ستاره حجتی

پروژه‌ای که با دستور دادستان متوقف شده بود، در ماه‌های گذشته بار دیگر مطرح شد؛ ساخت دیوار ساحلی در کنارک یا به تعبیر مسئولان استان سیستان‌وبلوچستان، «داکت حفاظتی کنارک». براساس طرح، سازه‌ای درون آب و با فاصله از خط ساحلی احداث می‌شود و با خاک‌ریزی در فاصله دیوار و ساحل، زمین‌های جدید استحصال می‌شود. این اقدام چهار سال قبل صدای صیادان و اهالی کنارک را درآورد. سازمان حفاظت محیط‌زیست در همان زمان با طرح مخالفت کرد و در نهایت دادستانی رأی به توقف پروژه داد. بااین‌حال، پشت دیوار نیمه‌کاره‌ای که احداث شده، حوضچه‌های فاضلاب و لجن تشکیل شده است و اهالی را می‌آزارد. پس از چهار سال، دیوار حذف نشده و مسئولان استان نیز کماکان بر ادامه پروژه اصرار دارند.

۱۵ اردیبهشت برای «لنج صیادی شاهین ۲» در اسکله صیادی «کنارک» سیستان و بلوچستان، مانند هر روز دیگری که عازم دریا بود، شروع شد. قرار بود همراه با شش لنج دیگر راهی اقیانوس شود تا تورهای ماهیگیری را بگستراند و دست‌پر، دوباره به کنارک برگردد. هر صیاد خرج بیش از یک خانواده را می‌دهد و همین بود که صیادان در روزهای جنگ هم باید رهسپار دریا می‌شدند. اما دریا آن روزها رازآلود و خطرناک بود. شاهین ۲ تا همین حالا هم به ساحل برنگشته و سرنوشت ۱۷ جاشو و ناخدایش در هاله‌ای از ابهام مانده است. هیچ‌کس نمی‌داند چه بر سر آنها آمده است. فقط همین را می‌دانیم که لنج‌های دیگر، اصابت موشک‌های امریکایی به کشتی‌ای در نزدیکی شاهین ۲ را دیده‌اند. پس از آن دیگر هیچ‌کس این لنج را ندید. چند ماه پیش از آن هم، در روزهای نخست جنگ ۴۰ روزه، «اسلامی ۲» لنجی بود که در دریا مورد اصابت پرتابه‌هایی قرار گرفت که معلوم نیست موشک بود یا پهپاد. با این حال، شش نفر از صیادان در همان دریا جان باختند و مابقی پس از سه روز بلاتکلیفی در دریا، با کمک یک ناو نظامی هندی به عمان منتقل شدند و بعد از ۷۰ روز به خانه بازگشتند. مسئولان هنوز جزئیات اصابت پرتابه به «اسلامی ۲» را تأیید نکرده‌اند. درباره شاهین ۲ نیز، با وجود گزارش‌های محلی و لنج‌هایی که به دریا رفت‌وآمد کرده‌اند، هنوز هیچ مقام رسمی گزارشی از اصابت موشک به این شناور صیادی ارائه نکرده است. حالا خانواده‌ها می‌گویند منتظریم تا پدران و همسرانمان به خانه برگردند. شاید آنها هم مانند صیادهای لنج اسلامی ۲، جایی اسیر باشند.

صبح زود روز ۲۴ تیر ۱۴۰۵، دیگر هیچ چیز در «رودین راویز» مانند گذشته نبود. حالا همه اهالی روستا در همان ساعات نخستین بامداد از جنایت هولناک رخ‌داده باخبر شده بودند. گرچه همه دست‌به‌کار بیرون آوردن رخت عزا از کمدها و گنجه‌ها بودند تا سری به خانه «دبیر» بزنند، اما از چشم در چشم شدن با آن مرد پرهیز می‌کردند. چشم در چشم شدن با مردی که نابهنگام در عزای پسرش می‌نشیند، دل شیر می‌خواهد. دبیر بهتر از هر کسی می‌داند چه بر سرش آمده است: «عباس، پسر بزرگش؛ همان که نمی‌خواست از امتیاز رزمندگی و جانبازی پدر برای معافیت استفاده کند. عباس که گفته بود مگر خون من از خون جوان‌های دیگر رنگین‌تر است؟ عباس که مدیری مدبر بود، درس‌خوان، سرش به کار خودش بود و اهل کمک به خانواده؛ بامداد در حمله آمریکا به آسایشگاه سربازان تیپ ۳۸۸ نیروی زمینی ارتش در شهر بمپور، شهرستان ایرانشهرِ سیستان و بلوچستان، شهید شد. موشک بر سرش فرود آمد؛ آن هم وقتی خواب بود.»

با شدت گرفتن درگیری‌ها میان ایران و ارتش آمریکا در جنوب کشور، حملات این ارتش به‌صورت روزانه ادامه یافته و دامنه خسارت‌های جانی و مالی آن، مانند جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه، غیرنظامیان را نیز تهدید می‌کند. علاوه بر شهادت دو جوان صیاد اهل بندرعباس در حمله ۱۸ تیر و خسارت سنگین به تأسیسات و زیرساخت‌های صیادی در هرمزگان و بوشهر، گزارش‌ها از شهادت یک کارمند سازمان آب و برق خوزستان در پی حمله به منطقه «جراحی» حکایت دارد. همچنین پرتابه‌های ارتش آمریکا به یک دکل روستایی و تأسیسات آبی در خوزستان اصابت کرده است؛ تأسیساتی که به غیرنظامیان خدمات ارائه می‌دادند.

