ستاره حجتی

شهرداری تهران چندسالی است که به اهالی شهرک دانشگاه در غرب تهران خدمات ارائه نمی‌دهد. اهالی می‌گویند شهرداری طرح نوسازی شهرک دارد و اهالی به آن رضایت ندارند. سه سال از آخرین‌باری که شهرداری محوطه و خیابان‌ها را پاکسازی کرده، گذشته است و حالا ۱۰۳ روز است که جمعی از اهالی خودشان دست‌به‌کار شده و ۹۰ درصد شهرک را پاکسازی کرده‌اند؛ تاکنون یک‌هزار کامیون زباله از شهرک خارج شده است. چاه آب مخصوص آبیاری فضای سبز شهرک مسدود شده و مسیر آب به‌سمت خارج از شهرک هدایت شده است. خرید منبع آب و پرکردن آن از سوی اهالی راه‌حل جایگزین کمبود آب برای فضای سبز است. اهالی می‌گویند از تلاش برای محیط آرام زندگی‌شان خسته نخواهند شد و به تبدیل کردن شهرک آرام و خلوت شهرک دانشگاه به مکانی پرازدحام رضایت نخواهد داد. تشکل کوچک «همیاران فضای سبز شهرک دانشگاه» حالا شکل و شمایل کار خود را پیدا کرده است و با حمایت شبکه‌ای متشکل از صدها عضو کار می‌کند و بعد ۱۰۳ روز تلاش که از جمع‌آوری زباله شروع شد، حالا به ساختاری شفاف در امور مالی داوطلبانه و گزارش عملکرد هم رسیده است. مثل هر رویداد مشارکتی دیگر در حوزه محیط‌زیست، نقش پررنگ زنان در پاکسازی محیط زندگی مردم شهرک دانشگاه مشهود است.

با شروع قطع برق‌های پاییزه از آبان امسال، وزارت نیرو اعلام کرد مشکل نه در تولید برق بلکه در تأمین نشدن سوخت برای نیروگاه‌ها، ناشی از مصرف بالای گاز است. همچنین، این وزارتخانه برنامه‌های متعددی را اعلام کرد که انجام آنها پیش از پیک مصرف تابستانه در دست اقدام است و ناترازی برق تا تابستان سال ۱۴۰۴ تا حدود زیادی رفع خواهد شد. بااین‌حال، در‌آستانه پایان نخستین ماه زمستان، وزیر نیرو در کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی اعلام کرده است ناترازی برق احتمالاً در تابستان به بیش از ۲۵ هزار مگاوات خواهد رسید و در این‌صورت تابستان سخت، پس از زمستان سخت از راه خواهد رسید. پس از گفته‌های «عباس علی‌آبادی»، «محمدباقر قالیباف» اعلام کرد به‌نظر آنچه گریبان انرژی کشور را گرفته است، ناترازی مدیریت است نه ناترازی انرژی.

سد «پاشدان» بر «هریرود» به‌طور کامل آبگیری شده است و حالا آورد آب به سد «دوستی»، سد تأمین‌کننده آب شرب خراسان‌رضوی را تا حدود قابل‌توجهی کاهش داده است. هم‌زمان خبرها حاکی از شروع برنامه‌ریزی برای سد جدیدی بر خاشرود است. همچنین، خبرهای نگران‌کننده‌ای از برنامه‌ریزی برای توسعه سد «قلعه‌افضل» و انحراف دوباره آب حکایت می‌کنند. درحالی‌که شرکت مدیریت منابع آب ایران اقدام‌های طالبان را خلاف عرف بین‌الملل و حسن همسایگی می‌خواند، اما دیپلماسی آب کشور حتی در هیرمند نیز با وجود داشتن معاهده، برای تأمین حقابه موفق نبوده است. کارشناسان می‌گویند اعداد و سازه‌های آبی افغانستان خبرهای خوشی برای ایران نخواهند داشت. در «هیرمند» نوع سازه و در «فراه‌رود» حجم سازه نشان می‌دهد حداقل در نیمه پایینی مرز با افغانستان، روزهای تاریکی را باید برای سیستان متصور باشیم؛ چون امکان انحراف همه آب در هیرمند و نگهداشت همه آب در فراه‌رود را دارد، افغانستان حالا توسعه سازه‌های آبی در «خاشرود» را هم که شروع کرده است.

