیحات بیشتر درباره نحوه استفاده و جابه‌جایی را به‌بعد موکول کردند. اما از طرف دیگر، یک فعال محیط‌زیست توضیح می‌دهد متأسفانه هنوز پروتکل‌های استفاده از حیات‌وحش در محصولات نمایشی مشخص نیست.

«او زندگی طولانی، پرماجرا و ثمربخشی داشت و آثارش همچنان زنده خواهند ماند». زندگی «ماریو بارگاس یوسا» شاید در همین چند کلمه خلاصه شود که فرزندانش در بیانیه‌ای اعلام کردند. بارگاس یوسا زندگی‌اش همچون یک رمان بود؛ پیچیده و پرنوسان. او با آثارش تاریخ و سیاست را به چالش کشید و تصویری عمیق از قدرت و شکست انسان‌ها ترسیم کرد. حالا ۸۹سالگی‌اش با مرگی به پایان رسیده که پیشتر درباره آن گفته بود: «دوست دارم مرگ در حالی مرا بیابد که در حال نوشتنم، مثل یک حادثه.»

در سرزمین‌های افسانه‌ای دیزنی، داستان جدیدی در حال شکل‌گیری است. اخیراً آلودگی‌های محیط‌زیستی برای ساخت فیلم‌های این کمپانی بحث برانگیز شده‌اند. گفته می‌شود فیلم‌های «سفیدبرفی» و «پری دریایی کوچک» بیش از هر زمان دیگری کربن و گازهای گلخانه‌ای تولید کرده‌اند. آیا این تولیدات سینمایی می‌توانند با طبیعت هماهنگ باشند یا اینکه خود به بخشی از مشکلات محیط‌زیستی تبدیل می‌شوند؟

یک ابرقهرمان چه کاری انجام می‌دهد؟ مردم را از مخمصه نجات می‌دهد؟ از آنها در مقابل نیروهای خطرناک محافظت می‌کند؟ یا توانایی‌هایی فراتر از انسان مانند پرواز کردن دارد؟ این شاید کلی‌ترین تصویری است که همه ما از ابرقهرمان‌ها داریم. ابرقهرمان‌هایی که اغلب ما یا در کمیک‌های خارجی با آنها مواجه شده‌ایم یا در فیلم‌های سینمایی. حالا اگر از شما پرسیده شود که یک ابرقهرمان محیط‌زیستی چه توانایی دارد، چه چیزی به ذهنتان می‌رسد؟ استودیو سرگرمی‌های «نیو» سراغ خلق یکی از این ابرقهرمان‌ها در حوزه محیط‌زیست رفته است؛ شخصیتی که براساس داستان‌های واقعی محیطبانان شکل گرفته و جلد اول آن در قالب یک کتاب الکترونیک منتشر شده است.

نوروز ۱۴۰۴، صحنه‌ای از نمایش‌های خیابانی و اجراهای تئاتری در سراسر ایران بود. از تهران تا شیراز و اهواز، هنرمندان با اجرای نمایش‌های خیابانی و صحنه‌ای، جاذبه‌ای فرهنگی برای گردشگران ایجاد کردند. اجراهایی که در صورت ادامه‌دار بودن در شهرهای مختلف، نه فقط هنرمندان را به مخاطبان نزدیک‌تر می‌کند، بلکه در زنده‌نگه‌داشتن هنرهای نمایشی و تقویت صنعت گردشگری کشور هم می‌تواند مؤثر باشد.