شبنم شکوریان

در جنوب ایران جنگ همیشه با استرس بیشتری همراه است؛ اینجا حملات به شهرها و تأسیساتی می‌رسد که قلب صنعت نفت کشور در آنها می‌تپد. جایی که دکل‌ها، خطوط لوله و مخازن نفت بخشی از چشم‌انداز روزمره زندگی مردم‌اند و همین نزدیکی خطر را ملموس‌تر ‌می‌کند. کارکنان صنعت نفت سال‌ها است این خط باریک میان کار و خطر را تجربه کرده‌اند؛ از روزهایی که بمب‌ها در جنگ هشت‌ساله زمین و آسمان را می‌لرزاند تا امروز که با بالاگرفتن تنش‌ها، دوباره نام زیرساخت‌های انرژی در میان اهداف احتمالی جنگ شنیده می‌شود. در این میان، حمله به انبارهای نفت تهران هم زنگ خطر را دوباره به صدا درآورده است. بااین‌حال، کسانی هستند که در همین شرایط دور از خانواده و در دل میدان‌های نفتی کار می‌کنند؛ با این آگاهی که یک اشتباه، یک لحظه غفلت یا یک حمله می‌تواند آخرین روز زندگی‌شان باشد.

در جهانی که بحران آب، تغییر اقلیم و تخریب زیست‌بوم‌ها هر روز ملموس‌تر می‌شود، تالاب‌ها آرام‌آرام از حاشیه به متن گفت‌وگوهای بین‌المللی راه یافته‌اند. سال ۲۰۲۵ نشان داد حفاظت از تالاب‌ها دیگر صرفاً یک دغدغه محیط‌زیستی نیست، بلکه به مسئله‌ای گره‌خورده با امنیت غذایی، معیشت جوامع محلی و آینده توسعه پایدار تبدیل شده است. مرور رویدادهای بین‌المللی این سال حاکی از آن است که آگاه‌سازی عمومی و مشارکت اجتماعی به محور اصلی سیاست‌گذاری جهانی در حوزه تالاب‌ها بدل شده‌اند.

بارندگی‌های اخیر، تصویر تالاب‌های ایران را به طور موقت تغییر داده است؛ از جازموریان و بختگان تا هورالعظیم و بخش‌هایی از دریاچه ارومیه دوباره آب گرفته‌اند. اما محمد درویش، پژوهشگر و کنشگر باسابقه محیط‌زیست، معتقد است این بازگشت آب نه نشانه احیاست و نه دلیلی برای خوش‌بینی پایدار. او می‌گوید مسئله اصلی تالاب‌های ایران نه کم‌بارشی، بلکه «بی‌اعتنایی مزمن به قانون»، «دورزدن سازمان حفاظت محیط‌زیست» و «غلبه تفکر سازه‌ای در مدیریت آب» است؛ جایی که حتی در ترسالی بی‌سابقه زاینده‌رود، گاوخونی همچنان تشنه می‌ماند. او در گفت‌وگو با «پیام ما» از تعارض منافع و خطای سیاست‌گذاری در حوزهٔ محیط‌زیست می‌گوید.

در کریدورهای بادخیز ایران، توربین‌هایی قد کشیده‌اند که بیش از وزش باد، با دیوار سیاست و پول روبه‌رو هستند؛ از گره‌های قانونی و کمبود منابع مالی گرفته تا تصمیم‌های ناپایدار. با این حال، تجربه‌هایی مثل نیروگاه بادی سیاه‌پوش نشان می‌دهد اگر سیاست‌گذاری و تأمین مالی روی زمینِ واقعیت‌های فنی و اقتصادی بایستند، باد می‌تواند به موتور توسعه تبدیل شود. «احمد درازگیسو»، عضو هیئت‌مدیره انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر ایران و از مجریان پروژه سیاه‌پوش، در گفت‌وگوی پیش‌رو از میدان عمل می‌گوید؛ از جذب سرمایه در شرایط پرریسک تا ضرورت بازسازی اعتماد میان دولت و بخش خصوصی. به باور او، نیروگاه‌های بادی فقط تولیدکننده برق نیستند؛ می‌توانند اقتصاد محلی را به حرکت درآورند.

فضایی که سال‌ها در انستیتو نفت دانشکدگان فنی دانشگاه تهران بلااستفاده مانده بود، حالا به یکی از تخصصی‌ترین آزمایشگاه‌های حوزه نفت و گاز کشور تبدیل شده است؛ آزمایشگاهی که نه‌فقط نماد نوسازی یک فضای فیزیکی، بلکه نشانه‌ای از بازتعریف رابطه دانشگاه و صنعت انرژی به شمار می‌آید.

