محبوبه کثیری

«نگاهی ارزشمند و دقیق به نقش سمن‌ها در روزهای دشوار؛ جایی که همدلی، مشارکت و سرمایه اجتماعی می‌تواند به پشتوانه‌ای برای تاب‌آوری و امید جامعه تبدیل شود.»👌👌
🪻🌸🪻

حسن ابراهیمی رضایی

ضمن عرض سلام و احترام ،
یادداشت بسیار خوب شما را خواندم و با دیدگاهتان موافقم .
به نظرم یکی از نکاتی که در حوزه سازمان‌های مردم‌نهاد باید مدنظر داشت ، عبور از نگاه خیریه‌ای و دریافت‌کننده‌ای به نگاه سرمایه اجتماعی است .
خیرین و سمن‌ها نباید فقط منابعی برای جبران کمبودهای دولت دیده شوند ، آن‌ها بخشی از ظرفیت جامعه برای حل مسئله و یک سرمایه اجتماعی‌اند .
البته این سرمایه زمانی می‌تواند به یک ظرفیت واقعی تبدیل شود که شناخته ، سازمان‌دهی و به پروژه‌های مشخص متصل شود
از طرفی، مشارکت اجتماعی در بحران نباید از زمان وقوع بحران آغاز شوند . باید از قبل اکوسیستم مشارکت شکل گرفته باشد و سازوکار روشنی برای تقسیم نقش ، هماهنگی ، پاسخ‌گویی و تصمیم‌گیری مشترک میان دولت و جامعه مدنی وجود داشته باشد .
یکی از نکات قابل توجه در یادداشت شما که به نظرم خیلی مهم رسید ، این هست که بحران می‌تواند ظرفیت پاسخ‌گویی سمن‌ها و خیریه‌ها را هم فرسوده کند .
بنابراین ، همان‌طور که کشورها برای بحران‌های مختلف ذخایر راهبردی دارند ، باید برای ظرفیت مشارکت اجتماعی هم نوعی ذخیره راهبردی در نظر گرفت ؛ ظرفیتی که در حوزه سلامت ، اهمیت آن دوچندان است.
به نظرم یکی از ضعف‌های سال‌های گذشته این بوده که به حوزه مشارکت اجتماعی در مقاطعی توجه شده و در مقاطعی هم مغفول مانده است. درحالی‌که این ظرفیت باید به‌صورت مستمر و پایدار تقویت شود، نه اینکه فقط در زمان بحران به یادش بیفتیم .
شاید روزی برسد که یکی از مهم‌ترین شاخص‌های آمادگی یک جامعه برای جنگ ، فقط تعداد بیمارستان‌ها ، خودروهای امدادی یا منابع مالی آن نباشد ؛ بلکه این باشد که چه میزان سرمایه اجتماعیِ سازمان‌یافته و آماده برای پاسخ‌گویی در اختیار دارد.
با تشکر و تقدیم احترام

معصومه صابری فر

مطالب ارائه شده توسط دکتر فراهانچی بسیار علمی و فنی بود و نگاه جدید هوشمندانه ای در خصوص امور خیر داشتند .
امیدوارم دست اندرکاران با الهام از این مطالب در راستای هدفمند کردن سرمایه های پایدار گام موثری بر دارند

شیرین صدقی

یادداشت بسیار خوبی بود ، با دیدگاهتان موافقم. این گزارش، از حیث انسجام تحلیلی، نگاه راهبردی و توجه هم‌زمان به ابعاد اجتماعی، مدیریتی و حکمرانی بحران، اثری ارزشمند و قابل تأمل است. نویسنده با نگاهی عمیق و واقع‌بینانه، ظرفیت سمن‌ها و خیریه‌ها را نه صرفاً به‌عنوان نهادهای حمایتی، بلکه به‌مثابه بخشی از سرمایه اجتماعی و ظرفیت تاب‌آوری ملی تبیین کرده است. برجستگی اصلی گزارش، عبور هوشمندانه از نگاه حمایتی صرف و تأکید بر «اعتماد، هماهنگی، تقسیم کار و آمادگی پیشینی» است. این اثر نشان‌دهنده توانمندی علمی، نگاه نظام‌مند و درک دقیق نویسنده از الزامات سیاست‌گذاری اجتماعی در شرایط بحران است و می‌تواند مبنایی مناسب برای تصمیم‌سازی و طراحی الگوهای مشارکت اجتماعی در مدیریت بحران باشد.

