یاسر مختاری

پس از ۴۹ روز از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و توقف پروازهای مسافربری در آسمان کشور، روز شنبه سازمان هواپیمایی کشور از بازگشایی محدود بخشی از فضای هوایی کشور خبر داد. این در حالی است که به گفته یک نماینده مجلس بیش از ۵۰ فروند هواپیما در این جنگ آسیب دیده و ۱۰ فروند نیز با اصابت مستقیم منهدم شده‌اند، بااین‌حال سخنگوی سازمان هواپیمایی کشور در گفت‌وگو با «پیام ما»، خسارت‌های اعلام شده را اظهارنظر شخصی افراد می‌داند.

افزایش شدید قیمت دارو و مکمل‌های غذایی و دارویی در روزهای اخیر و به‌ویژه در روزهای پس از جنگ، انتقاد بسیاری از مردم و حتی نمایندگان مجلس را برانگیخته است. این افزایش قیمت در روزهای آتی باتوجه‌به وضعیت اقتصادی، نگرانی از امکان حذف برخی اقلام دارویی از سبد درمانی و عدم دسترسی مردم به این اقلام ضروری را به وجود آورده است.

پس از گذشت ۴۶ روز از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و هدف قرار گرفتن مراکز حیاتی مانند انستیتو پاستور و شرکت توفیق دارو، و همچنین آسیب به مراکز درمانی، وضعیت بازار دارو بحرانی شده است. با وجود تاکیدات وزارت بهداشت مبنی بر تامین مستمر دارو، آینده تامین اقلام دارویی، به‌ویژه برای بیماران خاص و صعب‌العلاج، در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و قیمت داروها به طور فزاینده‌ای در حال افزایش است. این وضعیت، نگرانی‌های جدی در مورد دسترسی بیماران به داروهای مورد نیازشان ایجاد کرده است.

آسیب به بیش از ۲۰۰ مرکز سلامت و ۳۸ بیمارستان کشور و همچنین کشته‌شدن تعدادی از کادر سلامت موجب شد تا امروز تعدادی از کادر سلامت و دانشگاهیان بیمارستان‌ها و دانشگاه‌های علوم پزشکی تهران، در تجمعی اعتراض‌آمیز ضمن محکومیت این حملات، سلامت را خط‌قرمز مشترک بشریت خوانده و از نهادهای جهانی خواستار حمایت از حفظ حریم این مراکز شوند. این در حالی است که علاوه بر آسیب به این مراکز، در صورت حمله آمریکا و اسرائیل به نیروگاه‌ها، بیماران بسیاری نگران قطعی برق بیمارستان‌ها و اختلال در روند درمانی خود شده‌اند.

جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در حالی به ششمین هفته خود می‌رسد که ۲۴۵ دانش‌آموز و ۵۸ فرهنگی جان خود را ازدست‌داده و همچنان مدارس کشور آموزش حضوری خود را تعطیل کرده و سامانه‌های آنلاین وظیفه تربیت و آموزش دانش‌آموزان را بر عهده گرفته‌اند. این در حالی است که با خاموشی سراسری اینترنت بین‌المللی، اینترنت داخلی نیز با کاهش پهنای باند و کندی مواجه بوده و این موضوع بر مشکلات دانش‌آموزان، معلمان و والدین افزوده است.

۱۲ اسفندماه پاوه، شمالی‌ترین و خوش‌آب‌و‌هواترین شهر استان کرمانشاه، روزهای پایانی زمستان سرد و برفی را می‌گذارند. آفتاب سر ظهر هنوز قدرت بهاری پیدا نکرده، اما درخشندگی‌ عجیبی را در آسمان پاک و آبی بر برف‌های کوهستان ستبر «شاهو» و کوه «آتشگاه» که همچون مادر و پدری مهربان شهر را در دامن خود گرفته‌اند، می‌تاباند.

زنان باردار از جمله گروه‌هایی هستند که به‌دلیل شرایط خاصی که دارند، باید به دور از استرس و هرگونه شرایط ناایمن باشند که سلامت خود و جنینشان را تهدید می‌کند. با‌این‌حال، تحمیل جنگ بر ایران شرایطی بحرانی برای بسیاری از آنان به وجود آورده است؛ به‌گونه‌ای‌که علاوه‌بر خطرات جنگ، نگرانی و اضطراب‌های آنها را دوچندان کرده است.

