فاطمه باباخانی

«موافقم اما...» این را «مهدی لهردی»، فرمانده یگان حفاظت اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست استان سمنان، می‌گوید. زنان این عبارت سه‌حرفی را زیاد شنیده‌اند؛‌ هر وقت خواسته‌اند بگویند شما نمی‌توانید فلان کار را انجام دهید. بعد بلافاصله اضافه کرده‌اند: «زیرساخت نداریم.» «ایمان ابراهیمی»، حفاظتگری که پاسگاه‌های محیطبانی در استان‌های مختلف را از نزدیک دیده، معتقد است اتفاقاً زیرساخت به‌اندازه کافی وجود دارد. به‌گفته او، مانع اصلی پیش‌فرض‌های ذهنی است که براساس آن، زنان توان محیطبان شدن ندارند. «مهدیه کرمی»، کارشناس قرق علی‌آباد چهل‌گزی، هم می‌گوید: «پذیرفته شدن زنان در شغلی که سال‌ها به‌طور انحصاری در اختیار مردان بوده، طبیعتاً دشوار و زمان‌بر است؛ اما غیرممکن نیست.»

اول صبح بلند می‌شد‌، غذای کمی می‌خورد،‌ سیگارش را آتش می‌زد، با دوربین و کاغذهایش می‌رفت و غروب برمی‌گشت. نتیجه این شش سال مطالعه‌، کوهی از گزارش‌ها بود و کتاب «پرندگان ایران». در همان ابتدای انقلاب سه وانت از گزارش‌های نوشته‌شده «درک اسکات»، پرنده‌شناس، و سایر کارشناسانی را که از سایر کشورها به ایران آمده بودند، در راستای طاغوت‌زدایی آتش زدند. همه آن کاغذها و داده‌ها دود شد و به هوا رفت. اهمیت اقدامات درک اسکات، پرنده‌شناس انگلیسی، در گسترش دانش پرنده‌شناسی ایران باعث شد نشستی با حضور پیشکسوت‌های محیط‌زیست ایران در سالگرد درگذشتش برگزار شود.

«خوشا شیراز و وضع بی‌مثالش/ خداوندا نگهدار از زوالش». آن وقت که حافظ این شعر را سرود،‌ تالاب «مهارلو» را با فاضلاب و انواع آلاینده‌ها آلوده نکرده بودند. بدتر آنکه قرار است ضربه آخر را ساخت سد «تنگ سرخ» در بالادست آن بزند. سدی که مهارلو را خشک می‌کند و باعث می‌شود گردوغبار نمکی و آلوده آوار شود روی سر مردم و زندگی‌شان در شیراز،‌ سروستان، حافظیه، سعدیه و ...

«کار دنیا زن و مرد نداره!» این جمله را بارها «مهدیه کرمی‌»، حفاظتگر و کارشناس محیط‌زیست دهه هفتادی، از پدرش شنیده است. او مفتخر بود که دختر نوجوانش موتورسواری می‌کند و کلیشه‌ها را می‌شکند. این پیشینه خانوادگی را اگر کنار تجربه کودکی در طبیعت، نزدیکی خانه‌شان به اداره محیط‌زیست بافق و حضور پررنگ در پروژه بین‌المللی حفاظت از یوز آسیایی بگذاریم، نتیجه می‌شود «تنها زن فعال در حوزه قرق‌های اختصاصی در میان پنج قرق فعال کشور».

«فرق نمی‌کند ایران باشد یا ایتالیا،‌ والدین می‌خواهند به‌جای ولگردی فرزندانشان در طبیعت،‌ از سنین ابتدایی آنها را درگیر فرایند آموزش کنند.» این گفته «بهنوش حمیدی»، فعال حوزه کودک و طبیعت، است. او سال ۱۳۶۷ در بیرجند به دنیا آمد. تجربه طبیعت در کودکی او را به محیط‌زیست کشاند و «عبدالحسین وهاب‌زاده» ترغیبش کرد وارد مقوله کودک و محیط‌زیست شود. پس از چند سال کار در این حوزه تصمیم گرفت برای کسب تجربه به ایتالیا برود. حمیدی هم‌اکنون دانشجوی رشته محیط‌زیست و تغییراقلیم دانشگاه میلان است. او در مصاحبه با «پیام ما» درباره اهمیت تجربه کودکی در حفاظت از طبیعت ایران می‌گوید.

«سماک»،‌ پرنده را، چه غاز باشد یا اردک‌، یا هر پرنده مهاجر بخت‌برگشته دیگری که گذرش به فریدونکنار افتاده است، وسط حیاط می‌گذارد، چوب را بالا می‌برد، به زمین می‌زند و می‌گوید یک میلیون! از میان آنها که دورتادور پرنده نشسته‌اند،‌ یکی دست بالا می‌برد و می‌گوید یک و ۱۰۰، دیگری عدد یک و ۲۰۰ را اعلام می‌کند. سماک دقیقه‌ای مکث می‌کند. دوباره چوب را می‌زند؛‌ بخشی از تنوع‌زیستی ایران فروخته شد؛‌ یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان!

بیستمین نشست متعاهدین کنوانسیون بین‌المللی تجارت گونه‌های جانوری و گیاهی وحشی در حال انقراض (سایتس) در ازبکستان و شهر سمرقند از ۲۴ نوامبر (۳ آذر) آغاز شده و تا ۵ دسامبر (۱۴ آذر) ادامه دارد. این نشست با حضور ۱۸۵ کشور و اتحادیه اروپا برگزار می‌شود. ایران با سه کارشناس در این نشست حضور دارد،‌ «علی‌اصغر مبارکی» یکی از این کارشناسان است. به‌گفته او، تجارت سفره‌ماهیان و کوسه‌ماهی‌های نوک‌سفید با قرار گرفتن در ضمیمه یک کاملاً ممنوع شد.

در قانون آمده که پس از شرب،‌ اولویت با حقابه تالاب‌هاست‌، اما جا به‌ جای ایران‌ آنچه رعایت نمی‌شود، همین قانون است و نتیجه‌اش خشکیدگی تالاب‌ها! از شمال‌غرب و دریاچه ارومیه گرفته تا جنوب‌غرب در هورالعظیم و شادگان‌ و مرکز در تالاب گاوخونی و... . توجیه‌ها یکسان است؛‌ تأمین آب شرب!‌ «آرزو اشرفی‌زاده»، مدیرکل دفتر حفاظت و احیای تالاب‌ها، در گفت‌وگو با «پیام ما» از تلاش‌های این دفتر برای گرفتن این حقابه و چشم‌انداز کلان ۱۰ساله برای مدیریت تالاب‌ها می‌گوید.

جاجرمی‌ها می‌خواستند به مسئولان سازمان حفاظت محیط‌زیست بگویند جدا از توران‌، نیم‌نگاهی هم به میاندشت به‌عنوان زیستگاه یوز داشته باشید. سه سال متوالی همایش برگزار کردند، در شهرشان بنر یوز زدند‌، سراغ جاده‌ها رفتند و تابلوهای اطلاع‌رسانی درباره محدودیت سرعت نصب کردند و در مدارس به دانش‌آموزان حفاظت از یوز را آموزش دادند. آنها توانستند همایش «یوزپلنگ ایرانی» را با شماره ۱۰۴۱۱۱۱۸۵ در فهرست رویدادهای گردشگری به ثبت برسانند. تفاوت این همایش با انواع و اقسام همایش‌ها در این است که هزار تومان بودجه دولتی خرج نمی‌کنند؛ همه‌چیز با مردم است. جاجرم این روزها نمونه‌ای است از مردمی شدن حفاظت!