قتل «منصوره قدیری‌جاوید»، خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی، در ۱۹ آبان امسال بار دیگر نام لایحه‌ای را به یادها و زبان‌ها آورد که ۱۳ سال است در رفت‌وبرگشت میان دولت و مجلس مانده. لایحه «صیانت، کرامت و تأمین امنیت بانوان در برابر خشونت» که «منع خشونت علیه زنان» نامیده می‌شود، در بیش از یک‌ دهه گذشته سرنوشت عجیبی داشته است. این لایحه پس از چهار بار دست‌به‌دست شدن میان نهاد‌های مرتبط و غیرمرتبط با تغییراتی در عنوان و متن در کمیسیون اجتماعی مجلس روبه‌رو شد؛ «حمایت از آسیب‌دیدگی زنان و ارتقای امنیت آنان در برابر سوء‌رفتار» خوانده شد، از ٩٢ماده به ۵۱ ماده کاسته شد و سرانجام بلاتکلیف رها شد. با وجود آنکه کارشناسان حقوقی و حوزه زنان تصویب این لایحه را برای پیشگیری از بسیاری از مشکلات به‌ویژه خشونت علیه زنان مؤثر می‌دانند، اما تلاش‌ها برای تصویب نهایی آن پس از بیش از یک دهه بی‌نتیجه مانده است. در نشست «خشونت علیه زنان؛ سرنوشت یک لایحه» که بعدازظهر هفتم آبان‌ توسط «مؤسسه مطالعات و تحقیقات زنان» برگزار شد، «شهیندخت مولاوردی» معاون امور زنان و خانواده دولت یازدهم، «معصومه ابتکار» معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده دولت دوازدهم، «طیبه سیاوشی» نماینده تهران در دوره دهم مجلس و «اشرف گرامی‌زادگان» حقوقدان و از تدوین‌کنندگان لایحه خشونت علیه زنان، از سرنوشت مبهم لایحه، لزوم تصویب آن و تغییر قوانین در راستای تحولات جامعه گفتند.

بیش از ۵۰ درصد از ظرفیت نیروگاه‌های نصب شده برق در آلمان، ۳۰ درصد وسعت نیروگاه‌های اسپانیا، ۳۲ هزار گیگاوات برق ژاپن، ۱۵ درصد از توان کل برق تولید شده ترکیه، ۷۰ مگاوات برق کویت، ۷.۸ گیگاوات برق دبی امارات و ۹۲ مگاوات برق عربستان از تجدیدپذیرها استخراج می‌شود. درحالی که متوسط استفاده از ظرفیت انرژی پاک در جهان ۳۰ درصد است این عدد در ایران از ۴ دهه پیش تا امروز تنها یک تا دو درصد ظرفیت نیروگاهی ایران را در بر گرفته‌. چرا در کشور ما با همه تبلیغات انجام شده از این عدد پیش‌تر نمی‌رویم و موانع پیش روی توسعه تجدیدپذیرها چیست؟ در گفت‌و‌گوی پیش رو مهدی مسائلی، دبیر سندیکای صنعت برق ایران حجم زیاد سرمایه‌گذاری و نبود تضمین کافی از سوی دولت به ویژه برای سرمایه‌گذاران خارجی را از جمله بزرگ‌ترین بازدارنده‌های موجود در مسیر تجدیدپذیرها می‌داند. سدی که چالش جدی دولت چهاردهم نیز در این حوزه خواهد بود.

