یاسر مختاری

با ورود به سه‌ماهه پایانی سال و آغاز مباحث تغییر دستمزدها، کارشناسان اقتصادی نسبت به شکاف عمیق میان افزایش حقوق‌ها با تورم و سبد معیشت هشدار می‌دهند. «علیرضا حیدری»، کارشناس اقتصاد کارگری، می‌گوید سبد معیشت عملاً به شاخصی غیرالزام‌آور تبدیل شده و در تعیین دستمزد نقش واقعی ندارد. «مرتضی افقه»، اقتصاددان، هم معتقد است افزایش ۲۰ درصدی حقوق براساس آنچه دولت پیش‌بینی کرده، در برابر تورم حدود ۵۰ درصدی، به‌معنای عقب‌ماندن جدی قدرت خرید مزدبگیران و تداوم فشار معیشتی بر خانوارهاست.

طرح مدیریت مصرف موادمخدر از سوی دولت با هدف کاهش آسیب مطرح شده است. «علی غلامی»، رئیس کانون درمانگران اعتیاد، موفقیت هر برنامه درمانی را مستلزم همراهی کامل دولت و اجرای پروتکل‌های دقیق می‌داند. در مقابل، «نسیم صادقی»، پژوهشگر اعتیاد، هشدار می‌دهد درمان‌های اجباری و متمرکز دولتی بدون مشارکت جامعه و نگاه علمی، اثربخشی لازم را ندارند و بازتوانی اجتماعی معتادان را تضمین نمی‌کند.

شب یلدا، برای جامعه ایرانی فقط یک سنت قدیمی نیست، بلکه هم‌زمان آیینی است که در آن همبستگی جمعی بازتولید می‌شود، مقاومت فرهنگی در برابر معناهای مسلط بروز پیدا می‌کند و تمایزهای طبقاتی به نمایش درمی‌آیند. این آیین کهن، از منظر جامعه‌شناختی امروز فراتر از یک سنت، به‌عنوان آینه‌ای از تحولات هویتی، فرهنگی و اجتماعی ایران عمل می‌کند.

در آستانه شب یلدا، هنوز بسیاری از خانواده‌ها نتوانسته‌اند مایحتاج شب چله خود را تهیه کنند. قیمت‌ آجیل، میوه و اقلام دیگر چندین برابر شده و بسیاری را از خرید آنها منصرف کرده است. برخی در حسرت یلداهای گذشته هستند و برخی دیگر ترجیح می‌دهند به‌تنهایی و بدون «شب‌چره یلدایی» بلندترین شب سال را سحر کنند.

هشدار قرمز هواشناسی به استان‌های جنوبی کشور برای ورود یک سامانه بارشی فعال، مانع از وقوع سیلاب، آبگرفتگی معابر و اختلال در زندگی روزمره شهروندان این استان‌ها نشد. این درحالی‌است که فعالیت این سامانه تا زمان نگارش این گزارش به تاریخ ۲۶ آذرماه ادامه دارد و ممکن است استان‌های دیگری نیز درگیر سیلاب شوند.

مخاطرات محیط‌زیستی در ایران مانند آلودگی هوا و تخریب منابع‌طبیعی به‌بهانه اشتغال و ایجاد درآمد به‌گونه‌ای‌است که امروزه بسیاری از کارشناسان بر لزوم توسعه مشاغل سبز تأکید می‌کنند. این درحالی‌است که قانون مستقلی که به ضرورت توسعه این مشاغل بپردازد، وجود ندارد. همچنین، آماری درباره میزان مشاغل سبز و طبقه‌بندی شغلی آن در ایران وجود ندارد. با‌این‌حال تفاهم‌نامه‌ای برای توسعه مشاغل سبز بین ستاد اجرایی فرمان امام(ره) و سازمان حفاظت محیط‌زیست در راستای توسعه مشاغل سبز منعقد شد که به‌گفته یک استاد دانشگاه این تفاهم‌نامه می‌تواند نقطه شروع و فرصتی طلایی در زمینه توسعه این مشاغل و کاهش مخاطرات محیط‌زیستی و ایجاد اشتغال پایدار باشد.

