در توران، فاصله‌ها کوتاه نیستند. برای رسیدن به هر محدوده از زیستگاه، باید کیلومترها راه را در جاده‌های خاکی و مسیرهای سخت طی کرد؛ جایی که یک آبشخور، یک ردپا یا دیدن یک حیوان می‌تواند بخشی از روز یک محیط‌بان را تغییر دهد.

ابوالقاسم مرادی ۲۵ سال است که همین مسیر را می‌پیماید. او محیط‌بان پاسگاه محیط‌بانی زمان‌آباد در پارک ملی توران است؛ منطقه‌ای که در بخش بیارجمند شهرستان شاهرود، در شرق استان سمنان قرار دارد و از مهم‌ترین زیستگاه‌های حیات‌وحش کشور است. مرادی در مردادماه به‌عنوان محیط‌بان نمونه کشور از استان سمنان انتخاب شده است؛ انتخابی که حاصل سال‌ها حضور در منطقه و انجام وظیفه در یکی از ارزشمندترین زیستگاه‌های ایران است.

مرادی از دل همین طبیعت آمده است. کودکی‌اش در روستا گذشته؛ جایی که پدر و مادرش کشاورزی و دامداری می‌کردند و طبیعت بخشی از زندگی روزمره خانواده بود. علاقه به طبیعت از همان سال‌ها در او شکل گرفت و پس از پایان خدمت سربازی به سازمان حفاظت محیط زیست پیوست. او از نخستین روزهای استخدام تاکنون نیز در پارک ملی توران خدمت کرده است.

توران برای او فقط محل کار نیست؛ منطقه‌ای است که سال‌ها زندگی کاری‌اش را در آن گذرانده و مسیرها و زیستگاه‌هایش را شناخته است. این زیستگاه پهناور در بخش بیارجمند شهرستان شاهرود و در شرق استان سمنان قرار دارد و به خراسان رضوی نزدیک است. توران زیستگاه گونه‌های ارزشمندی مانند یوزپلنگ آسیایی، آهو، گورخر ایرانی، زاغ‌بور و هوبره است.

در میان سال‌های طولانی خدمت، خاطراتی هم وجود دارد که برای مرادی ماندگار شده‌اند. یکی از آنها به سال ۱۴۰۲ برمی‌گردد؛ زمانی که یکی از اهالی منطقه با محیط‌بانی تماس گرفت و خبر داد یک بره تازه‌متولدشده در اختیار چوپانان قرار گرفته است.

بره را یکی از چوپانانی که در محدوده قشلاقی توران دامداری می‌کرد، به‌طور اتفاقی پیدا کرده بود. چوپان آن را به آغل برده بود تا از گوسفندان شیر بخورد. اما بعد متوجه شد ممکن است نگهداری بره باعث از بین رفتنش شود و آن را تحویل محیط‌بانان داد.

مرادی و همکارانش تصمیم گرفتند بره را به همان محدوده‌ای که پیدا شده بود، بازگردانند و منتظر بمانند تا مادرش برای بردنش برگردد. حدود ۴۸ ساعت بعد دوباره به محل رفتند و منتظر ماندند تا در صورت بازگشت مادر، این اتفاق را ثبت و مستندسازی کنند. اما طبیعت فرصت زیادی برای دوربین آنها نگذاشت.

مرادی می‌گوید: «هنوز یک یا دو دقیقه از حضورمان نگذشته بود که مادر بره از راه رسید، فرزندش را پیدا کرد و با خود برد. حتی فرصت نکردیم صحنه را فیلم‌برداری و مستند کنیم.»

اما حفاظت از چنین زیستگاهی فقط به خاطرات شیرین ختم نمی‌شود. توران پهناور است و به گفته مرادی، برای حفاظت مناسب از آن دست‌کم ۶۰ تا ۷۰ محیط‌بان نیاز است؛ در حالی که اکنون حدود ۲۰ تا ۲۵ نفر وظیفه حفاظت از منطقه را بر عهده دارند. بیشتر نیروها نیز بومی و محلی هستند و شناختشان از منطقه به انجام بهتر مأموریت‌ها کمک می‌کند.

هر روز گشت و پایش، کنترل منطقه، بررسی آبشخورها و در صورت نیاز آبرسانی به حیات‌وحش، بخشی از وظایف آنهاست. در کنار کمبود نیرو، فرسودگی ناوگان موتوری و خودروها نیز کار را دشوارتر کرده است؛ تجهیزاتی که باید در مسیرهای سخت و طولانی توران مورد استفاده قرار گیرند.

مهدی لهردی، فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان سمنان، درباره روند انتخاب محیط‌بان نمونه توضیح می‌دهد که سازمان حفاظت محیط زیست هر ماه فرمی شامل شاخص‌های مشخص را به استان‌ها ارسال می‌کند. مدیران استانی بر اساس این شاخص‌ها افراد واجد شرایط را انتخاب و اسامی را به تهران ارسال می‌کنند. در مرحله بعد، پرونده‌ها در سازمان حفاظت محیط زیست بررسی و امتیازبندی می‌شوند و در نهایت محیط‌بانی که بالاترین امتیاز را در میان استان‌های مختلف کسب کند، به‌عنوان محیط‌بان نمونه انتخاب می‌شود.

به گفته لهردی، مرادی به دلیل عملکردش در مدیریت منابع آبی توران در روزهای گرم تابستان، رسیدگی به‌موقع به آبشخورهای حیات‌وحش، تعداد گشت‌های کنترلی و حفاظتی و رسیدگی مناسب به پمپ‌های بادی منطقه که در این ایام نقش مهمی در تأمین آب دارند، به‌عنوان محیط‌بان نمونه مردادماه انتخاب شده است.

این انتخاب برای مرادی تنها یک عنوان نیست. او فعالیت‌هایش را بخشی از وظیفه روزانه محیط‌بانی می‌داند؛ وظیفه‌ای که در توران با گشت و کنترل، پایش زیستگاه، آبرسانی به حیات‌وحش و سرکشی مداوم به منطقه گره خورده است. خودش نیز تأکید می‌کند که این تلاش فقط متعلق به او نیست و همه همکارانش در محیط‌بانی و منطقه توران در حفاظت از این زیستگاه سهم دارند.