ماشین مدیران شرکت نفت و گاز کارون که رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست هم در آن حضور دارد، وقتی دور می‌شود که نگهبان با صدای بلند می‌گوید: «قبلاً هم اومدن، مدیر قبلی هم اومد، هیچ کاری نکردن. نفس‌مان تنگ شده از این گازها، من ۴۳ ساله کارمند شرکت نفتم.» اینجا، در بخش غیزانیه اهواز بیش از ۸۰ روستا زیر فلرها شب را به‌روز می‌رسانند و این مرد از روستای «ملیگط» یکی از آنهاست که دست به قفسه سینه‌اش می‌برد و می‌گوید «مریضم، همه‌مان اینجا مریضیم.» اهواز در محاصره فلرهاست؛ ۲۴ فلر در محدوده شهر قرار دارند و کمی دورتر از این محدوده تعداد فلرها به ۵۰ می‌رسد. اهالی غیزانیه با حدود ۴۵ کیلومتر فاصله با اهواز آنقدر به فلرها نزدیکند که آتش سوختن گازها روستایشان را روشن می‌کند، آنها همان کسانی هستند که در سال‌های ۹۸ و ۹۹ نسبت به وضعیت آبرسانی و نبود آب آشامیدنی هم معترض شدند و اعتراضات آبی گسترده‌ای را شکل دادند؛ اما در همه این سال‌ها اعتراضشان نسبت به وضعیت منطقه بی‌نتیجه بوده است.

تعارض برای ساخت دهکده گردشگری اسفرجان ۱۷ساله شد. از سال ۱۳۸۶ که مجوز ساخت این دهکده صادر شد تا کنون آنچه اتفاق افتاده، ساختن ویلاهای بسیار برای استفاده شخصی بوده است. آب در منطقه وجود ندارد و محلی‌ها در نامه اعتراضی اخیرشان می‌گویند علاوه‌بر زمین‌خواری، کوه‌خواری، مصادره تنها پارک عمومی منطقه، برق‌دزدی هم به این لیست اضافه شده است. این درحالی‌است که سال ۱۴۰۰ رئیس اداره منابع‌طبیعی و آبخیزداری شهرضا نامه‌ای به دادستانی نوشته و خواهان برخورد با با صاحب این مجموعه به‌دلیل تعرض به زمین‌های ملی شده بود.

وقت سرشماری پاییزه میاندشت، هنگامی‌ که محیطبانان با موتور راهی دشت شده بودند، از دور یوزهایی را دیدند که چندین سال آرزوی دیدن آنها به دلشان مانده بود. از سال ۹۷ که «یارقلی»، یوز نر میاندشت، در تصادف از دست رفت تا همین روزهای اخیر دیگر خبری از آنها نبود. در تمام سال‌های گذشته تلاش‌های بی‌وقفه‌ای انجام گرفت، اما گذر یوز به میاندشت نیفتاد. «احمد صفرزاده»، رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست شهرستان جاجرم، وقتی خبر مشاهده سه یوز جدید را شنید، از ذوق بغض کرد. او حالا به «پیام ما» می‌گوید که خوشحال شده، چراکه بخشی از تلاش‌هایشان نتیجه داده و این اتفاق نفسش را در سینه حبس کرده است. «خیلی تلاش کردیم. خیلی وقت‌ها هم ناامید شدیم. حتی امسال دوربین کار گذاشته نشد؛ چون فکر نمی‌کردیم دوباره یوز در این منطقه ببینیم. همه خیلی خوشحالند و امیدوار.» آنها خوشحالند زیرا با وجود تنها هفت محیطبان و نبود خودروی مناسب در منطقه بار دیگر شاهد دیدن یوزپلنگانی در شرف بلوغ هستند.

هشت سال قبل که طرح «سیمرغ کوه‌های ایران» توسط فدراسیون کوهنوردی به تصویب رسید، به‌نظر نمی‌آمد این طرح می‌تواند در سال‌های بعد مشکلاتی برای محیط‌زیست به‌بار آورد. براساس این طرح، هر کس که صعود به ۳۱ قله‌ بلند در ۳۱ استان کشور را انجام دهد، نشان سیمرغ می‌گیرد. اما این طرح که در ابتدا برای شناساندن قله‌های کمتر‌دیده‌شده به کوهنوردان حرفه‌ای بود، در سال‌های اخیر به امری تجاری بدل شده است و به شیوه‌نامه آن عمل نمی‌شود. براساس شیوه‌نامه، گروه‌های کوهنوردی باید در قالب ۱۲نفره به صعود می‌پرداختند، اما در حال حاضر گروه‌هایی چند صد نفره به قله‌های بکر می‌روند که به‌گفته دو عضو مستعفی این طرح، این کار تنها باعث نابودی محیط‌زیست شده و عملاً کمکی به اقتصاد جامعه محلی و گردشگری نکرده است.