آمارهای رسمی از افزایش تعداد معتادان متجاهر در کشور خبر می‌دهند، زنان در این آمارها غایب‌اند و وضعیت آنان را در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. این درحالی‌است که براساس آمار تعداد مراکز نگهداری و درمانی ویژه زنان دارای اعتیاد نیز کاهش پیدا کرده است. این موضوع به‌گفته مددکاران اجتماعی و درمانگران اعتیاد موجب کاهش شانس آنان برای زندگی سالم و تداوم چرخه اعتیاد در میان آنان می‌شود.

اعلام آمار افزایش تجرد قطعی و کاهش میل به ازدواج توسط «مرضیه وحید دستجردی»، دبیر ستاد ملی جمعیت، نگرانی‌های جمعیتی و اجتماعی بسیاری را برانگیخته است. او این امر را ناشی از تغییرات فرهنگی و تغییر دیدگاه نسبت به تشکیل خانواده می‌داند؛ اما «فاطمه موسوی»، عضو انجمن جامعه‌شناسی ایران، با انتقاد از دیدگاه دستجردی مبنی‌بر اینکه در آمار اعلامی او تنها زنان مجرد دیده ‌شده‌اند، کاهش میل به ازدواج را حاصل بحران‌های اقتصادی، فشار معیشتی، نابرابری‌های حقوقی و کاهش امید اجتماعی می‌داند.

سرعت رشد جمعیت سالمندی کشور و خلأهای عاطفی ناشی از نبود خانواده، به‌ویژه پدربزرگ و مادربزرگ در کودکان بی‌سرپرست ایرانی موجب شده است طرحی با عنوان «آغوش مهربانی» در ایران آغاز شود. به‌گفته مدیرکل دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی، سالمندان در مراکز نگهداری کودکان به کار گرفته می‌شوند و نقش پدربزرگ و مادربزرگ معنوی را ایفا می‌کنند که از یک‌سو به انزوای سالمندان پایان می‌دهد و از سوی دیگر، تجربه زندگی را به این کودکان منتقل می‌کنند.

مقامات سازمان غذا و دارو از کاهش ذخایر کشور به زیر یک‌ ماه خبر می‌دهند و هم‌زمان نیز دولت در تصمیمی ارز ترجیحی داروهای وارداتی بیماران خاص را قطع کرده است. به‌گفته مدیرعامل انجمن بیماران تالاسمی، این تصمیم دولت «مهر تأیید بر مرگ بیماران» است. هم‌زمان سایر بیماران نیز با اشاره به افزایش قیمت برخی اقلام دارویی و کمبود آنها در بازار نسبت به این وضعیت اعتراض دارند.

رئیس‌جمهور برای نشان‌دادن تبعات تداوم فیلترینگ از دستور خود برای «سیاه کردن سیم‌کارت‌های سفید» خبر داد. این موضوع به‌گفته کارشناسان راه‌حل مناسبی برای رفع فیلترینگ نیست و به گسترش محدودیت‌ها و تعمیق نابرابری‌ها می‌انجامد. به‌جای سیاه‌کردن سیم‌کارت‌ها، باید دسترسی «سفید و برابر» برای همه شهروندان فراهم شود.

فوتبال ایران با وضعیت رهاشدگی و نادیده‌انگاری از سوی جامعه مواجهه شده است. زمانی برای تماشای فوتبال خیابان‌ها و استادیوم‌ها پر می‌‌شد و شور، هیجان و همبستگی جمعی خلق می‌کرد، اکنون حتی مسابقات مهم، مانند دربی یا قرعه‌کشی جام‌جهانی از سوی مردم بی‌اهمیت شمرده می‌شوند. «محمدمهدی فرزبد»، جامعه‌شناس، معتقد است این رهاشدگی اجتماعی نه صرفاً کاهش علاقه، بلکه نشانه گسست در حافظه‌جمعی و بازسازی معناهای مشترک اجتماعی است.