تدین

سمنها همچنان نیازمند حامیان مالی قوی هستند. فقط دغدغه داشتن سمنها کافی نیست.بعنوان کشوری دارای ذخایر ومعادن فراوان باید دولت‌ها راحت‌تر و بهتر از این تشکل‌ها حمایت کنند

تدین

سمنها همچنان نیازمند حامیان مالی قوی هستند. فقط دغدغه داشتن سمنها کافی نیست.بعنوان کشوری دارای ذخایر ومعادن فراوان باید دولت‌ها راحت‌تر و بهتر از این تشکل‌ها حمایت کنند

بهروز عزت پور

بسیار عالی
به نظرم این یادداشت یک «تلنگر اجتماعی ارزشمند» است. و نقطه شروع خوبی برای گفت‌وگو درباره نقش جامعه مدنی در بحران‌هاست

علی خلیلی پور دارستانی

*جامعه را در بحران تنها نگذاریم؛ تأملی بر یادداشت دکتر افشین فرهانچی*
یادداشت ارزشمند *جناب آقای دکتر افشین فرهانچی* با عنوان «در زمان جنگ جامعه را تنها نگذاریم» که به مناسبت روز جهانی خیریه در روزنامه پیام ما منتشر شده است، از جمله مطالبی است که اهمیت آن فراتر از موضوع خیریه و امور نیکوکارانه است.
این یادداشت در واقع به یکی از مسائل بنیادین جوامع امروز می‌پردازد: *نحوه مواجهه جامعه با بحران و چگونگی فعال‌سازی ظرفیت‌های اجتماعی برای حفظ انسجام، همبستگی و تاب‌آوری جامعه.*
از این منظر، لازم می‌دانم ضمن قدردانی صمیمانه از دکتر فرهانچی، چند نکته برجسته و علمی مطرح‌شده در یادداشت ایشان را مورد تأکید قرار دهم.
*۱. خیریه؛ فراتر از کمک مالی*
یکی از مهم‌ترین نکات مقاله این است که خیریه را نباید صرفاً در قالب کمک مالی به افراد نیازمند تعریف کرد.
در ادبیات جدید سیاست اجتماعی، سازمان‌های خیریه، سازمان‌های مردم‌نهاد، گروه‌های داوطلبانه و شبکه‌های غیررسمی شهروندان، بخشی از *ظرفیت اجتماعی جامعه* محسوب می‌شوند.
بنابراین در شرایط بحران، کارکرد این نهادها تنها تأمین بخشی از نیازهای مادی مردم نیست؛ بلکه آن‌ها می‌توانند در حفظ ارتباطات اجتماعی، شناسایی گروه‌های آسیب‌پذیر، ایجاد اعتماد، بسیج داوطلبان و تقویت احساس همبستگی اجتماعی نیز نقش‌آفرین باشند.
این نگاه به خیریه، به اعتقاد من، یکی از نقاط قوت اساسی یادداشت دکتر فرهانچی است.
*۲. جنگ فقط میدان نظامی نیست*
جنگ، حتی اگر در میدان نظامی رخ دهد، آثار آن به تمام لایه‌های جامعه سرایت می‌کند.
کاهش درآمد خانوارها، افزایش هزینه‌های زندگی، آسیب‌های روانی، جابه‌جایی جمعیت، اختلال در خدمات عمومی، افزایش فقر و آسیب‌پذیری گروه‌های کم‌درآمد و کاهش منابع سازمان‌های اجتماعی، تنها بخشی از پیامدهای اجتماعی جنگ است.
بنابراین مدیریت جنگ و بحران را نمی‌توان صرفاً با معیارهای نظامی و امنیتی سنجید.
*تاب‌آوری اجتماعی، خود یکی از مؤلفه‌های مهم قدرت ملی است* .
جامعه‌ای که بتواند در شرایط دشوار، شبکه‌های اعتماد و همکاری خود را حفظ کند، در برابر بحران‌ها آسیب‌پذیری کمتری خواهد داشت.
