ستاره حجتی
روزنامهنگار
ستاره حجتی
۳۱ شهریور ۱۴۰۳
اجماع ملی بر سر بحران آب
بغرنجشدن چالشهای آب، محیطزیست، گردوغبار و مانند آن که بخشی از آن متوجه مدیریت داخل است و برخی نیز ارمغان همسایهها، یک سؤال را در جامعۀ کارشناسی پررنگ میکند: در اقلیم خشک ایران و منطقه، حکمرانی مطلوب چگونه تعریف میشود که سطح چالشها را به حداقل برساند؟ «مارال دربندی» از پژوهشگرانی است که سالها در یکی از مهمترین نهادهای مطالعاتی کشور یعنی مرکز مطالعات تحقیقات استراتژیک نهاد ریاستجمهوری، فعالیت میکرده است. او که در مطالعاتش تمرکز ویژهای بر مفهوم «حکمرانی خوب و مؤلفههای تحقق آن» بهویژه در مباحث مرتبط با آب، محیطزیست و پیامدهای سیاسی و اجتماعی چالشهای ناشی از سوءمدیریت این زمینهها دارد، معتقد است دولت بهتنهایی و باتکیهبر توان سازمانی خودش، از پس چالشها برنخواهد آمد. به باور دربندی، اجماعی میان دولت و ملت با همۀ ظرفیتهای علمی، عملی و مشارکتجویانه باید اتفاق بیفتد، تا بتوان کشور را از ورطۀ ابر چالشهای امروز و فردا نجات داد. او اما تأکید میکند که دولت، باید پیشگام شفافیت و پاسخگویی باشد و زمینۀ مشارکت حداکثری را فراهم کند.
ستاره حجتی
۲۷ شهریور ۱۴۰۳
مغلطۀ «ترال»
پس از پایان توافقنامۀ ممنوعیت صید ترال در دریای عمان و خلیجفارس، از سال گذشته شناورهای صید ترال و پرساینرها (صید محاصرهای)، دوباره و بهرغم همۀ هشدارهای محیطزیستی، به دریا بازگشتهاند. سازمان شیلات میگوید، این شناورها دارای مجوز و برای یک مدتزمانی محدودِ فعالیت و به تعداد محدود فقط برای صید میگو و یک نوع خاص از ماهی ساردین فعالیت میکنند و حالا آنچه مشکل خلیجفارس و دریای عمان است، صید غیرمجاز به این روشهاست که خود سازمان شیلات، آن را «مخرب» ارزیابی میکند. افزایش صید غیرمجاز در استان بوشهر، به این دو روش نامبرده، پای دادستان را هم به میان آورد. شیلات و دادستانی اعلام کردهاند، با قانونشکنان برخورد میشود. قانونشکنان میگویند تا «شغل» دیگری نباشد، چارۀ دیگری نداریم و فعالان محیطزیست، هر دو گروه را زیر سؤال میبرند. به نظر صید ترال و پرساین در جنوب کشور، یک مغالطه است؛ کاری که نکو نیست و مخرب است، اما گروهی میتوانند انجامش دهند و برای گروهی مجازات سنگین در پی دارد.
ستاره حجتی
۲۶ شهریور ۱۴۰۳
معامله بر سر آب
بهرغم ادعای مسئولان طی سه سال گذشته، بهویژه ادعای «حسن کاظمی قمی» دستیار ویژۀ رئیسجمهوری در امور افغانستان و رئیس سابق سازمان حفاظت محیطزیست کشور، نه فقط بند «کمالخان» اصلاح نشد، بلکه ساخت سدهای «بخشآباد و خاشرود» هم سرعت گرفت. حالا طالبان در آستانۀ تکمیل بند بخشآباد و بهرهبرداری از آن بر رودخانۀ فراهرود است و ایران در انتظار خشکی همیشگی تالاب هامون و افزایش توفانهای گردوغبار. ایران هیچ معاهدهای بر «فراهرود» ندارد و مسئلۀ حقابۀ آن، پیچیدهتر از هیرمند است. این سد با ظرفیت مخزن حدود ۱ میلیارد و ۳۶۰ میلیون مترمکعب، قادر به جمعآوری تمام آوردۀ سالانۀ آب رودخانۀ فراه است. کارشناسان بخش دیپلماسی، طی سالهای اخیر بارها هشدار دادهاند که در معامله بر آب با افغانستان، تاکنون فقط طرفِ همسایه امتیاز گرفته است و دست از سود معامله خالی مانده است.
