پیام‌ما: به دلیل توجه کمتر به ظرایف و پیچیدگی‌های موضوع مشارکت، مشارکت زنان روستایی در پروژه‌های توسعه اغلب به صورت یک شـعار باقی می‌ماند. همین موضوع باعث شده تا در بخش‌های دانشگاهی و کارشناسی کشور که بر توسعه روستایی و جامعه محلی متمرکزند به بررسی راهبردهای مناسب برای تحقق مشارکت واقعی زنان روستایی در پروژه‌های توسعه بپردازند. مقاله‌ای در آخرین شماره فصلنامه «راهبردهای توسعه روستایی ایران» با عنوان « راهبردهای تحقق مشارکت زنان روستایی در پروژه‌های توسعه در ایران» نوشته شهره سلطانی مدیر گروه توسعه کشاورزی و روستایی APERDRI (موسسه پژوهش‌های برنامه‌ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی-وزارت جهاد کشاورزی) و مجتبی پالوج قایم مقام رئیس موسسه پژوهش‌های برنامه‌ریزی اقتصادکشاورزی و توسعه روستایی منتشر شده که مشارکت زنان در سه مرحله دسترسی به پروژه، منفعت‌یابی و توانمندی را مورد بررسی قرار داده است.

بر اساس داده‌های مقاله راهبردهای تحقق مشارکت زنان روستایی در پروژه‌‌های توسعه در ایران»، تحقق مشارکت زنان در پروژه‌های توسعه شامل برنامه‌ریزی بر اساس ویژگی‌های فـردی زنـان، برنامـه‌ریزی بـر اسـاس موضوعات فرهنگی و اجتماعی، برنامه‌ریزی برای توسعه آموزش، محتوای رسانه‌ها و فناوری اطلاعات و ارتباطات، تشکیل گـروه‌های خـاص زنـان و شبکه‌سازی، دسترسی به منابع مالی، امکان مشارکت در طرح‌های اعتبارات خرد و در نهایت ارتقای سیاست‌های دولت و عملکرد سـازمان‌ها است. همچنین اولویت بندی راهکارهای تحقق مشارکت زنان در پروژه‌‌های توسعه در مراحل سه گانه مذکور تفاوت دارد. راهبردی کـه در هـر سـه مرحله دارای اولویت بالایی است به تشکیل گروه‌های خاص زنان و شبکه‌سازی برمی‌گردد.

مجریان پروژه‌های توسعه روستایی باید آگاه باشند که با پیشرفت پروژه، اهمیت راهکارها تغییر پیدا می‌کند. بـه عنـوان نمونـه، مجـری پـروژه بایستی در مراحل ابتدایی اهتمام بیشتری بـر شناسایی ویژگـی‌های فردی زنان روستایی داشته‌ باشد. به مرور زمان، اهمیت این موضوع کاهش می‌یابد و در مرحله توانمندی کمترین اهمیت را دارد. در حالی که شبکه‌سازی در مرحله توانمندی بـه بیشترین اهمیت رسیده ‌است

این مقاله درباره مرحله نخست مشارکت توضیح داده است: مهـم‌تـرین راهکار با 4.8 از 5، وجود سیاست‌هـای مناسـب بـرای مشارکت واقعی زنان روستایی در پروژه‌های توسعه و کـم اهمیت‌تـرین راهکـار در مرحلـه دسترسـی نیز افـزایش دسترسی زنـان بـه رســانه‌ها و ICT با امیانگین 2.71 دهم از 5 است. همچنین در مرحله دوم مشارکت زنان روستایی که همان منفعت‌یابی از پروژه‌ها است، مهمترین راهکار، تشکیل گروه‌های خاص زنان از طریق روش‌های تسهیلگری است. در این مرحله نیز همانند مرحله قبـل، کـم‌اهمیت‌تـرین راهکـار افزایش دسترسـی زنـان بـه رسـانه‌ها و ICT است. این در حالی است که راهکار « تهیه و انتشـار کلیپ‌های کوتاه آموزشی در مورد موضوع پروژه در فضای مجازی» با میانگین ۶۵/۴ از 5 یکی از پراهمیت‌تـرین راهکارها در این مرحله از مشارکت زنان روستایی برآورد شده است. بنابراین، گزارش نشـان می‌دهد که با دسترسی فزاینده زنان به رسـانه‌ها و ICT، آنچـه اکنون مهم است استفاده از این رسانه‌ها برای آگـاهی‌رسـانی در مورد پروژه‌های توسعه روستایی است.
بر اساس داده‌های این مقاله که در مجله راهبردهای توسعه روستایی منتشر شده است در مرحله سوم مشارکت، راهکار « ایجاد فرصت برای بیان تجارب شغلی و فعالیت‌های کارآفرینانه قبلی زنان روسـتایی» بـا میانگین ۳۴/۴ از بیشترین اهمیت برخوردار اسـت. در مرحلـه‌ای که انتظار می‌رود زمـانی از اجـرای پـروژه گذشته باشد و زنـان روستایی علاوه بر دسترسی به پروژه، منافعی از پـروژه حاصـل کـرده و بـه توانمنـدی رسـیده باشـند، طبـق نظـر متخصصـان، مهمترین راهکار، ایجاد فضایی اسـت کـه در آن زنـان روسـتایی بتوانند نتیجه فعالیت‌های شـغلی خـود را ارائـه دهنـد.
در درجه اهمیت بعدی، احترام به عقاید همه گروه‌های سنی اعم از مسـن و جوان است. نمره‌دهی‌ها اینطور روایت می‌کند که اهمیت این گزینـه در همه مراحل سه گانـه از نظر شرکت‌کنندگان در این تحقیق کم است، امـا از میان مراحل سه گانه در مرحلـه توانمنـدی، از کمترین اهمیت از دیدگاه پاسخگویان برخوردار بوده است. همچنین به نظـر می‌رسد پیشرفت‌های کشور در زمینه توسعه رسـانه‌هـا و فنـاوری اطلاعـات و ارتباطـات در روسـتاها دهـه‌هـای اخیر، مطلـوب و امیدبخش ارزیابی شده است.
این مقاله نتیجه می‌گیرد: در این تحقیق، به طور کلی راهکارهای تحقق مشارکت زنان در پروژه‌های توسعه روستایی بر اساس پیشینه تحقیق گردآوری شدند. پس از دسـته‌بنـدی، شـش دسـته عمـده راهبرد شامل برنامه‌ریزی بر اساس ویژگی‌هـای فـردی زنـان (شـامل تجـارب شغلی قبلی، سن، تحصیلات و درآمـد ایشـان)، برنامـه‌ریزی بـر اساس موضوعات فرهنگی و اجتماعی، برنامه‌ریزی بـرای توسـعه آموزش، محتوای رسانه‌ها و ICT، تشکیل گروه‌های خاص زنـان و شبکه‌سازی، دسترسی به منابع مالی، امکان مشارکت در طرح‌های اعتبارات خرد و در نهایت ارتقای سیاست‌های دولـت و عملکرد سازمان‌ها حاصل شد. نتایج تحقیق نشان‌دهنـده اهمیت کلی هر شش دسته از راهبردها بود، با این وجود اهمیت راهبرد شبکه‌سازی و تشکیل گروه‌هـای زنـان از بقیـه راهبردها بیشتر بوده ‌است.

