فاطمه باباخانی

همین امروز،‌ همین امروز که همه اندوهگین ویدئوها را نگاه می‌کنند،‌ همین امروز که مسئولان از آمادگی کامل برای جنگ دوباره می‌گویند‌، همین امروز که نمی‌دانیم فردا چه می‌‌شود‌، وقت صحبت از مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط‌زیست است. «هوشنگ ضیایی» بیش از نیم‌قرن سابقه حفاظت از طبیعت ایران را دارد. او می‌گوید همین امروز نباید دست روی دست بگذاریم‌، اگر چنین کنیم نتیجه ده‌ها سال تلاش ممکن است از دست برود. او در گفت‌وگو با «پیام ما» تقویت روحیه محیطبانان،‌ تشکیل شوراهای محلی و حضور پررنگ تشکل‌ها را برای حفاظت از مناطق ضروری می‌داند و از همه می‌خواهد کنار هم باشند برای گذر از این روزهای دشوار.

«چه امیدی و به کدام تغییر وقتی حتی برای ارسال یک ایمیل هم به مشکل برمی‌خوری؟ امیدوار بودن نه کمکی به من می‌کند،‌ نه به دیگران و نه باعث می‌شود حس کنم تأثیرگذار خواهم بود.» اینها گفته‌های «الوند محمدعلیزادگان»، حفاظتگر دهه هشتادی، است. او این هفته‌ها مصمم‌تر از سابق، به رفتن از ایران فکر می‌کند. در مقابل «شایان رومی» دیگر حفاظتگر دیگر دهه هشتادی ترجیح می‌دهد اندکی منتظر بماند و بعد تصمیم بگیرد. «سیدابراهیم طباطبایی»، دانشجوی کارشناسی محیط‌زیست، تصمیمش را برای ماندن در ایران گرفته، اما بدون امید یا دلخوشی به آینده.

«زندگی معمولی» بسیاری از ایرانی‌ها در هفته‌های اخیر مختل شده. نمونه‌اش «مریم‌»، «محسن»، «تینا»، «فاطمه»،‌ «مهدی» و «پریرخ»! آنها عزیزی را از دست نداده‌اند‌، بهشت زهرا و کهریزک نرفته‌اند،‌ ناچار نبودند هر لحظه خبرها را دنبال کنند‌، به‌جز یک نفرشان بقیه برای پست‌هایشان در شبکه‌های اجتماعی مورد بازخواست قرار نگرفته‌اند. با این‌همه همان تصاویر و فیلم‌های محدودی که از اشک و خون و عزاداری‌ دیده‌اند، آنها را از پا درآورده است. بروز بیرونی آن هم شده درد و عود کردن بیماری!

همه در انتظارند؛ انتظار اینکه چه می‌شود. فردا به آینده‌ای دور بدل شده و هر لحظه می‌تواند شرایط تغییر کند. اغلب سرشان در اخبار است و مدام چک می‌‌کنند آخرین اتفاق چیست. در این وضعیت اضطراری تکلیف محیط‌زیست چه می‌شود؟ «بهمن ایزدی» و سایر فعالان محیط‌زیست در استان فارس در تلاش‌اند جلوی دست‌اندازی‌های امروز و فردا را بگیرند. آنها از تجربه حریق‌های زاگرس،‌ فعالیت میدانی را به‌خوبی آموخته‌اند. او در گفت‌وگو با «پیام ما» از تجربه قبل و درس‌آموخته‌هایش برای امروز ایران می‌گوید.

«ما به‌عنوان حفاظتگر تلاش می‌کنیم فلان گونه و منطقه و تالاب بماند تا آدم‌ها آسایش بیشتری داشته باشند. ولی وقتی جان‌ها به این راحتی از دست می‌روند،‌ چه می‌ماند جز غم!» اینها گفته «پوریا سپهوند»،‌ حفاظتگر است. این روزها او و دیگر حفاظتگران تلاش می‌کنند؛ تلاشی بی‌امان،‌ برای اینکه از جا بلند شوند و کار کنند برای طبیعت. «محمود قاسمپوری»، استاد دانشگاه تربیت مدرس، یکی از آنهاست. او می‌گوید این روزها باید بیشتر بکوشیم،؛ زیرا آنچه از گونه یا تالاب و... از بین برود، امکان بازگشت ندارد.

