گهر؛ مسئولیت تازه در قبال میراثی ماندگار

 ثبت دریاچه گهر در کنوانسیون رامسر چه اهمیتی برای دورود و لرستان دارد؟

کنوانسیون رامسر یکی از مهم‌ترین توافق‌های بین‌المللی در حوزه حفاظت و استفاده خردمندانه از تالاب‌هاست که در سال ۱۹۷۱ میلادی در شهر رامسر ایران به تصویب رسید. ثبت یک تالاب در فهرست تالاب‌های بااهمیت بین‌المللی، نشان‌دهنده ارزش‌های بوم‌شناختی آن و فرصتی برای تقویت حفاظت و مدیریت پایدار است. دریاچه گهر، در محدوده منطقه حفاظت‌شده اشترانکوه، از ارزش‌های طبیعی و زیست‌محیطی ویژه‌ای برخوردار است و ثبت آن می‌تواند جایگاه محیط‌زیستی لرستان و دورود را تقویت کند. البته ارزش اصلی این اقدام زمانی آشکار می‌شود که به برنامه‌های اجرایی و حفاظت مؤثر منجر شود.

چه کسانی در مسیر ثبت و حفاظت از گهر نقش داشته‌اند؟

حفاظت از محیط‌زیست حاصل تلاش یک فرد یا یک دوره مدیریتی نیست. مدیران و کارشناسان محیط‌زیست در دوره‌های مختلف، محیط‌بانان، فعالان محیط‌زیست، تشکل‌های مردمی، پژوهشگران و رسانه‌ها در این مسیر نقش داشته‌اند. باید از تلاش محیط‌بانان اشترانکوه نیز یاد کرد که در شرایط دشوار میدانی مسئولیت حفاظت از طبیعت را بر عهده دارند. همچنین همراهی مسئولان ملی و استانی، از جمله خانم شیلا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست، دکتر لاهیجان‌زاده، معاون حوزه تالاب‌ها، دکتر شاهرخی، استاندار لرستان، و دکتر لک‌علی‌آبادی، نماینده مردم دورود و ازنا، می‌تواند روند حفاظت از این سرمایه طبیعی را تقویت کند. مهم آن است که همکاری‌ها پس از ثبت بین‌المللی نیز ادامه یابد.

آیا ثبت بین‌المللی به‌تنهایی مشکلات گهر را حل می‌کند؟

خیر. این ثبت گرچه صرفاً یک عنوان نیست، اما به‌تنهایی نیز همه مشکلات را حل نمی‌کند و به معنای اختصاص خودکار اعتبار یا ممنوعیت مطلق هرگونه فعالیت انسانی نیست. حفاظت از گهر به پایش مستمر، مدیریت ورود گردشگران، کنترل پسماند، صیانت از منابع آب، حفاظت از زیستگاه‌ها و همکاری دستگاه‌های مسئول نیاز دارد. باید وضعیت تالاب به‌صورت مستمر بررسی شود تا هرگونه تهدید یا تغییر نامطلوب به‌موقع شناسایی و برای رفع آن اقدام شود.

چگونه می‌توان از ظرفیت گردشگری گهر برای توسعه دورود استفاده کرد، بدون آنکه طبیعت آسیب ببیند؟

گهر ظرفیت مهمی برای گردشگری طبیعی لرستان است؛ اما گردشگری در یک زیست‌بوم حساس کوهستانی باید براساس ضوابط علمی و ظرفیت واقعی محیط انجام شود. افزایش بی‌برنامه گردشگران، رهاسازی زباله و تخریب پوشش گیاهی می‌تواند به طبیعت منطقه آسیب برساند. بنابراین، مدیریت مسیرهای دسترسی، پسماند، ظرفیت پذیرش گردشگر و نظارت بر فعالیت‌ها ضروری است. همچنین جوامع محلی باید از منافع گردشگری پایدار بهره‌مند شوند.

آیا دورود می‌تواند به‌عنوان «شهر تالابی» معرفی شود؟

به باور من، اکنون فرصت مناسبی است که پیشنهاد معرفی دورود به‌عنوان شهر تالابی به‌صورت جدی و کارشناسی بررسی شود. دورود به‌دلیل برخورداری از ظرفیت‌های طبیعی و آبی ارزشمند، از جمله گهر و زیست‌بوم‌های پیرامون آن، می‌تواند هویت محیط‌زیستی خود را تقویت کند. البته این معرفی نیازمند بررسی معیارها، تدوین مستندات و فراهم‌کردن مقدمات کارشناسی و اداری است. پیشنهاد می‌کنم اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست لرستان، مدیریت شهرستان، شهرداری، شورای شهر، تشکل‌های محیط‌زیستی و مراکز دانشگاهی در قالب کارگروهی مشترک این موضوع را بررسی کنند. اگر قرار است دورود با هویت تالابی و طبیعی خود شناخته شود، حفاظت از منابع آب، مدیریت پسماند و توسعه گردشگری مسئولانه نیز باید در برنامه‌های منطقه جایگاه واقعی داشته باشد.

جاده بالادستی گهر؛ ظرفیتی برای توسعه گردشگری منطقه است یا تهدیدی برای زیست‌بوم منطقه؟

موضوع جاده بالادستی گهر یکی از مهم‌ترین مسائل پیش‌روی حفاظت از این منطقه است و نمی‌توان پس از ثبت بین‌المللی دریاچه از کنار آن به‌سادگی عبور کرد. هرگونه مسیرسازی و مداخله عمرانی در محدوده‌های حساس طبیعی، اگر بدون ارزیابی دقیق آثار زیست‌محیطی و رعایت ضوابط حفاظتی انجام شود، می‌تواند پیامدهای جدی برای منطقه داشته باشد. درباره مسیر مورد اشاره از سمت الیگودرز، لازم است وضعیت قانونی، مجوزها و آثار زیست‌محیطی آن به‌صورت شفاف بررسی شود. مطالبه ما روشن است؛ اینکه این جاده باید هرچه سریع‌تر تعیین تکلیف شود. اگر بررسی‌های کارشناسی نشان دهد ادامه مسیر با الزامات حفاظت از گهر و اشترانکوه سازگار نیست یا برخلاف ضوابط قانونی احداث شده، باید مطابق نظر کارشناسی و الزامات قانونی برای توقف، اصلاح یا برچیدن بخش‌های آسیب‌زا اقدام شود.

مهم‌ترین تهدیدی که این جاده می‌تواند برای گهر و اشترانکوه ایجاد کند، چیست؟

نگرانی اصلی فقط احداث یک جاده نیست؛ بلکه پیامدهایی است که دسترسی آسان و کنترل‌نشده به مناطق حساس طبیعی می‌تواند به‌دنبال داشته باشد. چنین مسیری ممکن است به بستری برای ورودهای غیرمجاز، برداشت غیرقانونی گیاهان دارویی، شکار غیرمجاز و دیگر مداخلات آسیب‌زا در زیست‌بوم منطقه تبدیل شود. این نگرانی‌ها ضرورت بررسی دقیق وضعیت جاده، نحوه دسترسی و پیامدهای زیست‌محیطی آن را دوچندان می‌کند. به اعتقاد من، حفاظت از گهر نباید صرفاً به ثبت یک عنوان بین‌المللی محدود بماند؛ باید آثار این حفاظت را در میدان و در عمل مشاهده کنیم.