دریاچه ارومیه از نمادهای سرزندگی کشورمان است که سال‌های سال تمام کارشناسان درباره خشکیدن آن هشدار می‌دادند. اتفاق تلخ، شهریور امسال رخ داد و با تداوم خشکسالی و نبود بارش، دریاچه ارومیه کاملاً خشکید. حالا در اواسط آذرماه، بارش‌ها سطح آب دریاچه را تا ۴۰ سانتی‌متر بالا آورده و جان تازه‌ای به این زیستگاه در احتضار داده است.

مثل ما، کشورهای زیادی سال‌های سال درگیر آلودگی هوا بوده‌اند؛ چین، فرانسه، کره‌جنوبی، مکزیک و آمریکا بعضی از این کشورها هستند. اما آنها با برنامه‌های بلندمدت و به‌کارگرفتن راهکارهای مناسب توانستند میزان آلاینده‌های هوای کلانشهرهای خود را رفته‌رفته کاهش دهند؛ برای صنایع و خودروها قوانین سختگیرانه تدوین کردند، به استفاده از انرژی‌های پاک و حمل‌ونقل عمومی روی آوردند و فضای سبز شهری را گسترش دادند. ایران چرا نتوانسته در این مسیر پیش برود؟ کارشناسان در گفت‌وگو با «پیام ما» می‌گویند با اینکه راه عبور از بحران روشن است، برای حل وضعیت بحرانی آلودگی هوا به‌قدر کافی تلاش نمی‌شود.

در سیزدهمین جلسه کارگروه ملی آلودگی هوا، «احمد طاهری»، رئیس مرکز ملی هوا و تغییراقلیم سازمان حفاظت محیط‌زیست، از استاندارد نبودن بنزین در ۲۱ جایگاه آزمایش‌شده در تهران و البرز و همچنین تطابق نداشتن سوخت نیروگاه‌های پایتخت مانند نیروگاه «ری»، «شهدای پاکدشت»، «منتظرقائم» و «شهید رجایی» با استاندارد ملی خبر داد. اما نماینده وزارت نفت در این جلسه، این گزارش‌ها را رد می‌کند و معتقد است ۸۵ درصد نفت‌گاز تحویلی به نیروگاه‌ها دارای استاندارد یورو است.

نخل‌های زینتی کاشته‌های جدید این خیابان هستند. اینجا خیابانی در شهری گرمسیری در یک کشور عربی نیست. اینجا تهران است؛ خیابان لاله‌زار. یکی از قدیمی‌ترین خیابان‌های پایتخت. خیابانی که در سال ۱۳۹۹ ثبت ملی شده است. ثبت شدن یک خیابان به این دلیل انجام می‌شود که هویت تاریخی آن مجموعه یا اثر برای نسل‌های آینده حفظ شود. هرگونه تغییری باید با نظارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی انجام شود. البته شهرداری هم باید این قوانین را رعایت کند. اما آنچه امروز می‌بینیم، نادیده‌ گرفتن هویت شهر و قوانین میراث‌فرهنگی است.

شرکت‌های نفتی هیچ‌وقت بخشی از را‌ه‌حل بحران تغییراقلیم نبوده‌اند. در طی سال‌ها مدارک مختلف نشان داده‌اند بیشتر این شرکت‌ها به‌نحوی در فریب افکار عمومی و لابی‌گری برای انکار تغییراقلیم نقش داشته‌اند. درحالی‌که گرمتر شدن جهان و رویدادهای حدی روزبه‌روز ملموس‌تر می‌شوند، باز هم این شرکت‌ها می‌کوشند اقدامات خود را موجه جلوه دهند. آخرین گزارش‌ها نشان می‌دهد افزایش بی‌وقفه انتشار کربن از سال ۲۰۲۰، حتی مسیرهای نظری به هدف ۱.۵ درجه سانتی‌گراد را منتفی کرده و جهان بین ۲ تا ۳ درجه گرمتر خواهد شد. درواقع، این شرکت‌ها از سال‌ها پیش برای حفظ سود خود، با فریب و نیرنگ، جهان را به‌سمت نقطه‌ای غیرقابل‌برگشت سوق می‌دهند و حتی مسئولیت خود را در این میان قبول نمی‌کنند.این گزارش بر پایه مطالبی از گاردین، هاروارد گزت، کمیته بودجه سنای ایالات متحده آمریکا نوشته شده است.

هر بار بحث کاهش سطح کشت در کشور مطرح می‌شود، عده‌ای موضوع امنیت غذایی را پیش می‌کشند. آنها معتقدند اگر سطح زیرکشت کاهش یابد، پس از مدتی دیگر نخواهیم توانست نیاز غذایی کشور را تأمین کنیم و از این لحاظ به کشورهای دیگر وابسته می‌شویم. اما آمار محصولات نشان می‌دهند تقریباً ۵۰ درصد محصولات برداشت‌شده کشور در دو دسته اصلی مرتبط با امنیت غذایی نمی‌گنجند و اگر کشت آنها متوقف یا با کشت‌های کم‌آب‌برتر جایگزین شود، مشکلی در تأمین غذای مردم به‌ وجود نمی‌آید. هرچند «عیسی کلانتری»، وزیر سابق جهادکشاورزی، معتقد است امنیت غذایی ربطی به تولید داخل ندارد و به اقتصاد کشور وابسته است.