از این منظر، تأکید دکتر فرهانچی بر این که در روزهای جنگ نباید جامعه را تنها گذاشت، دارای پشتوانه جدی علمی و اجتماعی است.
*۳. سرمایه اجتماعی؛ مهم‌تر از سرمایه مالی*
شاید یکی از مهم‌ترین مفاهیمی که می‌توان از محتوای این یادداشت استخراج کرد، مفهوم سرمایه اجتماعی باشد.
اعتماد میان مردم، اعتماد مردم به نهادهای عمومی، شبکه‌های ارتباطی، مشارکت داوطلبانه و احساس مسوولیت نسبت به سرنوشت دیگران، سرمایه‌ای است که در شرایط عادی ممکن است کمتر دیده شود؛ اما در زمان بحران ارزش واقعی خود را نشان می‌دهد.
خیریه‌ها و سازمان‌های مردم‌ نهاد، در صورت برخورداری از اعتماد عمومی، می‌توانند این سرمایه اجتماعی را به کنش جمعی تبدیل کنند.
اما این رابطه دوطرفه است:
*اعتماد، شرط موفقیت نهادهای خیریه است و شفافیت و پاسخگویی، شرط حفظ اعتماد عمومی.*
از همین رو، حمایت از خیریه‌ها نباید صرفاً به تأمین منابع مالی محدود شود؛ بلکه باید هم‌زمان با تقویت شفافیت، تخصص، پاسخ‌گویی و اعتماد عمومی همراه باشد.
*۴. دولت و جامعه مدنی؛ رقیب یکدیگر نیستند*
یکی دیگر از نکات مهمی که باید بر آن تأکید کرد، ضرورت تفکیک مسوولیت دولت از نقش جامعه مدنی است.
وجود خیریه‌ها به هیچ عنوان نباید بهانه‌ای برای کاهش مسوولیت دولت در قبال شهروندان باشد.
دولت هم‌چنان مسوول اصلی تأمین امنیت، خدمات عمومی، حمایت اجتماعی و مدیریت بحران است؛ اما هیچ دولتی نیز نمی‌تواند تمام ظرفیت‌های اجتماعی یک کشور را به تنهایی فعال کند.
راه‌حل مطلوب، *همکاری دولت و جامعه مدنی* است؛ نه جایگزینی یکی به جای دیگری.
در این مدل، دولت باید نقش سیاست‌گذار، تنظیم‌گر، هماهنگ‌کننده و تضمین‌کننده حقوق عمومی را ایفا کند و جامعه مدنی نیز بتواند با استقلال، تخصص و انعطاف‌پذیری، ظرفیت‌های اجتماعی خود را در کنار ساختار رسمی فعال کند.
این همان چیزی است که در ادبیات جدید حکمرانی از آن با عنوان *حکمرانی مشارکتی* یاد می‌شود.
*۵. بحران، زمان موازی‌کاری نیست*
در شرایط عادی ممکن است موازی‌کاری میان نهادهای مختلف هزینه‌زا باشد؛ اما در شرایط جنگ و بحران، می‌تواند به اتلاف منابع حیاتی منجر شود.
اگر چندین سازمان همزمان برای یک گروه یا منطقه خاص فعالیت کنند و منطقه یا گروه دیگری بدون حمایت باقی بماند، نتیجه الزاماً افزایش کارآمدی نیست.
بنابراین یکی از الزامات مدیریت اجتماعی بحران، ایجاد *سامانه شفاف شناسایی نیازها، توزیع مسوولیت و هماهنگی میان دولت، خیریه‌ها، سمن‌ها و گروه‌های داوطلب* است.
در اینجا نقش دولت می‌تواند بسیار مهم باشد؛ نه برای تصدی‌گری و کنترل فعالیت‌های مردمی، بلکه برای *هماهنگ‌سازی و ایجاد زیرساخت اطلاعاتی و حقوقی لازم.*
*۶. خیریه‌ها نیز در بحران نیازمند حمایت‌اند*