چند‌روز قبل که معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط‌زیست در فریدونکنار گفت «بازار پرندگان فریدونکنار تحت هیچ شرایطی اجازه فعالیت مجدد نخواهد داشت.» بار دیگر زخم کهنه شکار و فروش پرندگان در این منطقه تازه شد. «حمید ظهرابی» که به این منطقه رفته بود، گفت درصورت لزوم از تمام ابزارها از جمله استفاده از بالگرد و پهپاد برای برخورد قاطع با متخلفان و جمع‌آوری آلات و ادوات جرم استفاده خواهد شد. این صحبت‌ها اما در میان فعالان این عرصه یادآور تلاش سال‌های گذشته برای بستن این بازار بود. بازاری که آخرین بار سال ۹۶ هم خبر تعطیلی آن آمد، اما بستن بازار مانع شکار نشد و البته بسته بودن بازار هم چندان به طول نینجامید. سال ۹۹ «کوروس ربیعی»، رئیس اداره حیات‌وحش محیط‌زیست مازندران، به ایرنا گفت «زیر چتر بی‌رغبتی مسئولان، بازار پرندگان هم ادامه‌دار شد و حداقل روزانه سه تا شش هزار بال پرنده شکار و در این بازار عرضه می‌شود. منافع چندین میلیاردی حاصل از صید و شکار غیرقانونی موجب شده تا بازار فروش لاشه پرندگان وحشی با وجود اینکه غیرقانونی است، ادامه یابد.» او همچنین گفته بود براساس طرح پنج‌ساله ساماندهی صید و شکار باید تمام روش‌های شکار به‌جز دوما حذف می‌شد، اما این طرح به‌دلیل عدم همکاری دستگاه‌های مرتبط و همراهی نکردن اتحادیه شکارچیان به‌خاطر منفعت مالی ابتر مانده است. طرح پنج‌ساله ساماندهی صید، سال ۱۳۹۳ نوشته شده بود، اما مانند بسیاری دیگر از طرح‌ها روی کاغذ ماند تا حالا یک‌دهه بعد از این طرح بار دیگر فقط صحبت از بستن بازار به میان بیاید؛ نه مقابله با صید غیرمجاز. این نکته‌ای است که فعالان این حوزه هم بر آن تأکید می‌کنند و بسته شدن بازار را حرکتی صرفاً نمایشی می‌دانند؛ نه راهی برای کاهش یا مدیریت صید به روش‌های غیرمجاز.

تالاب میانکاله در سال‌های گذشته فراز و نشیب بسیاری را از سر گذرانده است. این فراز و نشیب‌ها تاثیر زیادی در حفاظت و کیفیت این تالاب‌ بین‌‌المللی و ذخیره‌گاه زیست‌کره داشته است؛ از تلاش برای راه‌اندازی پتروشیمی -که جلوی آن گرفته شد- تا خشکی بخش‌هایی از آن، پر شدن رسوب بر اثر لایروبی اشتباه، باز بودن درهای میانکاله و عبور و مرور بی‌ضابطه گردشگران و مواردی از این دست. در هفته‌های اخیر هم تبلیغات یک تور گردشگری برای حضور تعداد زیادی توریست در میانکاله، باعث تعجب و نگرانی فعالان محیط زیست استان شده است. این در حالی است که این تالاب محل عبور و زمستان‌گذرانی پرندگان بسیاری است و فعالان محلی می‌گویند حضور مردم در مناطق حفاظت شده باید با توجه به اصول حفاظتی و با تعداد محدود انجام شود.

