اهمیت مذاکره ایران و افغانستان درباره فراه‌رود و هاروت‌رود





اهمیت مذاکره ایران و افغانستان درباره فراه‌رود و هاروت‌رود

6 بهمن 1400، 0:00

منابع آبي كشور افغانستان با در نظر داشتن جغرافياي طبيعي آن به سه حوضه آبريز عمده تقسيم مي‌شود. 1) حوضه آبريز پامير و شمال كوه‌هاي هندوكش با 22 ميليارد متر مكعب آورد ساليانه كه در نهايت به آمودريا در شمال افغانستان وارد مي‌شود‌، 2) حوضه آبريز جنوب كوه‌هاي هندوكش با 21 ميليارد متر مكعب آورد ساليانه كه وارد كشور پاكستان مي‌شود و 3) حوضه آبريز هلمند و هريرود كه به شرق و جنوب شرقي ايران يعني تالاب هامون وارد مي‌شود. در حوضه آبريز هلمند كه به تالاب هامون ختم مي‌شود‌، عمدتا دو منبع آبي وجود داشته كه از نظر حجم آب ابتدا رودخانه هيرمند و بعد دو رودخانه فراه و هاروت با حجم رواناب متوسط ساليانه در حدود 1/5 ميليارد متر مكعب قابل ذكر است.

رودخانه فراه در غرب افغانستان جاری بوده و از سرچشمه خود تا تالاب هامون دارای 560 كیلومتر طول است. این رودخانه ابتدا وارد قسمت شمالی تالاب هامون كه به هامون صابری معروف بوده وارد شده و سپس به پیكره اصلی هامون می‌پیوندد. از سالیان دور ایده اجرای یك سد مخزنی در فراه‌رود و بالادست شهر فراه و منطقه‌ای به نام بخش‌آباد برای توسعه كشاورزی استان فراه در برنامه‌های مقامات افغانستانی قرارداشته تا اینكه آغاز عملیات اجرایی سد بخش‌آباد با حجم 1 میلیارد متر مكعب در سال 2019 و با فرمان اشرف غنی رئیس جمهور وقت آغاز شد كه البته با توجه به تحولاتی كه در این كشور روی داد تا این تاریخ كارهای اجرایی بسیار جزیی برای اجرای این سد انجام شده است‌. رودخانه هاروت هم كه مربوط به حوضه آبریز هلمند بوده از سرچشمه خود یعنی ارتفاعات سیاه كوه تا تالاب هامون دارای حدود 400 كیلومتر طول بوده كه بعد از آبیاری دشت حاصلخیز شیندند و گذر از منطقه قلعه گاه از غرب رودخانه فراه وارد هامون صابری شده و در نهایت به پیكره اصلی تالاب هامون وارد می‌شود.تالاب هامون از سه تالاب به نام‌های پوزك‌، صابری و هامون هلمند تشكیل شده كه در زمان آبگیری این سه تالاب به هم پیوسته و تالاب مشترك ایران و افغانستان را تشكیل می‌دهند. كشور ایران از مهمترین رودخانه ورودی به هامون یعنی هیرمند دارای حق‌آبه بوده كه در سال 1351 بین دو دولت منعقد شده و بر این اساس طبق یك جدول زمانی مقرر شده سالیانه 820 میلیون مترمكعب بابت شرب و کشاورزی از طرف دولت افغانستان به طرف هامون و از طریق سد كجكی رها‌سازی شود. در قرارداد مذكور نامی از حق آبه تالاب هامون كه در واقع سیلاب‌های میان حوضه هستند برده نشده ولی فی‌الواقع به طور عرفی این سیلاب‌ها جزو حقوق تالاب بوده كه باید به طور آزادانه به طرف هامون روانه شوند. اما در مورد فراه‌رود و هارووت‌رود كه بعد از رودخانه هیرمند، عمده ترین حجم رواناب را در میان رودخانه‌های منتهی به تالاب هامون دارند تاكنون هیچ قرارداد و توافقنامه‌ای بین دو کشور منعقد نشده و بر همین اساس بوده كه طرح‌های توسعه‌ای در بالادست این دو رودخانه مد نظر مقامات افغانستانی قرار گرفته است‌.با توجه به اینكه هامون صابری قسمتی از تالاب هامون محسوب شده و برای احیای تالاب هامون، آبگیری هامون صابری هم برای سیستان دارای اهمیت است و هم برای دولت افغانستان كه دو سوم این هامون در خاك آن كشور واقع شده لذا پیشنهاد می‌شود كه دولت جمهوری اسلامی ایران مذاكره با دولت افغانستان را درباره پرهیز از اجرای هر‌گونه مانع اعم از طرح‌های سدسازی مانند سد بخش‌آباد یا كانال‌های انتقال آب در دستور كار خود قرار داده و با جدیت این موضوع را دنبال کند. شاید از این طریق بتوان تضمین‌های لازم برای ورود سیلاب‌های این دو رودخانه را به هامون صابری از افغانستان كسب کرد. البته قابل ذكر است كه در مذاكرات دیپلماتیک باید توجه كافی به شغل‌های جایگزین و توسعه زیرساخت‌ها در استان فراه از طرف دولت ایران به عمل آمده تا بتوان از ورود رواناب‌های فراه‌رود و هاروت‌رود به هامون صابری مطمئن شد و همواره در نظر داشته باشیم كه یك قرارداد برد- برد در مورد تداوم احیای هامون صابری به نفع دو كشور همسایه است.

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *