در زمان خاموشی اینترنت تنها دانشجویان نیستند که آسیب می‌بینند. استادان دانشگاه نیز با دانشجویان در یک قایق نشسته‌اند. استادانی که هم نگران عقب افتادن کار دانشجویان و روی زمین ماندن پروژه‌هایشان هستند و هم اعتباری را که خود سال‌ها در کارهای بین‌المللی جمع کرده‌اند، در معرض خطر می‌بینند. همه کارهای پژوهشی و همکاری‌های بین‌المللی در این مدت، درست مانند اینترنت خاموش شده‌اند. شاید با برگشت اینترنت بتوان بخشی از کارهای عقب‌افتاده را جبران کرد، اما بنا به گفته استادان دانشگاه شاید هیچ‌وقت نتوان اعتماد ازدست‌رفته به توان پژوهشی ایران را به حالت قبل بازگرداند.

داشتن مجوز محیط‌زیستی از الزامات اجرای پروژه‌های بزرگ در کشور است، اما در سال‌های گذشته دست‌کم نیمی از طرح‌ها بدون دریافت این مجوز وارد فاز اجرا شده‌اند. با وجود الزام‌های قانونی، سازمان حفاظت محیط‌زیست در تمام این سال‌ها از فرایند ارزیابی عقب مانده و قدرت لازم برای جلوگیری از اجرای پروژه‌های بدون مجوز را نداشته است. پس از جنجال طولانی ۴۱۱ پروژه بدون مجوزی که در لایحه ۱۴۰۲ ردیف بودجه گرفتند، سرانجام اسفند پارسال دولت مصوبه‌ای برای تعیین‌تکلیف این طرح‌ها تصویب کرد. سرپرست دفتر ارزیابی اثرات زیست‌محیطی با تأکید بر اینکه این مصوبه به کاهش تبعات محیط‌زیستی پروژه‌های بدون مجوز کمک می‌کند، ناآگاهی سازمان حفاظت محیط‌زیست از برخی پروژه‌ها پیش از آغاز احداث را ناشی از «ضعف هماهنگی بین‌بخشی» می‌داند.

بیش از ۲۳ روز از قطعی سراسری اینترنت می‌گذرد. البته به‌تازگی بعضی از سایت‌های پژوهشی و ابزارهای هوش‌ مصنوعی تا حدی آزاد شده‌اند، اما این دسترسی همچنان با قطعی و وصلی همراه است و همه ابزارهای پژوهشی مورد نیاز دانشجویان را در بر نمی‌گیرد. در این مدت بسیاری از دانشجویان تحصیلات تکمیلی با مشکلاتی روبه‌رو شده‌اند که هیچ‌وقت تصورش را هم نمی‌کردند؛ مشکلی بزرگ اما به‌سادگی دانلود یک مقاله خارجی یا ترجمه جمله‌ای که به‌درستی معنای دقیق آن را درک نکرده‌اند. این وضعیت نه‌تنها فعالیت‌های علمی دانشجویان را مختل کرده، بلکه موجب دلسردی آنها از کار دانشگاهی می‌شود. در این گزارش از سختی کار دانشجویان در این اوضاع و احوال پرسیده‌ایم.

برای دهه‌ها، جنگ در حقوق بین‌الملل داستانی انسانی بود؛ روایت سربازان، غیرنظامیان، اسرا و شهرها. اگر جنگلی می‌سوخت یا رودخانه‌ای آلوده می‌شد، کسی آن را مسئله‌ای حقوقی نمی‌دانست. بااین‌حال، جنگ‌های قرن بیستم آرام‌آرام این نگاه را تغییر دادند و مفهومی به‌نام «اکوساید»، در حقوق بین‌الملل مطرح شد. البته اکوساید یا بوم‌کشی محدود به دوران جنگ نیست و تخریب محیط‌زیست به‌‌ دست شرکت‌های بزرگ و درون یک کشور نیز رخ می‌دهد. اما پس از گذشت ۵۰ سال از مطرح شدن این مفهوم، به‌دلیل آنکه قانونی‌شدن اکوساید به‌نفع کشورهای پیشرفته و شرکت‌های بزرگ چندملیتی نیست، هنوز که هنوز است چندان مورد توجه قرار نگرفته. در قوانین ایران هم قانونی مختص به این امر وجود ندارد و فقط یک ماده قانونی به‌طور کلی به جرائم محیط‌زیستی می‌پردازد.