هر چند ایرانیان سده‌هاست پیش‌گام استفاده از انرژی بادی هستند؛ اما به دلایل مختلف از جمله اقتصاد مبتنی بر نفت و تکیه بر سوخت‌های فسیلی خیلی دیر و کند به فکر کاربرد صنعتی انرژی حاصل از این منابع طبیعی ارزان، فراوان و سازگار با محیط‌زیست افتادند. مطابق با سند چشم‌انداز بیست‌ساله باید به سمت تولید انرژی‌های نو در سراسر کشور حرکت می‌کردیم. براساس برنامه ششم و برای‌آنکه از شتاب توسعه عقب نمانیم باید ظرفیت انرژی تجدیدپذیر کشور به ۵۰۰۰ مگاوات می‌رسید. باید سالانه ۱۰۰۰ مگاوات و هر ماه یک نیروگاه ۷۵ مگاواتی بادی یا خورشیدی در ایران نصب و راه‌اندازی می‌شد. در ماده ۱۹ قانون هوای پاک اشاره شد که سالانه ۳۰ درصد از توسعه برق کشور از محل انرژی‌های تجدیدپذیر باشد. این اقدامات که در برنامه توسعه پنجم هم پیش‌بینی اما فراموش شده بود همچنان بی‌سرانجام رها شد و عدد ظرفیت انرژی تجدیدپذیر کشور روی کمتر از ۵ درصد ثابت ماند. ایران در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر فرصت‌های زیادی را از دست می‌دهد. از میان انرژی‌های حاصل از آب، باد، نور خورشید، جاذبه ماه، جزرومد، زیست‌توده و ژئوترمال (زمین‌گرمایی)، تنها انرژی حاصل از آب، کمی بادی و خورشیدی و کمتر زمین‌گرمایی و زیست‌توده موردتوجه قرار گرفته‌اند. گرچه بهره‌برداری از این منابع به دلیل تناسب وضعیت جغرافیایی و آب‌وهوایی مهیا است و شمالی‌ترین تا جنوبی‌ترین نقاط ایران ظرفیت استفاده از این انرژی‌ها را دارند.

۴۰ روز از انفجار فاجعه‌بار گاز متان در معدن «معدنجو» می‌گذرد، اما این معدن همچنان بوی مرگ می‌دهد و یادآور روزهای تلخی است که ۵۳ کارگر جانشان را از دست دادند. گزارش میدانی «پیام ما» نشان می‌دهد که از حدود ۲ هزار کارگری که پیش از حادثه در این معدن کار می‌کردند، تنها ۷۰۰ نفر باقی مانده‌اند. خانواده‌های قربانیان با مشکلات بی‌شماری روبه‌رو هستند؛ از بی‌توجهی به توانمندسازی زنان گرفته تا مستمری ناچیز. اینجا، زندگی همچنان در سایه ترس، نگرانی و نبود امنیت شغلی جریان دارد و کارگران بازمانده با بیم و هراس هر روزه به تونل‌های تاریک بازمی‌گردند. آن‌ها می‌ترسند حرف بزنند.

بیست‌ونهمین اجلاس کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد درباره تغییرات اقلیمی (کاپ ۲۹)، در حالی ١٥ روز دیگر کنار گوش ایران برگزار خواهد شد که حضور نماینده کشورمان در این اجلاس همچنان در اما و اگر مانده. هر چند این حضور اگر هم محقق شود به علت بلاتکلیف ماندن روند عضویت ایران در پیوستن به پیمان‌نامه پاریس در شورای نگهبان، پیش‌تر امکان مذاکرات جدی را از نماینده ایران سلب کرده است. یک دهه پس از تلاش برای پیوستن به توافق پاریس، حالا نام ایران، لیبی و یمن به‌عنوان تنها کشو‌رهایی دیده می‌شود که از این پیمان محیط‌زیستی جامانده‌اند. با «معصومه ابتکار» درباره آنچه بر سر پیوستن ایران به پیمان اقلیمی پاریس آمد و ضرورت حضور کشورمان در مجامع بین‌المللی، به‌ویژه اجلاس اقلیمی سازمان ملل متحد که ۲۱ آبان‌ماه در باکو برگزار می‌شود به گفت‌وگو نشستیم. درحالی‌که نحوه حضور ایران در مجامع بین‌المللی محیط‌زیستی محل بحث است و برخی، ازجمله اعضای کارگروه محیط‌زیست مرکز بررسی‌های راهبُردی دولت معتقدند تا امروز دستاوردی در کنوانسیون‌های بین‌المللی نداشته‌ایم، رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست در دولت‌های هفتم، هشتم و یازدهم می‌گوید در دوران حضورش در این سازمان اقدامات مؤثری در اجلاس‌ها صورت‌ گرفته است.

