توسعه علم به ما کمک کرد برای پدیده‌های جوی آماده باشیم

آقای وظیفه، علم هواشناسی بیش از هر چیز در چه بخش‌هایی توسعه پیدا کرده و این پیشرفت تا چه حد به کمک ما آمده است؟

هواشناسی مانند رشته‌های دیگر علمی است که توسعه پیدا کرده و این توسعه به‌خصوص در محاسبات کامپیوتری و مدل‌های عددی رخ داده است. درواقع، توان محاسباتی کامپیوترها به رشد دانش بشر کمک کرده تا نسبت به پدیده‌های جوی مدل‌های بهتری را فراهم آورد. به همین ترتیب، شناخت انسان از جو افزایش پیدا کرده و این باعث شده است برای پیش‌بینی روز و ساعت پدیده‌ها هم آماده باشد. هرچند نباید فراموش کنیم که همچنان ناشناخته‌های زیادی وجود دارد و ما هنوز بسیاری از چیزها را نمی‌دانیم. برای مثال دلایل پدیده‌های بزرگی مثل ال‌نینو، خشکسالی‌ها و ترسالی‌های پی‌درپی و غیره. تغییراقلیم خود نمونه‌ای دیگر است که برای شناخت آن به‌صورت روزانه محتوا تولید می‌شود. البته این را نباید فراموش کنیم که علم هواشناسی یک علم چندوجهی است و از مکانیک و فیزیک تا کشاورزی را در بر می‌گیرد.

فناوری در عرصه هواشناسی چه پیشرفت‌هایی داشته است؟

علاوه‌بر شبیه‌سازی شبیه‌سازی و مدل‌سازی عددی هوا برای پیش‌بینی، تکنولوژی دیده‌بانی هم توسعه یافته است. تعداد ماهواره‌ها و کیفیت اطلاعات ماهواره‌ای مانند تعداد پیکسل‌ها، هم در تفکیک زمانی و هم مکانی پیشرفته‌تر شده است. همچنین، تعداد امواجی که اعداد جوی را رصد می‌کنند، تغییر کرده است؛ قبلاً مواردی مانند بخار آب ، مادون قرمز در این مورد به‌کار گرفته می‌شد و الان موارد دیگری به آن اضافه شده است. رادارهای هواشناسی هم گسترش زیادی داشته‌اند. شاید کره و هند آخرین کشورهایی بودند که رادار هواشناسی به جو فرستادند. پیش‌ازاین اتحادیه اروپا، آمریکا و روسیه هرکدام چندین رادار داشتنند. اتحادیه اروپا دو ماهواره زمین‌ثابت داشت که در طول سال‌های گذشته به‌طور پیوسته مدرن‌تر و بعد از تمام شدن عمرشان جایگزین شده‌اند. آنها برنامه‌هایشان تا سال ۲۰۴۰ مشخص است که چه ماهواره‌ای را در کدام مدار و برای چه کاری ارسال کنند.

ایران چطور؟ چقدر از پیشرفت‌های جهانی در بخش هواشناسی استفاده می‌کنیم.

به‌عکسِ بسیاری از رشته‌های دیگر که محدودیت دارند، هواشناسی کمتر تحت‌تأثیر محدودیت‌های‌ بین‌المللی قرار گرفت. ما عضو سازمان جهانی هواشناسی هستیم و تبادل داده همیشه در جریان است.

قدرت پیش‌بینی‌پذیری این فناوری‌ها را تا چه میزان می‌دانید؟

تکنولوژی‌های جدید حتی توانسته گازهای آلاینده جو زمین را رصد کند. ناسا دو سال قبل در گزارشی اعلام کرد که توده‌ای پنج کیلومتری از گاز متان در جنوب تهران دیده می‌شود، اما مدام در داخل تلاش شد تا این موضوع زیر سؤال برود. ابزار علم به‌راحتی بسیاری از پدیده‌ها را ثابت می‌کند. اینها نمونه‌هایی از پایش و رصد است. اطلاعات درباره حرکت ابر و میزان باد از همین ماهواره‌ها استخراج می‌شود. در حال حاضر، ایستگاه‌های هواشناسی اتوماتیک و بدون دیده‌بان در بسیاری از کشورهای پیشرفته به راه افتاده است. مثلاً کشور ژاپن در هر ۲۰ کیلومتر ایستگاه خودکار دارد. در ایران اما شبکه هنوز تا حدود زیادی سنتی است. ما حدود ۵۰۰ ایستگاه با دیده‌بان داریم که از یک دهه قبل تلاش برای خودکار شدن آنها شروع شده است. هرچند پرسش‌های بسیاری درباره کیفیت داده در ایستگاه‌های خودکار مطرح است، اما ایستگاه‌هایی که در کشورهای پیشرفته دنیا با دیده‌بان اداره شوند انگشت‌شمارند.