نقش پررنگ پرندگان در زندگی انسان

پس از چند ماه وقفه، قرار است ستونِ «همسایگان ناشناخته» را از سر بگیریم، اما می‌خواهیم با عینکی متفاوت از پرنده‌ها حرف بزنیم. معرفی پرنده‌های مختلف ایران جذابیت خودش را دارد و تنوع پرنده‌ها آن‌قدر زیاد است که حالاحالاها می‌شود در وصفشان نوشت. اما این بار به‌جای کلی‌گویی درباره پرنده‌هایی که ممکن است راحت به چشم نیایند، سراغ مثال‌هایی ملموس از حضور پرندگان در زندگی انسان‌ها می‌رویم. این مطلب مقدمه‌ای برای صحبت از نمونه‌های حضور پررنگ پرنده‌ها در زندگی روزمره‌مان است.

بیایید چند لحظه فکر کنیم و ببینیم کجا می‌توانیم اثری از پرنده‌ها پیدا کنیم. همین حالا به دوروبرتان نگاهی بیندازید. اگر در فضای باز هستید، شاید بتوانید صدای پرنده‌ای را بشنوید. اما اگر در خانه، سر کار یا در محیط بسته دیگری هستید، نشانه‌ای از پرنده‌ها در اطرافتان می‌بینید؟ شاید در میان تابلوهای آویخته به دیوار نقشی از پرنده‌ای پیدا کنید یا شاید طرح پرنده‌ای را روی وسایل آشپزخانه یا در دکوراسیون ببینید. اصلاً نیازی نیست راه دوری برویم. اگر فرش زیر پایتان طرح سنتی ایرانی داشته باشد، حتماً می‌توانید نقش پرنده‌ای در آن بیابید.

اما گاهی حتی این حضور ملموس و دیدنی نیست! ما در گفت‌وگوهایمان هم زیاد از پرنده‌ها وام می‌گیریم. شاید همین تازگی برای توصیف موقعیتی از تعبیر «مثل کبک سرت رو کردی زیر برف» یا ضرب‌المثل «مرغ همسایه غازه» استفاده کرده باشید. مثال‌ها در شعر و نثر هم که بی‌انتهاست. «منطق‌الطیر» اثر «عطار»، منظومه‌ای بزرگ است که با استفاده تمثیلی از پرندگان، مسیری عرفانی را شرح می‌دهد. تصنیف «مرغ سحر» و آهنگ «چکاوک» فقط دو نمونه دم‌دستی از اهمیت پرنده‌ها برای ما هستند.

این موجودات زیبا و خوش‌صدا آن‌قدر در زندگی ما تنیده شده‌اند که حتی گاهی اسمشان را روی بچه‌هایمان می‌گذاریم: «شاهین» و «درنا». مطمئنم شما هم دوست یا آشنایی دارید که اسمش با پرنده‌ها ارتباط دارد.

اما سؤال این است که ما چقدر درباره این پرنده‌ها می‌دانیم و وقتی اسمشان را می‌شنویم، چقدر تصورمان از آن‌ها درست است؟ واقعیت این است که با تغییر سبک زندگی و مدرن و شهری‌شدن آن، ارتباط نزدیک ما با طبیعت و پرنده‌ها مثل گذشته نیست. خیلی‌هایمان حتی نمی‌دانیم «زغن» در آهنگ «دلِ تنگ» نام چه پرنده‌ای است. آیا مطمئنیم تصوری که از شاهین یا درنا داریم، با آنچه این پرنده‌ها در واقعیت هستند، یکی است؟ حتی می‌توانیم سراغ سؤال‌هایی اساسی‌تر برویم: فلامینگوها که زیاد در طرح‌های تزیینی به کار می‌روند، چرا صورتی هستند؟ از قوهای سفیدی که نماد عشق هستند، چقدر می‌دانیم؟ کجای ایران می‌توانیم پیدایشان کنیم؟

این ستون همچنان درباره پرنده‌هایی که همسایه ما هستند، حرف می‌زند. اما این بار تلاش می‌کنیم سرنخ را از پرنده‌هایی بگیریم که اسمشان را زیاد شنیده‌ایم و در زندگی شلوغ و شهری‌مان هنوز زیاد با آن‌ها سروکار داریم. امیدمان این است که آشنایی بیشتر با پرندگان، راهی برای تقویت ارتباطمان با طبیعت شود.