تقاضای احیای زاینده‌رود

نمایندگان استان اصفهان در مجلس، در نامه‌ای که روز گذشته خطاب به رئیس‌جمهور نوشتند از او خواسته‌اند تا به وضعیت خشکی این استان و احیای زاینده رود رسیدگی کنند. آنها در این نامه از رئیس دولت سیزدهم خواسته‌اند تا «پاسخ شایسته و بهنگام داشته باشد.»

آن‌طور که مجلسی‌های اصفهان می‌گویند «صبر مردم منطقه بسر آمده» و هم استانی‌ها بی‌صبرانه منتظر حضور و راهکارهای مرتبط رئیس‌جمهوری برای زاینده رود هستند. به گزارش ایرنا عباس مقتدایی، نماینده اصفهان دیروز شنبه در دیدار با جمعی از فعالان رسانه‌ای در دفتر مجمع نمایندگان اصفهان از تهیه نامه‌ای خطاب به رئیس جمهور خبر داد. به گفته مقتدایی «اگر رئیس‌جمهوری در موضوع آب و زاینده‌رود بطور جدی ورود نکند به دلیل حجم بالای مشکلات مرتبط، بزودی شاهد بحران‌های شدید اجتماعی و اقتصادی خواهیم بود.»
ماه گذشته هم اعضای شورای شهر اصفهان از دولت خواسته بودند تا به مسئله خشکی زاینده رود و تبعات ناشی از آن ورود کند. علاوه بر اینها، کشاورزان و باغداران و بطور کلی حقابه‌داران مناطق شرق اصفهان از جمله زیار، ورزنه، اژیه خوراسگان و… با جمعیتی بالغ بر ۳۰۰ هزار نفر و حقابه‌داران شهرستان‌های غربی شامل نجف‌آباد، فلاورجان، خمینی شهر، لنجان و مبارکه پیش تر در چند سال اخیر بارها با حضور در نقاط مختلف استان، رسیدگی به وضعیت حقابه خود از زاینده رود، حل مشکلات معیشتی، جبران خسارات ناشی از جاری نبودن زاینده‌رود را خواستار شده بودند اما نتیجه‌ای دستشان را نگرفت و افزایش خشکسالی هم وضعیت رود را سخت‌تر از گذشته کرد.
اصفهانی‌ها که زاینده رود برایشان نشان زندگی است، در تابستان چند روزی شاهد جریان رود بودند و سرپرست معاونت بهره برداری شرکت آب منطقه‌ای اصفهان گفت: «از اواسط دوشنبه- ۲۸ تیرماه، خروجی سد زاینده‌رود به سمت اصفهان کاهش می‌یابد و تقریبا به مدت ۳۶ ساعت جریان رودخانه در اصفهان دوام خواهد داشت.»
به گفته او ذخیره آب سد زاینده‌رود ۳۵۸ میلیون مترمکعب است، که ورودی سد ۱۲ و نیم و خروجی آن ۷۰ مترمکعب بر ثانیه است. با این حال کاهش بارش و افزایش خشکسالی وضعیت را برای این استان سخت‌تر کرد. چنانچه بارش ثبت شده برای فلات مرکزی 48 میلی‌متر بود و با در نظر گرفتن اینکه در دراز مدت این میزان ۱۴۰ میلی‌متر بوده است نشان می‌دهد که ۴۰ درصد در این بخش کاهش بارندگی داشتیم که در رقم قابل توجهی برای این منطقه به شمار می‌رود و همین هم اصفهان را به یکی از بحرانی‌ترین استان‌ها در زمینه آب بدل کرد.
دو دهه خشکی
زاینده رود از سال 79، کم کم رنگ بی‌آبی را به خود دید. همان سال انتقال آب این رود به یزد نخستین بار خشکی زمین رودخانه را به همگان نشان داد و اصفهانی‌ها هم برای اولین بار رود را بی‌آب دیدند.
کانون تشکل‌های غیر‌دولتی زیست محیطی استان اصفهان همان سال در بیانیه‌ای نوشتند «در حال حاضر حیات این رودخانه و کل منطقه تحت تاثیر آن به خطر افتاده است… متأسفانه سیاست‌های غلط، تاثیرات خشکسالی را مضاعف کرده است… ، در صورتی که در موارد مذکور چاره اندیشی به عمل نیاید منطقه به زودی درگیر بحران‌های اکولوژیکی، اجتماعی، و اقتصادی جدی می‌شود که برون رفت از آن بسیار مشکل خواهد بود.» توجه به این نامه و نامه‌های مشابه چندان نبود و از سویی این خشکسالی در سالیان متمادی ادامه یافت و چنانچه مهر می‌نویسد در سال 88 مردم اصفهان طوماری یک و نیم کیلومتری برای ارسال به رئیس‌جمهور در اعتراض به خشکی زاینده‌رود امضا کردند.