دست روی دست گذاشتن دیپلمات‌ها

یک بام و دو هوای دولت در مسکن‌سازی روستایی، روستانشینان را با چالش مواجه کرده است. درحالی‌که دولت سیزدهم اعلام کرده بود ۴۴ هزار هکتار در روستاهای سراسر کشور برای توسعه مسکن روستایی معین شده است، حکمی در دیوان عدالت اداری ساخت‌وساز در اراضی فاقد سند مالکیت را برای خود روستانشینان ممنوع اعلام کرده است. این رأی در حالی در گیلان صادر شده است که علاوه‌بر ۸۰ درصد از اراضی روستایی این استان،‌ بخش قابل‌توجهی از اراضی روستاهای سراسر کشور در مالکیت بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی است. حالا و با صدور این رأی از سوی دیوان عدالت اداری کشور، مجلس شورای اسلامی نیز این موضوع را در دستورکار قرار داده است و قرار است با طرحی دو فوریتی آن را بررسی کند. روند کند صدور اسناد مالکیت تک‌برگ برای خانه‌های روستایی و اعطای مالکیت به روستانشینان نیز بر این زخم ناسور اضافه شده است. تعیین‌تکلیف اسناد مالکیت نیز فقط برای روستاهای بالای ۲۰ خانوار انجام می‌شود و روستاهای کوچک و فاقد کد روستایی عملاً از زمره سندبگیران حتی در بلندمدت نیز، خارج هستند. همچنین، روستانشینان فاقد سند حق دریافت هیچ نوع خدماتی ندارند.

۲۴ آذر امسال بود که اعلام شد واردات گاز ایران از ترکمنستان به‌دلیل بدهی ۳۰۰ میلیون دلاری ایران متوقف شده است. حالا با گذشت ۱۰ روز سخنگوی دولت در نشست هفتگی با خبرنگاران اعلام کرد وزرای دولت به‌دنبال تأمین گاز با کمک وارد کردن از کشورهای دیگر هستند. به‌نظر می‌رسد این تصمیم پس از کاهش شدید سوخت‌رسانی به نیروگاه‌هایی گازسوز کشور که حدود ۹۰ درصد از نیروگاه‌ها را شامل می‌شوند، اتخاذ شده است. به‌گفته مهاجرانی، در نشست ۴ دی، نیروگاه‌های ایران حدود ۹۰ میلیارد مترمکعب سوخت استفاده می‌کنند، ۷۶ میلیارد مترمکعب آن گاز طبیعی طبیعت مابقی سوخت مورد نیاز با مابقی سوخت‌ها تأمین می‌شود: «تأمین سوخت تا ۷ درصد کاهش پیدا کرده بود، سعی کردیم گازوئیل را جایگزین آن کنیم. طبق اعلام وزارت نفت این عدد به ۲۰۰ درصد افزایش یافته است. البته متنوع‌سازی سبد انرژی در دستورکار دولت است. امیدواریم با افزایش گازرسانی و واردات گاز از کشورهای دیگر که وزاری محترم در حال پیگیری آن هستند، شاهد کاهش خاموشی‌ها و جلوگیری از آسیب به صنعت باشیم.»

فعالان محیط‌زیست در شهر «کنارک»‌ یکی از شهرهای ساحلی استان سیستان‌وبلوچستان می‌گویند شهرداری با صدور مجوز به سرمایه‌گذار بخش خصوصی با ساخت‌وساز سازه‌های سنگین در محدوده حریم ۶۰ متری دریا که قانون محدودیت ساخت دارد، موافقت کرده است و با ورود اداره منابع‌طبیعی شهرستان این ساخت‌وساز به‌طور موقت متوقف شده است. اما رئیس شورای این شهر می‌گوید با ساخت هیچ سازه سنگینی نه در حریم دریا و نه در هیچ‌کجای ساحل موافقت نکرده است و واقعه رخ‌داده تخلف سازنده بوده است که بلافاصله با برخورد ورود شهرداری، شورای شهر و به‌ویژه برخورد دادستان این شهر متوقف شده است و حالا سرمایه‌گذار باید طرحش را اصلاح کند. اما فعالان محیط‌زیست یک سؤال دارند: «سازه‌های بتن و سیمان قرار است چگونه برچیده یا اصلاح شوند؟ نهادهای مرتبط و ناظر در زمان رخ دادن این تخلف کجا بودند؟» بخشی از شهر کنارک در محدوده حریم ۶۰متری دریا واقع است و این موضوع دست‌نخورده نگهداشتن حریم دریا و عمل به قانون را دچار پیچیدگی‌های زیادی کرده است.