ستاره حجتی
۲۴ شهریور ۱۴۰۳
رودِ «سوخته»
طی تابستانی که روزهای آخر آن سپری میشود، ۱۰ بار بستر رودخانۀ «زایندهرود» آتش گرفته است؛ اتفاقی که در پی خشکی بسیار زیاد و رشد قابلتوجه نی و گیاهان و در میان غفلت شهروندان یا مسافران، اتفاق افتاده است. حالا دفتر مدیریت بحران استانداری اصفهان، اعلام میکند که برای جلوگیری از تکرار این اتفاق، شهرداری مکلف به جمعآوری پوشش گیاهی بستر رودخانه بهویژه نیزارها شده است، اما کارشناسان میگویند، برای جلوگیری از تکرار این اتفاق و اتفاقهای مشابه، باید آب به رودخانه برگردد و این ممکن نخواهد بود جز با کاهش بارگذاری بالادست بهجای هزار و یک نقشۀ بلندپروازنه و غیراجرایی.
ستاره حجتی، فرداد احمدی
۱۹ شهریور ۱۴۰۳
امیدی به تغییر «سیاستهای آبی» نیست
دلایل بسیاری برای شکلگیری و استمرار بحران آب و راهکارهای بسیاری برای رفع آن در کشور عنوان میشود. روزنامۀ «پیامما» طی یک نظرسنجی از ۳۵ متخصص و کارشناس مرتبط با بخشهای مختلف مدیریت منابع آب کشور، دلایل وضعیت فعلی و راهکارهای کلان رفع یا کاهش «ابرچالش آب» را به شور گذاشت. عمده پاسخهای دریافتی، بر اهمیت کم دلایل اقلیمی و طبیعی نسبت به علل مدیریتی حکایت میکند. اما آنچه به نظر دارای اهمیت بسیار زیادی است، این نکته است که بر اساس تحلیل پاسخهای دریافتشده، فضای کارشناسی در بخش آب، چندان امیدی به تغییر سیاستهای آبی کشور، ذیل عملکرد دولت چهاردهم ندارد و در خوشبینانهترین حالت ممکن، احتمال کمی از انجام چند اقدام اصلاحی را انتظار میکشد. اما نگاه غالب در این پاسخهای دریافتی، «بر عدم تغییر و استمرار سیاستهای مخرب گذشته» حکایت دارد. پاسخدهندگان به این پرسشنامه، پیامدهای «محیطزیستی» و «اجتماعی» بحران آب را بسیار جدی ارزیابی میکنند و بر این باورند که «انتخاب وزرا و معاونان رئیسجمهوری هماهنگ و باورمند به مسئلۀ آب در وزارتخانههای نیرو، جهاد کشاورزی، صنعت و معدن و تجارت و سازمان حفاظت محیطزیست و طراحی ساختار جدید و یکپارچه برای مدیریت منابع آب و محیطزیست»، گامهای نخست تغییر در روند مدیریت منابع آب کشور است.