در همین ایام موضوع پمپاژهای غیرمجاز در بالادست زاینده رود هم از دیگر مسائلی بود که مورد انتقاد بسیاری از کارشناسان قرار گرفت: موضوعی که حتی کارشناسان آب در استان چهارمحال و بختیاری نیز آن را تایید می کردند. یک کارشناس مسائل آب در استان چهارمحال و بختیاری با اشاره به اینکه پمپاژ آب زاینده رود به ارتفاعات در چهارمحال و بختیاری توجیه اقتصادی ندارد، گفت: در هر صورت وضعیت ایجاد اشتغال در این استان این گونه پمپاژها را توجیه می‌کند.
یک میلیارد مترمکعب کمبود آب در افق 1410
سال 91 اما زمانی بود که پیش‌بینی‌ها از سال‌های آینده روزگار سختی را برای آینده زاینده رود نشان می‌داد. آن زمان مدیر دفتر بهره‌برداری و نگهداری از سدها و تاسیسات آب منطقه‌ای اصفهان با اشاره به افزایش تدریجی مصارف و پیشی گرفتن آن از منابع طی سال‌های اخیر اظهار داشت: «پس از احداث سد زاینده‌رود، بارگذاری‌های جدیدی در این حوضه آبی آغاز شد که تصمیم‌گیری در خصوص نصب بسیاری از این بارگذاری‌ها استانی نبوده و در سطح ملی صورت گرفت که از این جمله می‌توان به احداث صنایع گوناگون اشاره کرد.»
به گفته بصیرپور اختلاف زیادی بین کل مصارف و حق‌آبه‌ها با منابع موجود آب وجود دارد و در آن سال کل نیازها و مصارف و کلیه حق‌آبه‌ها دو میلیارد و صد میلیون مترمکعب آب بود و اما کل منابع آبی در شرایط نرمال، حدود یک میلیارد و پانصد و هفتاد متر‌مکعب بوده که مشخص است حتی در شرایط نرمال آبی نیز کمبود جدی وجود دارد.
او با اشاره به بررسی‌های صورت گرفته در خصوص میزان کمبود آب اظهار داشت: «طبق این بررسی‌ها، در افق 1410 حدود یک میلیارد مترمکعب کمبود آب در این حوضه آبی وجود خواهد داشت.»
مدیر دفتر بهره‌برداری و نگهداری از سدها و تاسیسات آب منطقه‌ای اصفهان در سال 91 تاکید کرده بود که در سال 76 منابع آب زاینده‌رود بر مصارف پیشی داشت و هر سال آبی که شروع می‌کردیم، ذخیره مناسبی از سال قبل وجود داشت ولی از سال 77 با وقوع خشکسالی سه ساله، تعادل به هم خورد و آغاز هر سال آبی را با دلهره و نگرانی آغاز می‌کردیم.
اتفاقی که در سال‌های بعدی هم رخ داد و گسترده شد و خشکی‌های ممتد در نهایت عاملی شد تا در دولت گذشته طرح احیای زاینده‌رود در دستور کار قرار گیرد و طرح ۹ ماده‌ای احیای حوضه آبریز زاینده‌رود که در سال ۹۳ با هدف هماهنگی و اعمال مدیریت واحد بر این حوضه آبریز در موضوعات منابع، مصارف و حقابه‌ها به تصویب شورای آب کشور رسید، همواره مورد درخواست مردم، تشکل‌های زیست محیطی، صنف کشاورزان و مسئولان باشد.
در نهایت احمدرضا لاهیجان‌زاده، معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست خرداد ماه امسال درباره آخرین اتفاقات این طرح به پانا گفت «طرح جامع مدیریت تالاب گاوخونی تهیه شده و به‌تصویب شورای برنامه‌ریزی استان اصفهان رسیده است که بر این اساس طرح احیا و نجات این دو حوضه آبی به دستور ریاست جمهوری از سال گذشته در دستور کار قرار گرفته است.»
به گفته او اجرای طرح جامع زاینده‌رود و تالاب گاوخونی بر عهده وزارت نیرو است و سازمان حفاظت محیط زیست نیز در این امر مشارکت دارد. «بنابراین نقشه راه نجات بخشی زاینده‌رود در شورای عالی به منظور احیای تالاب گاوخوبی به تصویب رسید که می‌توان برنامه‌هایی را در این زمینه پیاده‌سازی کرد.» حالا بار دیگر درخواست نمایندگان مجلس خشکی بیست ساله این رود را بیش از پیش به رخ کشیده و آنها منتظرند تا در دولت جدید احیای این رود عملیاتی شود.