نفس‌های «مصطفی عبداللهی» کشیده و صدایش آرام است. تصاویر، جسم سوخته‌ او را در بیمارستان مطهری تهران نشان می‌دهند. صورتش ورم دارد و باندهایی دور سرچ پیچیده شده است، به‌زحمت صحبت می‌کند و این آخرین تصویر این جنگلبان لرستانی است. او ۲۷ مهرماه درحالی‌که آتش در جنگل‌های بام خرم‌آباد گسترده شده بود، در محاصره شعله‌ها قرار گرفت و دو روز در بیمارستان عشایر لرستان ماند. تلاش‌ها برای انتقالش به اصفهان یا تهران بی‌نتیجه بود. او دو روز بعد از حادثه و وقتی عفونت گسترده شده بود، با تلاش فعالان محلی به تهران آمد؛ اما جسمش تحمل این آسیب گسترده را نداشت و روز گذشته از دست رفت. آتش جنگل‌های بام به‌خاطر اتصالی سیم‌های برق شروع شد و عبداللهی جزو ۳۷ کارگر نگهبان بام بود، کارگران شرکتی زیر نظر سازمان منابع‌طبیعی استان لرستان که حالا این آتش، جان او را در خود تمام کرده است.

پیشرفت در محاسبات کامپیوتری و مدل‌های عددی در سال‌های اخیر برگ برنده‌ای برای علم هواشناسی بوده است. این علم با گسترش ماهواره‌ها و رادارها، با پیشرفت فناوری متحول شده است. چنان‌که اکنون به‌گفته‌ «احد وظیفه»، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور، ایستگاه‌های هواشناسی بدون دیده‌بان رفته‌رفته جای ایستگاه‌های قدیمی‌تر را می‌گیرند. او در گفت‌وگو با «پیام ما» از پیشرفت تکنولوژی در عرصه هواشناسی و کارکردهای آن در ایران می‌گوید.

اواخر دهه ۸۰، طرحی از سوی دولت محمود احمدی‌نژاد مطرح شد که در آن قرار بود جمعیت تهران با فرستادن کارکنان بخش دولتی به شهرهای خودشان کاهش یابد. این مصوبه امکانات زیادی به این کارکنان می‌داد که از جمله این امکانات زمین برای ساخت مسکن بود. در استان گیلان، قرعه این زمین‌ها برای واگذاری به کارکنان دولتی این استان به «پارک ملی بوجاق» افتاد و ۹۰ هکتار از این اراضی به قطعات مختلف تقسیم و واگذار شد. زمین‌های منطقه حفاظت‌شده سالیان سال محل مناقشه بودند و حالا آن‌طورکه معاون محیط طبیعی اداره‌کل محیط‌زیست گیلان به «پیام ما» می‌گوید هنوز مناقشه بر سر هفت هکتار زمین باقی است. «تورج صادقی» می‌گوید ۸۲ هکتار از این اراضی کاملاً در محدوده تالابی و پرآب است، اما آن هفت هکتار در مجاورت پارک ملی با وجود سند داشتن مالکان، به‌دلیل رعایت نکردن حریم تالاب، امکان ساخت‌وساز نخواهد داشت و سازمان محیط‌زیست در تلاش برای برگرداندن سند این اراضی به‌نام محیط‌زیست یا منابع‌طبیعی است. این اتفاقات درحالی‌است که بعد از گذشت بیش از یک دهه از این مصوبه، نه جمعیت پایتخت کاهش یافته و نه کارکنان دولتی به شهرهایشان برگشتند. این مصوبه تنها راه را برای گسترش فساد و زمین‌خواری مرتفع کرد و حالا بعد از گذشت سال‌ها هنوز هم این مناقشه به نتیجه نرسیده و بیم ساخت‌وساز در این منطقه حفاظت‌شده بالاست.