«شوادان‌ها»، شهر پنهان زیر خانه‌های دزفول و شوشتر، سال‌هاست که از حافظه جمعی این شهرها کنار رفته‌اند. فضاهایی دستکند که زمانی هم پناه مردم از گرمای سوزان جنوب بودند و هم در روزهای جنگ، جان هزاران نفر را نجات دادند. بسیاری از این سازه‌ها امروز پر از خاک و متروکه‌اند، اما حالا میراث‌فرهنگی دوباره به آنها توجهی نشان داده است. به‌گفته سرپرست میراث‌فرهنگی دزفول، برنامه‌هایی برای تعریف کاربری‌های فرهنگی و گردشگری در شوادان‌های قابل‌بازدید در دست اجراست. این کار تلاشی است برای حفظ بخشی از معماری منحصربه‌فرد و فراموش‌شده این شهرها.

۹ سال پیش در چنین روزی ساختمان ۵۶ساله پلاسکو فرو ریخت. این فاجعه هشداری را با خود در پی داشت؛ هشدار ناایمن بودن بسیاری از ساختمان‌های تهران که هرکدام می‌توانند پلاسکویی دیگر را رقم بزنند. حتی مراکز درمانی نیز از این بحران در امان نبوده‌اند و بیمارستان‌هایی مانند رسول اکرم و فجر تهران نیز در سال‌های گذشته به‌دلیل ناایمنی دچار حادثه شدند. سخنگوی آتش‌نشانی در گفت‌وگو با «پیام ما» از کمک دستگاه قضائی به آتش‌نشانی می‌گوید: «این امر باعث پای کار آمدن ساختمان‌های بیشتری شده است.» او امیدوار است این روند در سال‌های آینده هم ادامه‌دار باشد و تعداد ساختمان‌های ناایمن روز‌به‌روز کاهش یابد.

با قطع و خاموشی کامل اینترنت در پنجشبه، ۱۸ دی‌ماه، و ادامه‌دار بودن این فرایند، بازار ماهواره‌ها دوباره داغ شده است. در این میان با افزایش تقاضا و کاهش تجهیزات، هزینه خرید و نصب آن تا ۴۰ میلیون تومان و حتی شاید بیشتر رسیده است. اما مسئله اصلی این نیست. مسئله این است که با قطع اینترنت بین‌الملل و دسترسی مردم به منابع متنوع خبری، روایت‌ها در داخل در دست خبرگزاری و برنامه‌های تلویزیونی داخلی و در ماهواره در دست شبکه‌های خارج از ایران است. روایت‌هایی که ممکن است با واقعیت تفاوت زیادی داشته باشد، اما چون جریان آزاد ارتباطات وجود ندارد، درنتیجه آینده کشور در وضعیت نامعلومی به سر می‌برد. هنگام نوشتن این گزارش، خبرهایی مبنی‌بر توقیف روزنامه «هم‌میهن» نیز شنیده می‌شود که بار دیگر این سؤال را به ‌وجود می‌آورد: اگر بستری برای گفت‌وگو و دسترسی به اخبار در رسانه‌ها و مطبوعات داخلی وجود نداشته باشد، ایران چه چشم‌اندازی خواهد داشت؟

گزارش مرکز آمار از افزایش تعداد شاغلان خبر می‌دهد، اما این به‌معنای بهبود وضعیت اشتغال در کشور نیست. نرخ مشارکت اقتصادی در ایران از کشورهای توسعه‌یافته حدود ۲۰ درصد کمتر است. یعنی با اینکه جمعیت افراد شاغل بیشتر شده، آنچه اتفاق افتاده، کاهش مشارکت اقتصادی و نسبت به جمعیت، کاهش تعداد شاغلان یا افراد جویای شغل است. یک کارشناس اقتصاد در گفت‌وگو با «پیام ما» علت این روند را درصد کم حضور زنان، پویا نبودن اقتصاد کشور و ناتوانی کشور در ایجاد اشتغال می‌داند. علاوه‌برآن، او معتقد است با آنکه تمام جهان به‌سمت مشاغل خدماتی می‌رود، اما بخش خدمات در کشور ما تولید ملی را افزایش نمی‌دهد و کالا فقط دست‌به‌دست می‌شود. تمام این موضوعات نیز به ناکارآمدی اقتصاد کشور بازمی‌گردد.