به طور میانگین در سال ۱۴۰۲ در کشور فقط۲۴.۶ درصد از روزهای سال غلظت ذرات معلق PM2.5 کمتر از ۱۵ میکروگرم در مترمکعب (رهنمود سازمان بهداشت جهانی) بوده است. بیشترین تعداد روزهای با غلظت کمتر از رهنمود سازمان بهداشت جهانی در شهر سنندج (۹۴ درصد)، شاهرود (۸۲درصد) و ارومیه (۷۷ درصد) بوده است. همچنین در شهرهای تهران فقط ۳.۲ درصد از روزهای سال (۱۲ روز) غلظت این ذرات کمتر از رهنمود سازمان بهداشت جهانی بوده است. طی سال ۱۴۰۲ به طور میانگین در کشور ۸۱ روز غلظت روزانه این ذرات کمتر از رهنمود بهداشت جهانی (۱۵ میکروگرم در مترمکعب) بوده است. این گزارشی است که هفته گذشته وزارت بهداشت، درمان و علوم پزشکی از وضعیت آلودگی هوا به ذرات معلق منتشر کرده است. بر اساس این گزارش در سال ۱۴۰۲ در شهرهای موردمطالعه تقریباً ۸.۳ درصد از روزهای سال شاخص کیفیت هوا در سنجش این ذرات در محدوده هوای خوب (نسبت به سال ۱۴۰۱ تقریباً ۵ درصد کاهش یافته است) که در آن محدوده کیفیت هوا رضایت‌بخش و دارای خطر سلامتی ناچیز و یا فاقد خطر برای سلامتی است. همچنین بر اساس این گزارش رسمی در سال ۱۴۰۲ نسبت به سال ۱۴۰۱ تعداد روزهای دارای هوای خوب کاهش و تعداد روزها با هوای قابل‌قبول افزایش یافته است. شهرهای تهران، مشهد، اهواز، اصفهان، شیراز، اراک و کرج دارای کمتر از ۵ روز هوای خوب در سال ۱۴۰۲ بوده‌اند. بیشترین روزهای هوای خطرناک در سال ۱۴۰۲ مربوط به شهر زابل (۴۲ روز) بوده است که نسبت سال ۱۴۰۱ بیش از دوبرابر افزایش داشته است. این گزارش هشدار داده است تعداد کل موارد مرگ (همه علل) منتسب به‌مواجهه طولانی‌مدت با ذرات معلق در سال ۱۴۰۲ بیش از ۱۶ درصد نسبت به سال ۱۴۰۱ افزایش یافته است.

نیمی از ایران در برف و سرما فرورفته است و نام استان هرمزگان هم درمیان استان‌هایی به چشم می‌خورد که با شروع هفته هشدار نارنجی سرمازدگی برای محصولات باغی و کشاورزی و همچنین هشدارهای مربوط به کاهش مصرف دریافت کرده است. بااین‌حال، این استان درگیر چالش دیگری نیز شده است: «گردوغبار». مسئله‌ای که گویی دیگر به مشکلی مزمن و البته بدون راه‌حل برای این استان بدل شده است. طبق اعلام اداره‌کل حفاظت محیطزیست این استان هوا در سه شهرستان بندرعباس، بندر خمیر و جاسک در وضعیت خطرناک قرار دارد. همچنین، کاهش محسوس شعاع‌ دید حتی در جزایر کیش و قشم هم کاملاً محسوس است. بنابه اعلام سازمان هواشناسی این استان این وضعیت حداقل تا پایان روز سه‌شنبه با این استان خواهد ماند. گردوغبار در روزهای نخست هفته مهمان نامیمون هرمزگان نبود و سیستان‌وبلوچستان را هم درنوردید.