«حدود پنج هزار واحد اقامتی، خدماتی و پذیرایی در کشور آمادگی دارند تا نیروگاه‌های ۱۰ کیلوواتی نصب کنند؛ ظرفیتی بالقوه که می‌تواند حدود ۵۰ مگاوات برق سبز را تنها از محل گردشگری فراهم کند.» این بخشی از سخنان «محمد جهانشاهی»، دبیر کمیته ملی طبیعت‌گردی و گردشگری سبز کشور است. او در گفت‌وگو با «پیام ما» توضیح می‌دهد حدود ۸۰ درصد اقامتگاه‌های بومگردی ما در مناطقی قرار دارند که نزدیک به ۳۰۰ روز آفتاب در سال دارند و در چنین فضاهایی به‌راحتی می‌توان نیروگاه‌های ۵ تا ۱۰ کیلوواتی نصب کرد و از این ظرفیت بهره گرفت.

صحبت درباره تجربه‌های روزمره زنان - از بدن و پریود گرفته تا نیازهای شخصی و اجتماعی - هنوز در بسیاری از فضاها تابوست و گاه حتی مانع دسترسی زنان به اطلاعات و مراقبت‌های لازم می‌شود. «پنبه‌ریز» با برنامه‌های آموزشی، مرخصی‌های ویژه و همکاری با متخصصان، تلاش کرده این تابوها را بشکند و فضایی برای گفت‌وگو و آگاهی زنان ایجاد کند. محمد وطن‌دوست، مدیرعامل پنبه‌ریز در گفت‌وگو با «پیام ما» از تجربه‌ها و ابتکارات شرکت در حوزه تابوشکنی و توانمندسازی زنان می‌گوید.

 «تنها ۱۲ درصد از شرکت‌های دانش‌بنیان توسط زنان اداره می‌شوند، درحالی‌که ۶۴ درصد از متقاضیان ورود به دانشگاه‌ها دختران هستند.» این جمله‌ای است از زهرا بهروزآذر، معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده که چندی پیش در نشستی در استان مازندران مطرح کرد. پیش‌تر نیز آمارهایی منتشر شده بود که نشان می‌داد سهم زنان در هیئت‌مدیره شرکت‌ها به حدود ۳۰ درصد می‌رسد. باوجود این، به نظر می‌رسد مسیر دستیابی به برابری در مدیریت کسب‌وکارها همچنان طولانی است. این در حالی است که حضور زنان در رأس شرکت‌های بزرگ، نه‌تنها نگاه تازه‌ای به فرایند تصمیم‌گیری و فرهنگ‌سازمانی می‌آورد، بلکه می‌تواند به متعادل‌تر شدن ترکیب تیم‌ها و شکل‌گیری رقابت‌های سازنده کمک کند. یکی از نمونه‌های شاخص این جریان، شکوه عاشوری مدیرعامل شرکت دنون لبنی پارس است. او معتقد است زنان با دقت، نظم و انضباط خود توانسته‌اند ارزش‌های تازه‌ای به مدیریت بیفزایند و حتی نگاه سنتی جامعه را به چالش بکشند. عاشوری در گفت‌وگو با «پیام ما» از تجربه‌های شخصی خود، موانع فرهنگی، سیاست‌های سازمانی برای حمایت از زنان و همچنین برنامه‌های شرکت در حوزه توانمندسازی و مسئولیت اجتماعی سخن می‌گوید.

دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران زمانی قلعه‌ای مردانه بود؛ جایی که حتی استادانش هم باور نداشتند روزی زنان پا به کلاس‌ها و آزمایشگاه‌هایش بگذارند. در دهه سی اما این تابو شکست. هفت دختر جوان، بی‌هیاهو اما مصمم، وارد آن سرزمین ممنوعه شدند و مسیر تازه‌ای گشودند. یکی از آن‌ها «پریچهر احمدیان طهرانی» بود؛ زنی که بعدها نخستین دانشیار زن این دانشکده شد، سال‌ها در ژنتیک و بیوتکنولوژی پژوهش کرد، کتاب و مقاله نوشت و شاگرد پرورش داد. او حتی فراتر از مرز دانشگاه رفت و با تأسیس بنیادی برای حمایت از دانشجویان کم‌برخوردار نشان داد که نگاهش فقط به موفقیت شخصی محدود نمی‌شود.

موقعیت زنان، دقیق‌ترین نشانه از وضعیت یک جامعه است؛ شاخصی که عدالت را عیان می‌کند، ظرفیت تغییر را می‌سنجد و عمق امید را نشان می‌دهد. هر جا زنان امکان کنشگری دارند، جامعه نیز در مسیر رشد و توازن گام برمی‌دارد؛ و هر جا صدای آنان خاموش است، سکون و بی‌عدالتی در لایه‌های دیگر نیز رسوخ کرده است.