در شرایطی که توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر با چالش بزرگ ذخیره‌سازی مواجه است، فناوری‌های نوینی پا به عرصه گذاشته‌اند که با استفاده از موادی که شاید در وهله اول به ذهن کسی نرسد، راه‌حل‌هایی فراتر از باتری‌های لیتیوم‌یونی ارائه می‌دهند. این سیستم‌های خلاقانه در کشورهای مختلف، از بریتانیا و آمریکا تا فنلاند و ژاپن، در حال توسعه و اجرایند و نه‌تنها وابستگی به مواد معدنی کمیاب را کاهش می‌دهند، بلکه با عمر مفید بالا و قابلیت ذخیره‌سازی انرژی برای روزها و هفته‌ها، نویدبخش تحولی اساسی در تأمین انرژی پاک برای شبکه‌های برق و صنایع سنگین‌اند.

با وجود وعده‌های مکرر برای شفاف‌سازی، گزارش‌های ارزیابی اثرات محیط‌زیستی پروژه‌ها همچنان پشت درهای بسته‌اند. این گزارش‌ها مبنای تصمیم‌گیری درباره پیامدهای یک پروژه بر محیط‌زیست و زندگی ذی‌نفعان‌اند و دسترسی به آن‌ها، پیش‌شرط نقد کارشناسی و مشارکت مردم در تصمیم‌گیری است؛ اما در کشور ما هنوز سازوکار الزام‌آوری برای انتشار عمومی آن‌ها وجود ندارد. به گفته کارشناسان، این روند مردم و جوامع محلی را از فرایند ارزیابی حذف کرده است. همچنین کیفیت گزارش‌ها و تصمیم‌های مبتنی بر آن‌ها دیگر در معرض نقد و سنجش عمومی قرار نمی‌گیرد. دراین‌میان، یکی از اعضای شورای عالی حفاظت محیط‌زیست معتقد است افرادی از نبود شفافیت در فرایند ارزیابی سود می‌برند.

در شرایطی که ناترازی برق همچنان چالش اصلی صنعت برق است، ساتبا از ظرفیت ۱۸۰۰ مگاواتی صرفه‌جویی از طریق طرح‌های بهینه‌سازی خبر می‌دهد؛ طرح‌هایی که از تعویض کولرها و موتورهای پرمصرف تا اصلاح روشنایی و تجهیزات مصرفی را شامل می‌شوند. تنها جایگزینی موتور ۴۵۰ هزار کولر آبی با نمونه‌های کم‌مصرف می‌تواند ۶۲ مگاوات صرفه‌جویی ایجاد کند. بااین‌حال، توسعه این طرح‌ها با محدودیت واردات برخی تجهیزات کم‌مصرف موردنیاز روبه‌روست.

یک سالی است که سرمایه‌گذاران بخش خصوصی در موضوع تجدیدپذیرها به‌دنبال بازگشت سرمایه خود هستند. در واقع، در دولت سیزدهم، ۱۰ هزار مگاوات انرژی تجدیدپذیر (خورشیدی و بادی) به مناقصه گذاشته شد و سرمایه‌گذاران با تضمین دولت برای بازگشت صددرصدی سرمایه خود، وارد این مناقصات شدند. برخی از آن‌ها توانستند نیروگاه‌ها را تأسیس و وارد مدار کنند. اما حالا، با بدقولی دولت، دست سرمایه‌گذاران برای پرداخت تسهیلات بانکی و حقوق پیمانکاران خود در پوست گردو مانده است. در واقع، آن‌ها برای دریافت پول خود میان «سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی»، «وزارت نیرو» و «سازمان برنامه و بودجه» سرگردان شده‌اند و هیچ‌کس پاسخ درستی به آن‌ها نمی‌دهد.

تورم سال‌هاست نه‌تنها قدرت خرید خانوارهای ایرانی را تحلیل برده، بلکه اثربخشی سیاست‌های حمایتی دولت، از یارانه نقدی تا کالابرگ، را نیز به‌شدت کاهش داده است. «حسین راغفر»، اقتصاددان، این سیاست‌ها را بیش از آنکه اقتصادی بداند، اقدامی سیاسی و پوپولیستی توصیف می‌کند و معتقد است هدفمندی یارانه‌ها از همان ابتدا به جای تقویت تولید، به افزایش تورم دامن زده است. از سوی دیگر، «محدثه امیری‌مقدم»، جامعه‌شناس، هشدار می‌دهد تورم تنها سفره مردم را کوچک نکرده، بلکه خانواده‌هایی را که تاکنون تجربه فقر و آسیب اجتماعی نداشته‌اند نیز با بحران‌های تازه‌ای روبه‌رو کرده است. نقطه مشترک دیدگاه این کارشناسان، ضرورت مهار تورم و بازنگری جدی در نظام حمایت اجتماعی کشور است.