یک نکته بسیار مهم دیگر این است که در زمان بحران، فقط مردم آسیب‌پذیر نیستند؛ خود سازمان‌های مردم‌نهاد و خیریه‌ها نیز ممکن است با کاهش منابع مالی و افزایش شدید تقاضا مواجه شوند.
بنابراین نمی‌توان انتظار داشت که خیریه‌ها در شرایط بحرانی بدون ایجاد زیرساخت‌های حمایتی، بار فزاینده مشکلات اجتماعی را بر دوش بکشند.
اگر تعداد نیازمندان افزایش پیدا کند، منابع خیرین کاهش یابد و هزینه‌های فعالیت سازمان‌های اجتماعی افزایش پیدا کند، طبیعی است که ظرفیت این نهادها نیز کاهش خواهد یافت.
بنابراین **تقویت ظرفیت خیریه‌ها بخشی از سیاست ملی مدیریت بحران است.*
*۷. از خیریه سنتی به مشارکت اجتماعی**
به باور من، یادداشت دکتر فرهانچی می‌تواند زمینه‌ای برای طرح یک بحث بزرگ‌تر نیز باشد.
جامعه ایران برای عبور از بحران‌های پیش‌رو، نیازمند گذار از مفهوم سنتی «خیر» به مفهوم گسترده‌تر *«شهروند مسوول»* است.
در این نگاه، مشارکت اجتماعی فقط کمک مالی نیست.
یک پزشک می‌تواند تخصص خود را در اختیار جامعه قرار دهد؛ یک استاد دانشگاه می‌تواند دانش خود را به کار گیرد؛ یک جوان می‌تواند داوطلبانه در فعالیت‌های اجتماعی مشارکت کند؛ یک شرکت می‌تواند مسوولیت اجتماعی خود را ایفا کند و یک شهروند نیز می‌تواند بخشی از وقت و توان خود را برای کمک به جامعه اختصاص دهد.
این همان نقطه‌ای است که «خیریه» به «سرمایه اجتماعی» تبدیل می‌شود.
یادداشت دکتر افشین فرهانچی را باید از این منظر مورد توجه قرار داد که مساله‌ای بسیار فراتر از کمک به نیازمندان را مطرح می‌کند.
پرسش اصلی این است:
*در شرایط بحران، چگونه می‌توان جامعه را منسجم، امیدوار و توانمند نگه داشت؟*
پاسخ به این پرسش بدون مشارکت مردم، سازمان‌های مردم‌نهاد، خیریه‌ها، گروه‌های داوطلب، نخبگان و بخش خصوصی امکان‌پذیر نیست.
از این رو، ضمن قدردانی از دکتر فرهانچی برای طرح چنین موضوع مهمی، به‌ویژه در شرایطی که جامعه با پیامدهای مختلف بحران مواجه است، باید تأکید کرد که *سرمایه اجتماعی و تاب‌آوری اجتماعی، بخشی از امنیت ملی و قدرت ملی هر کشور* است.
جامعه‌ای که در روزهای سخت کنار یکدیگر می‌ایستد، تنها به نیازمندان کمک نمی‌کند؛ بلکه در حال بازسازی اعتماد، همبستگی و امید اجتماعی است.
و شاید پیام اصلی این یادداشت را بتوان در یک جمله خلاصه کرد:
*در زمان بحران، دولت نباید جامعه را تنها بگذارد و جامعه مدنی نیز نباید تنها به جبران کاستی‌های دولت فروکاسته شود؛ راه عبور، همکاری مسوولانه دولت و جامعه است* .
از جناب آقای دکتر افشین فرهانچی برای طرح این نگاه ارزشمند و مسوولانه سپاسگزارم و امیدوارم این بحث از صفحات روزنامه‌ها فراتر رفته و به گفت‌وگویی جدی درباره طراحی یک *الگوی ملی مشارکت جامعه مدنی در مدیریت بحران* تبدیل شود.