تهران سال‌هاست از آلودگی هوا رنج می‌برد. رنجی که قرار بود با تصویب قانون هوای پاک در سال ۱۳۹۶ بهبود یابد. اما از آن روز تا به الان، روزهایی که هوای تهران پاک و قابل‌تنفس بوده؛ کمتر شده و حتی در ۵ آذر ۱۴۰۴ آلوده‌ترین شهر جهان شناخته شده است. در تمام این مدت راه‌حل این مشکل از سوی مسئولان، تعطیلی مداوم مدرسه‌ها، اداره‌ها و دعا برای باد و باران بوده است؛ راهی که هیچ فایده‌ پایداری برای بهبود اوضاع ندارد. کنشگران محیط‌زیست تأکید می‌کنند هفت سال از تصویب قانون هوای پاک گذشته، اما تنها ۱۲ درصد از این قانون اجرایی شده است.

شیوه‌های گوناگونی برای مدیریت محیط‌زیست وجود دارد، اما مسیری که جهان به‌سمت آن می‌رود مدیریت مشارکتی است؛ مدیریتی که تمام ذی‌نفعان و به‌خصوص مردم محلی در آن مشارکت دارند. ایرانیان در گذشته و قبل از ورود دولت به مباحث آبی و محیط‌زیستی این کار را به‌خوبی انجام می‌دادند، اما با متمرکز شدن مدیریت و کنار گذاشته‌ شدن مردم محلی، مردم حس مالکیت منابع‌طبیعی و محیط‌زیست را از دست دادند و این روند به‌همراه بخشی‌نگری منجر به بحران‌های متنوع محیط‌زیستی شد. این یکی از مباحثی بود که در نشست تخصصی «مدیریت مشارکتی زیست‌بوم و ابزارهای اقتصادی در حکمرانی محیط‌زیست و مدیریت زیست‌بوم» در ۲۱ آبان با حضور کارشناسان به بحث گذاشته شد.

هزینه هفت‌ هزار دلاری گازوئیل برای گرم‌کردن کلبه در زمستان‌های استخوان‌سوز و قطع برق در کارخانه گازوئیل، آن‌هم در دمای منفی ۴۵ درجه موجب شد اهالی روستایی در آلاسکا سرما را با تمام وجودشان حس کنند و به انرژی خورشیدی و بیومس روی بیاورند. با شروع به کار این دو منبع انرژی مصرف گازوئیل کاهش یافته و تاب‌آوری مردم گالنا در شرایط اضطراری بیشتر شده است.

در اخبار همه‌چیز حاکی از پیشرفت بدون مانع و توقف انرژی‌های تجدیدپذیر است؛ تخصیص هزاران هکتار زمین، ارائه تسهیلات بانکی، خرید تضمینی برق و موارد دیگر. اما در زمین واقعیت، اوضاع به‌شکل دیگری است؛ نیاز به ضمانت‌های فراوان و سنگین، تأمین ارز و عبور از اختاپوسی به‌نام بوروکراسی از مشکلات مورد اشاره کارشناسان در نمایشگاه بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق است. همچنین، فعالان حوزه تجدیدپذیرها معتقدند تکلیف دولت با بخش خصوصی مشخص نیست و همین ریسک کار را بالا می‌برد. بااین‌همه، آنها روند کنونی کاهش ریسک سرمایه‌گذاری را تأیید می‌کنند و آینده را روشن می‌بینند.

تالاب هورالعظیم به‌دلیل قرارگیری میان دو کشور ایران و عراق، تحت‌تأثیر معاهدات بین‌المللی مرتبط با تالاب‌ها و منابع آبی مشترک قرار دارد. یکی از این معاهدات کنوانسیون رامسر (۱۹۷۱) است و هر دو کشور ایران و عراق از اعضای آن هستند. در متن این معاهده حفاظت و استفاده پایدار از تالاب‌های با اهمیت بین‌المللی الزامی است و ماده ۳ کنوانسیون، کشورهای عضو را به همکاری‌های بین‌المللی برای حفاظت از تالاب‌های مرزی متعهد می‌کند. در حال حاضر، ۲۷ تالاب ایران در فهرست سایت‌های کنوانسیون رامسر ثبت شده‌اند، اما در میان آنها تالاب هورالعظیم داستان دیگری دارد؛ بخش عراقی این تالاب (هورالهویزه) با تمام مشکلاتش در سال ۲۰۰۷ به عضویت کنوانسیون درآمده، اما بخش ایرانی نه.