ستاره حجتی
۱۸ شهریور ۱۴۰۳
روند صعودی تغییر کاربری زمینهای کشاورزی
تدوین پیشنویس «قانون جامع حفاظت از اراضی کشاورزی؛ مبتنیبر آسیبشناسی قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها و ارزیابی تجارب جهانی»، بیان میکند در خرداد سال ۱۳۷۴ بهمنظور حفظ و تداوم کاربری اراضی زراعی و باغها، قانونی تحت همین عنوان با ۸ ماده و ۷ تبصره به تصویب رسید که آبان ۱۳۸۵ اصلاح و به ۱۵ ماده و ۱۴ تبصره افزایش یافت. اکنون با گذشت حدود ۱۷ سال، میزان تغییر کاربریهای غیرمجاز و غیرضرور، نهتنها کاهش پیدا نکرده، چهبسا روندی تقریباً صعودی را طی کرده است. طبق بررسیها، در دورۀ زمانی ۱۴۰۱-۱۳۷۴، روزانه نزدیک به ۷.۶ هکتار زمین کشاورزی بهصورت غیرمجاز مورد تغییر کاربری قرار گرفته است، ولی آمار واقعی بیش از این است. این آمار، نشانهای از عدم کارآمدی مناسب قوانین و مقررات بهویژه قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها، در حفاظت از اراضی کشاورزی و جلوگیری از تغییر کاربریهای غیرمجاز و غیرضرور این اراضی است.
ستاره حجتی
۶ شهریور ۱۴۰۳
احیاء کنوانسیون خزر کورسوی امید
خزر هر روز در حال کوچکترشدن است و همزمان گزارشها حاکی از آن است که سرریز فاضلاب و آلودگیها به آن نیز در حال افزایش است. کنوانسیون خزر تنها در حد تصویب مانده است. مقامات ارشد کشورهای حاشیۀ خزر، هرکدام در مورد این دریاچه ابزار نگرانی میکنند، اما خبری از اقدام مشترک برای آن به گوش نمیرسد. اینبار هشدار از سوی بنادر شمال کشور به گوش رسیده است که تجارت دریایی نه فقط برای ایران، بلکه برای همۀ بنادر خزر در خطر است. کارشناسان اما میگویند، هشداردادن کافی است و خزر اکنون نیاز به احیاء دوبارۀ کنوانسیون خزر و اقدامهای جامع مشترک بهنفع حفظ اکوسیستم و البته اقتصاد این منطقه دارد؛ شاید احیاء این کنوانسیون، کورسوی امید دریاچه برای بازگشت دوران گذشته و رونق باشد. شاید اجماع کشورهای ساحلنشین، بتواند با تغییر اقلیم و روند سریع پسرفت و کاهش تراز سطح آب این حوض کوچک مقابله کند.
ستاره حجتی
۵ شهریور ۱۴۰۳
بخش آب نیازمند گفتمان «مسئولیتپذیر» است
صابر معصومی کارشناس آب و مدیر سابق برنامۀ محیطزیست و توسعۀ اقتصادی و اجتماعی برنامۀ توسعۀ ملل متحد در ایران است. او پیشتر، مدیریت چندین طرح بینالمللی در خارج از ایران در زمینۀ آب را نیز عهدهدار بوده و حالا چند ماهی است که بهعنوان مشاور سازمان ملل متحد، در برنامههای آبی فعالیت میکند. پس از بازگشت از افغانستان، محل جدید مأموریتش او را در تهران ملاقات میکنیم و کمی از وضعیت آبی ایران حرف میزنیم. معصومی معتقد است که تغییر در پارادایمهای مدیریت منابع آبی کشور ضرورت دارد، اما این تغییر از عهدۀ دولت خارج است و آب بهعنوان یک گفتمان ملی، باید وارد فضاهای ایدهپردازان و متفکران شود تا بتوان دیدگاه کلان آبی کشور را تغییر داد. از نظر معصومی، مانور در موضوع «تغییر اقلیم»، کمکی به مسئلۀ آب نمیکند، بلکه دولت باید در برابر تصمیماتش برای مدیریت کشور و در بخش آب مسئولیتپذیر باشد. اگر تغییر اقلیم را بپذیرد، باید منابع آبی کشور با پذیرش این «وضعیتِ اکنون» مدیریت شود و درِ «فرار» را نباید با انداختن تقصیر بهگردن تغییر اقلیم باز گذاشت.