مجید پورخیاط

یادداشت خوبی هستش

افشین فرهانچی

ممنون از توجه شما

میترا صابری نیا

دستگاه‌ها و نهادهای موثر در شکل ‌گیری و تقویت سمن‌ها باید مسیر رو هموار کنند... ولی در عمل آن‌چه شاهد آن هستیم یک جور انتظار دفرمه و کاریکاتوری است که اغلب حوزه‌ی مشارکت اجتماعی رو به مثابه یک صندوق می‌پندارند که هروقت بحران و نیاز بود از آن برداشت کند در حالی که این ظرف وجودی نیازمند بازبینی و تقویت است.. یک جامعه درگیر بحران به شدت نیازمند نگاه متناسب با خودش هست. بخش زیادی از سرمایه اجتماعی ما در اتفاق‌های اجتماعی سال‌های اخیر به معنای واقعی از دست رفت.. و در حال حاضر حوزه اجتماعی برای بازیابی خودش نیازمند یک بسته جامع اضطراری است؛ امید که مسئولان اهمیت موضوع رو دریابند و اقدامی عاجل کنند. از سوی دیگر نخبگان اجتماعی و طبقه متوسط جامعه باید دریابد که با قهر و مهاجرت هیچ‌گاه مدنیت تقویت نشده.. ان‌شاالله که با تاب آوری، نگاه روادارانه و بازگشت به خرد هر کدام از ما به عنوان یک شهروند جزء بتونیم در عبور جمعی و بسلامت از بحران‌های موجود نقش ایفا کنیم.

میترا صابری نیا

دستگاه‌ها و نهادهای موثر در شکل ‌گیری و تقویت سمن‌ها باید مسیر رو هموار کنند... ولی در عمل آن‌چه شاهد آن هستیم یک جور انتظار دفرمه و کاریکاتوری است که اغلب حوزه‌ی مشارکت اجتماعی رو به مثابه یک صندوق می‌پندارند که هروقت بحران و نیاز بود از آن برداشت کند در حالی که این ظرف وجودی نیازمند بازبینی و تقویت است.. یک جامعه درگیر بحران به شدت نیازمند نگاه متناسب با خودش هست. بخش زیادی از سرمایه اجتماعی ما در اتفاق‌های اجتماعی سال‌های اخیر به معنای واقعی از دست رفت.. و در حال حاضر حوزه اجتماعی برای بازیابی خودش نیازمند یک بسته جامع اضطراری است امید که مسئولان اهمیت موضوع رو دریابند و اقدامی عاجل کنند. از سوی دیگر نخبگان اجتماعی و طبقه متوسط جامعه باید دریابد که با قهر و مهاجرت هیچ‌گاه مدنیت تقویت نشده.. ان‌شاالله که با تاب آوری، نگاه روادارانه و بازگشت به خرد هر کدام از ما به عنوان یک شهروند جزء بتونیم در عبور جمعی و بسلامت از بحران‌های موجود نقش ایفا کنیم.

مجید نادرس

با سلام و احترام ویژه خدمت استاد پر دانش و صدیق فرهانچی.
استاد معزز سخنان شما علمی و خودتان هم یک استاد صادق هستید و بدین سبب قابل احترام.
اما خواهشمند است یک جلسه نقادانه هم برای این امر اختصاص فرمایید تا با نقد این انجمن های مردم نهاد آسیب‌ها و کاستی شناخته شوند.
با ادب و احترام.