سال‌هاست که برای مرورگرهای داخلی تبلیغ می‌شود و بودجه‌‎های زیادی هم پای آنها رفته است. همچنین، با ورود به دوران هوش مصنوعی، متخصصان ایرانی نیز دست‌به‌کار شدند تا از رقبای جهانی خود جا نمانند. اما قطعی سراسری اینترنت و اجبار مردم به روی آوردن به محصولات داخلی، نشان داد «کوه موش زایید». اکثر کاربرانی که از مرورگرهای ایرانی استفاده می‌کنند، از آنها ناراضی‌اند و هوش‌های مصنوعی ایرانی هم از اضطرار مردم سوءاستفاده کرده و تنها خدمات پولی را ارائه می‌دهند. همین عوامل نشان می‌دهد اینترنت بین‌الملل باید هرچه سریع‌تر وصل شود تا مردم مجدداً بتوانند به زندگی عادی خود بازگردند.

فضای سبز تهران در ماه‌های اخیر به‌طور مداوم کوچک‌‌ و کوچک‌تر می‌شود و حالا نوبت به نابودی شمشادهای خیابانی رسیده است. اجرای پروژه‌های موسوم به بهسازی و زیباسازی در خیابان‌هایی مانند بهشتی، سنایی و بلوار گلها، به حذف گسترده شمشادها و پوشش گیاهی انجامیده؛ گونه‌ای که سال‌ها در برابر آلودگی، گرما و کم‌آبی دوام آورده است. ادامه این روند، به‌گفته کارشناسان، تهران را به شهری گرم‌تر، خشک‌تر و ناپایدارتر تبدیل می‌شود. شهری که به‌زودی هویت سبز خود را از دست می‌دهد.

ما همیشه جنگل‌ها را ریه‌های زمین به‌حساب آورده‌ایم، اما آنها علاوه‌برآن کار دیگری نیز انجام می‌دهند، آن‌ها اولین خط دفاعی ما در برابر بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوانات هستند. این جنگل‌ها با حفظ این بیماری‌های در اکوسیستم خودشان، اجازه نمی‌دهند انسان‌ها در معرض این بیماری‌ها قرار گیرند و به آن مبتلا شوند. اما حالا ما با دست‌های خودمان در حال تخریب این سد دفاعی هستیم. سدی که با فروریزی‌اش می‌تواند ما را در کابوس بیماری‌های فراگیر، فروببرد. مدل‌های اقلیمی حتی هشدار داده‌اند تا ۵۰ سال آینده، ۱۵ هزار ویروس بین گونه‌ها جابه‌جا می‌شود و هرکدام می‌توانند یک بیماری همه‌گیر جدید را رقم بزنند.

در دوره ویکتوریا، جامعه‌ای پدرسالار برپا بود که هنجارهای جنسیتی را به‌صورت انعطاف‌ناپذیر تعریف و آنها را بر افراد تحمیل می‌کرد. این ساختار، فراتر از زندگی روزمره، بر علم و تحقیقات زیست‌شناسی تکاملی نیز سایه انداخت و پیش‌فرض ماده‌های منفعل و نرهای فعال را به‌ وجود آورد. این پیش‌فرض‌ها، به‌سبب منفعل و یکنواخت دانستن رفتار ماده‌ها، باعث شد سال‌های سال تحقیقات زیست‌شناسی تکاملی بر نرها متمرکز و ماده‌ها از مدار پژوهش‌ها خارج شوند. رهبری جنس ماده در بعضی گونه‌ها، آوازخوانی پرندگان ماده و همچنین جفت‌گیری چندگانه ماده برخی گونه‌ها تا همین اواخر نادیده گرفته شده بود و همه‌چیز حول فعالیت جنس نر می‌چرخید.