عبور از آستانه تحمل طبیعت؛ نتایج یک پژوهش ملی

انتشار بیش از ۳.۵ تن دی‌اکسیدکربن (CO2) در هر کیلومترمربع، مرزی است که اکوسیستم‌های ایران را در برابر تغییر اقلیم خلع‌سلاح می‌کند. سیدمحسن موسوی، پژوهشگر دوره پسادکتری دانشگاه شهید بهشتی، در مطالعه‌ای کاربردی با راهنمایی دکتر نغمه مبرقعی دینان، ابعاد جدیدی از آسیب‌پذیری زیست‌محیطی کشور را واکاوی کرده است.

چرا باید نگران انتشار CO2 باشیم؟

یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که طبیعت ظرفیت محدودی برای جذب آلاینده‌ها دارد. زمانی که انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از سوخت‌های فسیلی از حد مجاز فراتر رود، توانایی طبیعی اکوسیستم برای پالایش هوا و تعدیل دما به‌شدت کاهش می‌یابد. در این شرایط، حتی پوشش گیاهی نیز نمی‌تواند سدی در برابر افزایش دما باشد و فرآیند گرمایش با سرعت بیشتری پیش می‌رود.

نقشه جامع خطرپذیری؛ کدام مناطق ایران در خطرند؟

این مطالعه با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای دقیق، «نقشه جامع خطرپذیری» کشور را ترسیم کرده است. بر اساس این تحلیل، مناطق زیر در وضعیت هشدار قرار دارند:

• مناطق مرکزی و شرقی: به دلیل تلاقی خشکسالی و انتشار بالای آلاینده‌ها.
• جنوب‌شرقی کشور: به دلیل کاهش توان اکولوژیکی در برابر تنش‌های محیطی.
• حاشیه کلان‌شهرها: به‌دلیل تراکم فعالیت‌های انسانی و آلودگی‌های صنعتی.

نقش تغییر الگوی بارش در تخریب اکوسیستم

موسوی با اشاره به ناهماهنگی‌های اقلیمی افزود: «تغییرات اقلیمی صرفاً به معنای کاهش بارندگی نیست؛ بلکه تغییر «زمان بارش» نیز آسیب‌زاست.» جابه‌جایی فصل‌های بارشی باعث می‌شود گیاهان در مراحل حساس رشد با کمبود آب مواجه شوند. همچنین، تحقیقات ثابت کرده که «دمای بیشینه روزانه» اثر مخرب‌تری بر گیاهان نسبت به دمای شبانه دارد و دفاع طبیعی آن‌ها را در هم می‌شکند.

راهکارهای مدیریتی برای توسعه پایدار

این پژوهش بر یک نکته کلیدی تأکید دارد: درختکاری تنها راه نجات نیست. برای حفظ تعادل اکولوژیکی، لازم است رویکردی ترکیبی شامل:

۱. کاهش جدی انتشار گازهای گلخانه‌ای.

۲. کنترل هوشمند مصرف سوخت‌های فسیلی.

۳. مدیریت منابع آب متناسب با الگوهای جدید بارش.

این یافته‌ها به مدیران و سیاست‌گذاران کمک می‌کند تا با اولویت‌بندی مناطق بحرانی، سیاست‌های سازگاری با اقلیم را با دقت بیشتری تدوین کنند.

منبع : ایرنا