طی سال‌های گذشته بارها این جمله از سوی مسئولان مختلف دفتر حفاظت و مدیریت حیات‌وحش سازمان حفاظت محیط‌ زیست تکرار شده است: «رتبه‌بندی باغ‌وحش‌ها در دستورکار است». حالا، بار دیگر «غلامرضا ابدالی»، مدیرکل دفتر حفاظت و مدیریت حیات‌وحش این سازمان، به «پیام ما» می‌گوید که این رتبه‌بندی در دستورکار است و می‌خواهند نظارت بر فعالیت‌ باغ‌وحش‌ها با جدیت بیشتری دنبال شود. سامانه‌ای برای فعالیت باغ‌وحش‌ها تهیه شده و قرار است تا رسیدگی به وضعیت فعلی به‌درستی انجام نگرفته، مجوز جدیدی داده نشود و بر تعداد ۷۷ باغ‌وحش و باغ پرندگان کشور افزوده نشود. فعالان این حوزه اما معتقدند طی سالیان گذشته بارها این وعده‌ها داده شده، اما نه پایش مستمری در کار بوده است، نه نظارت دقیقی انجام می‌گیرد و نه آمار درستی از حیوانات حاضر در باغ‌وحش‌ها و توله‌هایی که از آنها متولد می‌شود، منتشر می‌شود. مسئله قاچاق حیات‌وحش در باغ‌وحش‌ها هم از جمله دیگر مسائلی است که بارها مطرح شده، اما ابدالی در پاسخ به پرسشی دراین‌باره می‌گوید «کارهای بسیاری انجام داده‌ایم که نیازمند گفت‌وگوی مفصل دیگری است و در حال حاضر نمی‌توان درباره‌اش صحبت کرد.»

دلیل تلف شدن توله گربه‌ پالاسی که ۲۷ مردادماه توسط یک چوپان به اداره محیط‌زیست شیروان سپرده شده بود، مشخص نیست. مسئولان استان فقط به این جمله بسنده کرده‌اند: «حیوان ناگهان تلف شد.» تاریخ دقیق تلف شدن حیوان ۲۰ شهریورماه است. هرچند مرگ این گربه پالاس در روزهای اخیر و یک ماه بعد از تلف شدن خبری شده، اما آن‌طورکه معاون محیط‌زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست خراسان‌شمالی به «پیام ما» می‌گوید، حیوان شب قبل از تلف شدن سرحال بوده و طعمه‌ای را که برای شکار فرستاده بودند هم خورده؛ اما صبح روز بعد با جنازه‌اش روبه‌رو شده‌اند. این درحالی‌است که به‌دلیل کمبود امکانات در این منطقه، کالبدشکافی جسد انجام نشده و لاشه در انتظار تاکسیدرمی شدن است. باوجود مشخص نبودن دلیل تلف شدن، «روح‌الله لایق» معتقد است همکارانش در اداره محیط‌زیست شیروان از هیچ تلاشی کوتاهی نکرده‌اند. «حیوان شرایط مناسبی را در حد بضاعت داشت. دلیل مرگ برای ما هم مبهم است. امیدواریم دیگر چنین اتفاقی نیفتد، اما درصورت رخ دادن، به‌دلیل کمبود امکانات، در همان ابتدای کار حیوان را به تهران منتقل خواهیم کرد.»

گزارش آماده‌ای برای حضور ایران در بیست‌ونهمین نشست اقلیمی سازمان ملل متحد یا 29cop وجود ندارد. سازمان حفاظت محیط‌زیست به‌عنوان متولی اصلی، به‌تازگی کارش را در دولت جدید شروع کرده و تنها چند روز است که برای امور بین‌الملل و کنوانسیون‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست سرپرست منصوب شده است. در این شرایط بخش خصوصی هم دغدغه‌ها و نگرانی‌های خود را دارد. آنها به‌عنوان یکی از مؤثرترین بخش‌ها گلایه‌های زیادی از نبود برنامه دارند و هنوز ایران نتوانسته غرفه‌ای در این اجلاس برای ارائهٔ فعالیت‌هایش داشته باشد. این وضعیت درحالی‌است که تنها یک ماه تا برگزاری این نشست باقی است و در این شرایط یکی از خواسته‌ها، حضور رئیس‌جمهور در این نشست است تا در بالاترین سطح،‌ تیم ایرانی ظاهر شود. این موارد عاملی بود تا مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری نشستی با عنوان «چرا رئیس‌جمهور در کاپ ۲۰۲۴ شرکت کند» با حضور محمد جواد ظریف، معاون راهبردی رئیس‌جمهور، فعالان اقتصادی، فعالان محیط‌زیست و نماینده سازمان محیط‌زیست و وزارت امور خارجه برگزار کند. هرچند در پایان این نشست اعلام شد ریاست‌جمهوری قرار است در کاپ ۲۹ حاضر شود، اما آنچه در این شرایط مهم است بی‌برنامه‌گی و نبود هماهنگی در تیم ایران است. نکته‌ای که مشخص نیست در یک ماه باقیمانده تا زمان اجلاس حل خواهد شد یا خیر؟