بیماران خاص، صعب‌العلاج و بیماران مزمن با توجه به شرایط جسمی و روحی خود اولین گروه‌هایی هستند که تحت‌تأثیر شرایط بحرانی به‌ویژه جنگی قرار می‌گیرند. استرس، اضطراب، جابه‌جایی و گاهی اخلال در دسترسی به درمان و دارو ممکن است جان آنها را تهدید کند؛ چراکه این داروها در لحظه و زمان دقیق خود باید مصرف شوند. برخی از بیماران خاص و صعب‌العلاج به‌دلیل سفر برای دسترسی به داروهای خود دچار سردرگمی شده‌اند. مقامات وزارت بهداشت تأکید می‌کنند بیماران خاصی که در شهری غیر از شهر محل سکونت خود حضور دارند، می‌توانند داروهای مورد نیاز خود را از داروخانه‌های این شهرها دریافت کنند.

جامعه ایران هم‌زمان با بحران اقتصادی و زیستن در زیر سایه جنگ، به‌تعبیر جامعه‌شناختی، بدل به «جامعه ریسک» شده است. در چنین شرایطی که اضطراب به بخشی از زندگی روزمره تبدیل می‌شود، زنان از حاشیه به متن می‌آیند و با کار عاطفی تبدیل به مدیران خانواده می‌شوند و بار اصلی این اضطراب و حفظ انسجام خانواده را بر عهده می‌گیرند. به‌گفته «فاطمه موسوی»، جامعه‌شناس، در این شرایط زنان از بدن خود هزینه می‌کنند و دچار مشکلات عدیده جسمی و روحی می‌شوند.

افزایش شتابان قیمت خوراکی‌ها در روزهای پایانی سال در کنار بلاتکلیفی مزد ۱۴۰۵، معادله معیشت را به مرحله هشدار رسانده است؛ هزینه تأمین حداقل‌های تغذیه‌ای از توان بسیاری از خانوارها پیشی گرفته و خطر گسترش ناامنی غذایی بیش از هر زمان دیگری جدی شده است. اگرچه هنوز رقم رسمی سبد معیشت اعلام نشده است، برخی گزارش‌های غیررسمی از رقم ۶۵ میلیون تومانی می‌گویند؛ رقمی که با حداقل‌های دستمزد فاصله چندبرابری دارد. این درحالی‌است که به‌گفته یک نماینده مجلس، الگوهای استاندارد تغذیه تابع تورم نیست و باید این موضوع را دولت و نهادهای حمایتی مد نظر قرار دهند.

پس از وقایع دی‌ماه فضای اجتماعی ایران به نظر می‌رسد بیش از قبل قطبی است. در چنین فضایی، تضادهای ساختاری، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی بیش از اختلاف‌نظرهای سیاسی یا عقیدتی پر‌رنگ‌تر به نظر می‌رسند. «احمد بخارایی»، جامعه‌شناس، با هشدار نسبت به تعمیق شکاف‌های اجتماعی از فرسایش سرمایه اجتماعی، کاهش مشارکت سیاسی و افت اعتماد عمومی به‌عنوان نشانه‌های یک جامعه قطبی‌شده یاد می‌کند؛ جامعه‌ای که به‌گفته او، به‌جای حرکت دیالکتیکی به‌سوی حل تعارض‌ها، در چرخه‌ای از کینه، بی‌اعتمادی و ناامیدی گرفتار شده است.

پس از وقایع دی‌ماه، جامعه وارد یک نوع استیصال شده است. دلایل این وضعیت به‌گفته «حسین ایمانی جاجرمی»، ناشی از هم‌زمانی بحران‌های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی اخیر است و چشم‌انداز روشنی از بهبود آن دیده نمی‌شود. این استیصال موجب کاهش مشارکت، بی‌تفاوتی نسبت به سرنوشت کشور و فرسایش سرمایه اجتماعی شده است.