بیش از ۱۶۰ سال از شکل‌گیری جریان روشنفکری در ایران می‌گذرد، اما هنوز این پرسش پابرجاست که روشنفکر تا چه اندازه توانسته با جامعه خود همراه بماند و مسائل آن را نمایندگی کند؟ پرسشی که در سال‌های اخیر و هم‌زمان با انباشت بحران‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی، بیش از گذشته موضوع بحث و مناقشه شده است. از نگاه «سعید مدنی»، جامعه‌شناس، پژوهشگر و از چهره‌های شناخته‌شده جریان روشنفکری ایران، روشنفکر زمانی به بیراهه می‌رود که از شناخت مسائل روز جامعه خود بازبماند. او در نشست «آسیب‌شناسی فضای روشنفکری»، با نگاهی نقادانه، ضمن بازخوانی جایگاه روشنفکر در ایران، از آسیب‌هایی چون نخبه‌گرایی، تعارض گفتار و رفتار و فاصله گرفتن از مسائل حیاتی جامعه سخن گفت.

سال ۱۳۹۸ بود که برای نخستین‌بار برنامه تعویض کولرهای فرسوده مطرح شد، اما به جایی نرسید. حالا هفت سال پس از آن، ساتبا با سازوکاری تازه، تعویض موتور و پمپ کولرهای آبی پرمصرف را در دستورکار قرار داده است. رئیس هیئت‌مدیره انجمن بهینه‌سازی مصرف انرژی در گفت‌وگو با «پیام ما» می‌گوید تعویض یک میلیون کولر، معادل اضافه‌شدن ۲۰۰۰ مگاوات نیروگاه به ظرفیت برق کشور است. به گفته او، قرار است سرمایه‌گذاری این برنامه را بخش خصوصی بر عهده بگیرد؛ سازوکاری که صرفه اقتصادی آن برای سرمایه‌گذاران، سرنوشت دومین تلاش برای تعویض کولرهای فرسوده را رقم خواهد زد.

سال ۲۰۲۶ می‌تواند نقطه عطفی در صنعت برق جهان باشد. براساس تازه‌ترین گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، برای نخستین‌بار میزان برق تولیدشده از منابع تجدیدپذیر از برق زغال‌سنگی بیشتر خواهد شد؛ تغییری که نشان می‌دهد مسیر تولید برق در جهان، هرچند با موانع بسیار، به‌تدریج در حال عوض شدن است.

شهر جایی است که در آن ساختارهای قدرت و شهروندان پیوسته برای تصاحب و تعریف فضا با یکدیگر کشمکش دارند. این محور اصلی نشست «شهروند، شهر و فضامندی» بود. سه استاد دانشگاه، از منظر جامعه‌شناسی، معماری و مطالعات توسعه، درباره نسبت شهروندان با فضای شهری سخن گفتند و استدلال کردند که مردم، حتی در دل سیاست‌گذاری‌های محدودکننده، با کنش‌های روزمره خود می‌توانند فضاهای شهری را از نو معنا کنند.

نخستین معامله فروش پساب در بورس انرژی ایران، پس از ماه‌ها برنامه‌ریزی و تدوین دستورالعمل‌های وزارت نیرو، سرانجام انجام شد؛ اقدامی که به گفته متولیان آن با هدف پایداری منابع آب، تأمین مالی طرح‌های بازچرخانی، ایجاد شفافیت در معاملات و تقویت عدالت در تأمین آب دنبال می‌شود. با این حال، برخی کارشناسان نسبت به پیامدهای این روند هشدار می‌دهند. «تورج فتحی»، کارشناس منابع آب، معتقد است فروش و جابه‌جایی پساب بدون نظارت دقیق سازمان حفاظت محیط‌زیست و کنترل مستمر استانداردهای کیفی، می‌تواند به آلودگی محیط‌زیست و بروز بیماری برای انسان منجر شود.

در ایران بحث‌های زیادی بر سر استفاده از حیوانات در فیلم‌ها و سریال‌ها درگرفته است. هر بار که در اثری نمایشی از حیوانات اهلی یا وحشی استفاده می‌شود، این پرسش پیش می‌آید که آیا این حیوانات در شرایط مناسبی قرار داشته‌اند یا خیر. در کشور ما تاکنون دستورالعملی تخصصی و جامع برای استفاده از حیوانات در صحنه‌های فیلم‌برداری و حفظ رفاه آن‌ها در فرایند تولید آثار نمایشی تدوین نشده است، اما در کشورهای دیگر، دستورالعمل‌هایی برای چگونگی رفتار با حیوانات در صحنه‌های فیلم‌برداری وجود دارد. می‌توانیم با اقتباس از این دستورالعمل‌ها، شیوه برخورد با حیوانات در فیلم‌ها و سریال‌ها را تغییر دهیم. هوش مصنوعی نیز می‌تواند با شبیه‌سازی انواع حیوانات، ما را از استفاده از موجودات واقعی بی‌نیاز کند.

پلتفرم‌های بزرگ اقتصاد دیجیتال تصمیم گرفته‌اند بخشی از مسئولیت اجتماعی خود را به‌صورت مشترک و در مقیاس ملی اجرا کنند. نخستین گام این همکاری با دو پروژه «ورد اسکیلز ۲۰۲۶» و «میناب» آغاز شده است؛ پروژه‌هایی که با هدف توسعه سرمایه انسانی، گسترش فراگیری دیجیتال و تقویت مسئولیت اجتماعی شرکتی طراحی شده‌اند. با این حال، مسئولان انجمن تأکید می‌کنند این برنامه‌ها هنوز در آغاز مسیر قرار دارند و برای رسیدن به نتایج ملموس به زمان نیاز است.