طی سه سال گذشته ایران نه‌تنها موفق به تأمین حقابه از هیرمند نشده است بلکه با تکمیل بند انحرافی کمال‌خان از سوی طالبان، حالا افغانستان سیلاب‌های این رودخانه را هم مهار و از جریان آن به‌سمت ایران جلوگیری می‌کند. افغانستان می‌گوید این آب را برای توسعه کشاورزی لازم دارد و غذای مردمش در گرو آن است، اما برای ایران این حقابه برای حیات سیستان و هامون و امکان زیست‌پذیری در این منطقه ضروری است. حالا و در شرایطی که دستگاه دیپلماسی تلاش می‌کند با تعریف یک بازی برد-برد حقابه را تأمین کند، اما وزارت جهادکشاورزی ساز خودش را کوک می‌کند. همایش مشترک برای سرمایه‌گذاری ایران در کشاورزی افغانستان در شرایطی برگزار شده است که طرف طالبانی تا‌به‌حال حتی قدمی از مواضع تندش در برابر حقابه کوتاه نیامده است. گرچه موضوعات مطرح‌شده در این همایش نشان می‌دهد وزارت جهادکشاورزی هیچ نگاهی به موضوعات دیپلماتیک میان دو کشور به‌ویژه حقابه نداشته است، طالبان از سرمایه‌گذاری ایران بدون اینکه قرار باشد امتیازی بدهد، ابزار خرسندی کرده و آغوشش را به روی سرمایه ایران باز کرده است.

براساس اطلاعات مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران در نوار شمالی، غرب، جنوب‌غرب، مرکز و شمال‌شرق، بارش باران و برف و کاهش دمای محسوس بین ۶ تا ۱۲ درجه پیش‌بینی می‌شود. طبق این اعلام، بارش‌ها در شرق مازندران و گیلان و ارتفاعات البرز مرکزی و زاگرس مرکزی شدت بیشتری خواهد داشت. مطابق پیش‌بینی‌ها بارش برف در ارتفاعات گیلان و مازندران به یک متر هم خواهد رسید. مدارس ابتدایی در دو استان گیلان و مازندران غیرحضوری شده است و استانداری‌های هر دو استان نیز اعلام کرده‌اند درصورت تداوم برودت ناچار از تمدید این تصمیم هستند. علاوه‌بر این دو استان، سرما در گلستان نیز موجب بروز هشدارهای جدی کاهش مصرف انرژی به‌ویژه گاز شده است. علاوه‌براین، روز گذشته بارش برف در استان اردبیل نیز حادثه آفرید و ۱۵۰ خودرو در کولاک و برف گرفتار شدند. سازمان جمعیت هلال‌احمر این استان ناچار به اسکان اضطراری برخی از افراد گرفتار در کولاک شده است. براساس گزارش‌های سازمان هواشناسی کشور موج سرما و بارش‌ها در هفته پیش رو میهمان بسیاری از استان‌های کشور خواهد بود. هم‌زمان شرکت توزیع گاز کشور نیز در مورد احتمال افت فشار گاز به‌ویژه در مسیر خط اردبیل هشدار داده است.

لایحه‌ای موسوم به «لایحه حفاظت از رودخانه‌ها و کاهش خطرات سیلاب» امسال بعد از گذشت حدود دو سال از وصول در مجلس شورای اسلامی روزهای نخست آذر در کمیسیون کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط‌زیست مجلس شورای اسلامی بررسی و رد شد. بنابه اعلام رئیس این کمیسیون رد این لایحه به‌دلیل تأکید زیاد بر انتقال مالکیت رودخانه‌ها از مالکیت عمومی به مالکیت وزارت نیرو بوده است؛ دیدگاهی که بسیاری از کارشناسان نیز با آن هم‌نظر هستند. درحالی‌که قوانین مشخصی برای مقابله با سیلاب و همچنین حفاظت از رودخانه‌ها به‌عنوان اسناد بالادستی کشور وجود دارد، اما شرکت مدیریت منابع آب می‌گوید این لایحه با هدف اصلاح و تکمیل همان اسناد موجود به‌ويژه قانون توزیع عادلانه آب تدوین شده است. حال اینکه هیچ از اسناد بالادستی مالکیت دولت یا بخش خصوصی بر رودخانه به‌عنوان ثروت عمومی را به رسمیت نمی‌شناسند و مطابق با اصل ۲۵ قانون اساسی آن را در مالکیت عموم و مدیریت دولت می‌دانند. مرکز پژوهش‌های مجلس نیز پیشتر در مورد ضرورت اصلاح این لایحه گزارشی منتشر کرده بود.