برای فرزندم و نوباوگان سرزمینم

انتظار می‌رفت لایحه بودجه ۱۴۰۵ که از سوی دولت تدوین و به مجلس شورای اسلامی ارسال شده، پس از تجربه چند سال سخت آبی و به میان آمدن همه مباحث اقتصادی آب و نقش آن در ناترازی‌ها، کمبودها و ازبین‌رفتن منابع آبی کشور، سختگیرانه‌تر و با اعدادی واقعی‌تر تدوین شود. بررسی اعداد مندرج در جداول این لایحه نشان می‌دهد در بر همان پاشنه سابق می‌چرخد و «مفت‌فروشی» آب همچنان ادامه دارد. حتی درصورت برداشت غیرمجاز از چاه غیرمجاز و برای کشت خلاف الگو (همه موارد مغایر قانون)، قیمت جریمه آب برای یک مترمکعب در این لایحه به قیمت یک بسته پفک‌نمکی ۶۰ گرمی هم نمی‌رسد. گرچه برخی کارشناسان می‌گویند حتی درصورت اصلاحات اساسی در قیمت، تعرفه‌ها و جرایم مربوط به آب از سوی دولت هم، مجلس زیر بار آن نمی‌رود و همین نکته، اصلی است که موجب می‌شود سازمان برنامه‌وبودجه کشور به‌جای اعمال سیاست‌های اعتباری هم‌سو با مدیریت صحیح منابع آبی، محافظه‌‌کار و دست‌به‌عصا رفتار کند. محافظه‌کاری که دود آن درنهایت به چشم منابع آب کشور می‌رود و شهروندان.

گسترش خسارت‌های ناشی از تغییراقلیم، به‌ویژه در کشورهای درحال‌توسعه، موجب شده است شرکت‌های پیشرو در صنعت بیمه تلاش کنند بخش قابل‌توجهی از این خسارت‌ها را تحت پوشش خود قرار دهند. بنا‌ به آخرین آمار بانک جهانی، چالش‌های و پیچیدگی‌های فنی برآورد ریسک و روند روبه‌رشد این خسارت‌ها موجب شده است ۹۰ درصد این خسارت‌ها به‌ویژه در کشورهای در‌حال‌توسعه، تحت پوشش هیچ بیمه‌ای قرار نگیرند. اختلاف میان خسارت وارده بر اثر تغییراقلیم و خسارت جبران‌شده، حدود دو تریلیون دلار برآورد می‌شود. این چالش در صنعت بیمه ایران بسیار پررنگ است و همچنان فقط بیمه‌های سنتی مانند بیمه‌های کشاورزی تا حدی این بخش را تحت پوشش قرار می‌دهند.

نیمه‌شب پنجشنبه حوالی ساعت ۲۳ بود که زمین در خیابان «ولدخانی» شهرک ولیعصر منطقه ۱۸ تهران ناگهان فرو نشست. این حادثه ۱۰ مترمربع از سطح زمین را بلعید و سه خودرو را درگیر کرد. حادثه‌ای که تلفات جانی به بار نیاورد، اما می‌توانست خطرآفرین‌تر باشد. چند سالی است هم‌زمان با صحبت از بحران آب در کشور، بحث پدیده‌ای به‌نام «فرونشست زمین» هم به میان می‌آید؛ پدیده‌ای که براساس گزارش‌های کارشناسی یکباره ایجاد نشده و روز‌به‌روز در حال افزایش است و علاوه‌بر تأسیسات و اماکن، جان شهروندان را هم تهدید می‌کند.

موضوع انجام آزمایش‌های غربال‌گری و حذف اجبار دولت برای انجام آن توسط مادران باردار، هرچند ظاهراً مسئله‌ای اجتماعی است، اما فشار روانی زیادی به زنان و بار مالی قابل‌توجهی به خانواده‌ها وارد می‌کند. بااین‌حال، بیشترین آسیب متوجه کودکانی است که با نقص‌های مادرزادی متولد می‌شوند و قرار است سال‌های زندگی خود را با این مشکلات سپری کنند. هم‌زمان، گرانی و دسترسی محدود به داروهای ضروری و مکمل‌های دوران بارداری، احتمال ابتلای نوزاد تازه‌متولدشده به بیماری‌هایی مانند اوتیسم را افزایش داده است؛ بیماری‌هایی که تنها از طریق پیشگیری، به‌ویژه با تغذیه و سلامت مادر، تا حدی قابل‌کنترل هستند و حتی با سونوگرافی و آزمایش‌های معمول قابل‌تشخیص نیستند.

   زنان عشایری طی ۵۰ سال اخیر از وضعیت «تولیدکنندگان صرف سنتی» به «کنشگران اقتصادی - اجتماعی در حال تحول» تبدیل شده‌اند که درعین‌حال که میراث‌دار سنت‌های گذشته‌اند، با چالش‌های مدرنیته، اسکان و تغییر ذائقه بازار دست‌وپنجه نرم می‌کنند. موضوعی که نه‌تنها خودشان بر آن اذعان دارند؛ بلکه کارشناسان توسعه جامعه محلی هم آن را تأیید می‌کنند. زنانی که اگرچه نمی‌توانند به زبان جامعه‌شناسانه از آنچه بر سرشان رفته‌اند حرف بزنند؛ اما با چند جمله کوتاه همه چیز را روایت می‌کنند: «باید فرزندانمان را برای جامعه و زندگی‌ای آماده می‌کردیم که هیچ از آن نمی‌دانستیم و اهلش نبودیم.»