تحقق مشارکت زنان در پروژه‌های توسعه شامل برنامه‌ریزی بر اساس ویژگی‌های فـردی زنـان، برنامـه‌ریزی بـر اسـاس موضوعات فرهنگی و اجتماعی، برنامه‌ریزی برای توسعه آموزش، محتوای رسانه‌ها و فناوری اطلاعات و ارتباطات، تشکیل گـروه‌های خـاص زنـان و شبکه‌سازی، دسترسی به منابع مالی، امکان مشارکت در طرح‌های اعتبارات خرد و در نهایت ارتقای سیاست‌های دولت و عملکرد سـازمان‌ها است

نتیجه این تحقیق نشـان داد کـه اولویت‌بنـدی راهبردهای تحقق مشارکت زنان در پروژه‌های توسعه می‌تواند در مراحل سه‌گانه تفاوت داشته باشند. بـه عبـارت دیگـر مجریان پروژه‌های توسعه روستایی باید آگاه باشند که با پیشرفت پروژه، اهمیت راهکارها تغییر پیدا می‌کند. بـه عنـوان نمونـه، مجـری پـروژه بایستی در مراحل ابتدایی اهتمام بیشتری بـر شناسایی ویژگـی‌های فردی زنان روستایی داشته‌ باشد. به مرور زمان، اهمیت این موضوع کاهش می‌یابد و در مرحله توانمندی کمترین اهمیت را دارد. در حالی که شبکه‌سازی در مرحله توانمندی بـه بیشترین اهمیت رسیده‌است. راهکاری کـه در هـر سـه مرحلـه اولویت بـالا ، از ۱ تـا ۳ داشته ‌است، تشکیل گروه‌های خاص زنان و شبکه‌سازی است. در این خصوص بررسی‌های میدانی نشان می‌دهـد کـه زنـان در گروه‌های مختلط (شامل زنان و مردان) اغلب سکوت می‌کننـد و به حاشیه کشانده می‌شوند. بنابراین جلوگیری از به خطر افتادن مشارکت آن‌ها، مستلزم تشکیل گروه‌های خاص ایشان است. با توجه به یافته‌های تحقیق، پیشنهادات زیر بـه مجریان و دست اندرکاران پروژه‌های توسعه روستایی برای تحقق مشارکت واقعی زنان در این پروژه‌ها ارائه می‌شود: توجه به سه مرحله مشارکت زنان شامل دسترسی، دستیابی به منافع پروژه و در نهایت رسیدن به توانمندی، تدوین سیاست‌های مناسـب بـرای مشارکت واقعی زنان روستایی در پروژه‌های توسعه به منظور دسترسی و منفعـت‌یابی زنان روستایی از پروژه‌های توسعه، تشکیل گــروه‌هــای خــاص زنــان از طریق روش‌هــای تسهیلگری به منظور استفاده از منافع پروژه برای زنان روستایی، ایجاد فرصت برای بیان تجارب شغلی و فعالیت‌های کارآفرینانـه قبلـی زنان روستایی بـه منظـور رسیدن بـه توانمندی، ایجاد دسترسی به منابع مالی و وجـود امکـان مشـارکت در طرح‌های اعتبارات خرد، تشکیل گروه‌های خاص زنان روستایی و شبکه‌سازی بـه منظور بیرون آمدن زنان از حالت انزوا و ایجاد اعتماد به نفس لازم برای انجام کارهای بزرگتر، توجه به تغییر راهکارهای تحقق مشارکت واقعی زنـان روستایی با پیشرفت پروژه. این امر مستلزم پایش مستمر نتیجه استفاده از راهبردها و راهکارهای مختلف است، توجه به تفاوت‌های فرهنگی و زمینه‌ای مستلزم این است که در کاربرد راهبردها و راهکارها، انعطاف وجود داشته باشد.