رشد جمعیت جهان و پیشرفت تکنولوژی موجب افزایش استفاده از سوخت‌های فسیلی شده اما این سوخت‌ها بسیار زودتر از آنکه تقاضای جهان را پاسخ دهند، تمام خواهند شد. کمبود انرژی از چالش‌های مهم جهان در ۵۰ سال آینده است و همین، نیاز به انرژی جایگزین و نو را ضروری ساخته. از میان انواع انرژی‌های جایگزین، انرژی حاصل از خورشید به دلیل رایگان بودن، کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، جلوگیری از افزایش دمای زمین و کاستن از آلودگی هوا از بهترین گزینه‌های در دسترس جهان است. این، برای ایران که در میان مدارهای ۲۵ تا ۴۰ درجه عرض شمالی قرار گرفته و به لحاظ دریافت انرژی خورشیدی در بالاترین رده‌ در میان سایر نقاط دنیا قرار دارد موقعیت ویژه‌ای ساخته است. میزان تابش خورشیدی در ایران بین ۱۸۰۰ تا ۲۲۰۰ کیلووات‌ساعت بر مترمربع در سال تخمین زده شده که بالاتر از میزان میانگین جهانی است. همچنین میانگین سالانه بیش از ۲۸۰ روز آفتابی گزارش شده هم فرصت بیشتری در این زمینه برای ایران فراهم آورده. بااین‌همه بخشندگی خورشید، ما چقدر از این انرژی استفاده می‌کنیم؟ به گفته کارشناسان بسیار کمتر از آنچه که باید. با وجود دسترسی بالا به انرژی پاک خورشید، ایران ۱/۷ درصد کربن‌دی‌اکسید جهان را تولید می‌کند و جزو ۱۰ کشور اول دنیا در مصرف انرژی‌های فسیلی و بزرگ‌ترین انتشاردهنده کربن‌دی‌اکسید در خاورمیانه است. سهم نیروگاه‌های تجدیدپذیر که نیروگاه‌های خورشیدی بخشی از آن به شمار می‌رود در ظرفیت تولید برق کشور، تنها ۱/۱ درصد است. چرا بهره‌برداری از انرژی‌های تجدیدپذیر مورد غفلت قرار گرفته و موانع کجاست؟ قوانین در این زمینه چقدر پاسخگو و الزام‌آور است و چه اقدامات قانونی باید برای توسعه انرژی‌های پاک انجام شود؟ مصطفی نخعی عضو کمیسیون انرژی مجلس یازدهم شورای اسلامی، سخنگوی این کمیسیون و ناظر شورای‌عالی انرژی کشور در گفت‌وگوی زیر به این سوالات پاسخ داده است.

«مسعود پزشکیان» در نخستین نشست خبری خود با رسانه‌ها، برخلاف آنچه در دوران انتخابات مدعی آن بود، دست به گزینش زد. رئیس‌ دولت چهاردهم که در کوران انتخابات بر پیگیری توسعه بر محور محیط‌زیست تأکید داشت، از بی‌برنامه‌گی و رونوشت امور از سوی دولت‌ها در چهل سال گذشته گله کرده بود، از هراس نبود آب در تهران گفته و وعدۀ بهره از تصمیمات کارشناسی و نه دستوری برای حل مسائل داده بود، از آینده و لزوم توجه ویژه به محیط‌زیست گفته و قول داده بود در ۶ محور سیاست‌های محیط‌زیست را پی بگیرد، در اولین گام‌های دولتش، نشان داد حتی در یک دعوت ساده هم مسائل دیگر را بر محیط‌زیست ترجیح می‌دهد.