«توان ما بریده، همه آسیب دیده‌ایم، چشمم را از دست دادم، مهره کمرم آسیب دید، ماهیچه شکمم پاره شد، ریه‌هایم آسیب دید، چیزی از من و ما نمانده. بی‌تفاوتی دولت و قوه قضاییه ما را می‌کشد.» اینها را کیان یزدان‌پور از فعالان محیط‌زیست نورآباد ممسنی می‌گوید. زاگرس امسال، سال پرحریقی را تجربه کرد. در نورآباد ممسنی ۱۵۰ مورد حریق داشتند. در کوهمره سرخی هم سالار اسفندیاری فعال محیط‌زیست، تنها در سال ۱۴۰۴، درگیر ۶۰ آتش‌سوزی در زاگرس بوده است. بی‌عملی سازمان‌های متولی توان او را هم گرفته، اینکه مردم هر بار حریق را خاموش کنند و باز آتش زبانه بکشد.

گوش «حمیرا» دچار گرفتگی شد،‌ برای حل مشکل سراغ شست‌وشو رفت،‌ بدتر شد. پماد زد،‌ بدتر شد. تصمیم گرفت دکترش را عوض کند‌، متخصص به او گفت دچار سکته گوش(ISSNHL) شده است. این روزها یکی از گوش‌هایش نمی‌شنود و در گوش دیگرش صدای سوت می‌پیچد. حمیرا کلافه است. هر روز دکتر می‌رود و آمپولی تزریق می‌کند. او‌ نگران است مبادا شنوایی‌اش را از دست بدهد. حمیرا تنها کسی نیست که این روزها دچار مشکلات جسمی شده‌؛ «منا» سر کار نشسته بود که دردی در دلش پیچید. فکر کرد همان دل‌دردهای همیشگی است. دکتر رفت و سرم زد، اما بدتر شد. نیمه‌شب دوباره از درد به درمانگاه مراجعه کرد. درنهایت به او گفتند از استرس و اضطراب دچار این وضعیت شده است. «لیلا» هم این روزها علائم سرماخوردگی دارد.‌ او می‌گوید آبریزش بینی و سایر علائم او هیچ ارتباطی به ویروس ندارد و از اضطراب و سوگی نشئت گرفته که این روزها می‌‌گذراند. «طراوت واحدی»، روان‌پزشک، در گفت‌وگو با «پیام ما» با تأیید این تجربه‌ها به‌لحاظ پزشکی، عنوان می‌کند که در زمانه تروما بدن‌ها سخن‌‌ها می‌گویند،‌ با درد،‌ با کسالت و با تشدید علائم بیماری!

«مجبوریم.» این خلاصه‌ای است از دلیل حضور زنان دستفروش در محله «خواجه‌عطا»ی بندرعباس. مؤذن که «الله‌اکبر» را می‌گوید،‌ «آمنه»،‌ «معصومه»،‌ «آزاده»، «مریم» و ده‌ها زن دیگر بندرعباسی،‌ تابه، سایه‌بان،‌ سه‌شعله، موکت و حصیر،‌ فلاسک،‌ چای، لیوان و سایر اقلامشان را روی گاری می‌ریزند و راه می‌افتند به‌سمت «خواجه‌عطا». در میدان اصلی شهر در پیاده‌روها مردم گروه‌گروه راه می‌روند‌. در ساحل، این زنان از سر ناچار در سرما می‌نشینند،‌ انواع نان «تموشی» را می‌پزند و می‌فروشند تا شب بچه‌هایشان گرسنه نمانند.

در زمانه جنگ و ناآرامی‌ها که جامعه درگیر وضعیت اضطراری است، در حوزه محیط‌زیست، تصمیماتی گرفته و اجرایی می‌شود که جامعه نسبت به آنها حساسیت داشت و مخالفت می‌کرد. متخلفان هم انواع و اقسام دیوارکشی‌ها در اراضی ملی،‌ شکار غیرمجاز و... را انجام می‌دهند. در این وضعیت شبکه تشکل‌های محیط‌زیست و منابع‌طبیعی چه می‌تواند انجام دهد؟ «محمد الموتی»، دبیر این شبکه،‌ در گفت‌وگو با «پیام ما» می‌گوید سازوکار قانونی برای شبکه تعریف نشده و آنها بیش از گزارش تخلفات، کاری از دستشان ساخته نیست.