مشارکت جوامع محلی و مدیریت حوزه‌های آبریز، شرط احیای تالاب‌هاست

احمدرضا لاهیجان‌زاده، معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به اهمیت مدیریت منابع آب و حفاظت از تالاب‌ها، تأکید کرد که رویکرد پایدار در این حوزه باید هم‌زمان بر سه محور «مدیریت یکپارچه حوزه‌های آبریز»، «توجه به نیازهای اکولوژیک» و «مشارکت جوامع محلی» استوار باشد.

او در دوره آموزشی «نقش دانش بومی و جوامع محلی و سنتی در حفاظت و مدیریت پایدار تالاب‌ها» که با همکاری مرکز آموزش و تربیت محیط‌بان و معاونت محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست و به میزبانی مرکز منطقه‌ای رامسر در مرکز و غرب آسیا برگزار شد، گفت وضعیت تالاب‌های پایاب رودخانه‌ها یکی از مهم‌ترین شاخص‌های ارزیابی مدیریت منابع آب است.

به گفته لاهیجان‌زاده، مشکلات امروز تالاب‌های کشور نشان می‌دهد که در گذشته نگاه جامعی به حوزه‌های آبریز وجود نداشته و تمرکز صرف بر پهنه آبی، بدون توجه به تغییرات بالادست، به تشدید بحران انجامیده است. او تجربه دریاچه ارومیه را نمونه‌ای روشن از این موضوع دانست و افزود حفاظت از تالاب بدون مدیریت یکپارچه حوزه آبریز ممکن نیست.

معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به برنامه‌های احیای تالاب‌ها گفت رویکرد جدید این سازمان، بررسی تاریخی تغییرات تالاب‌ها و شناسایی مداخلات انسانی اثرگذار بر وضعیت کنونی آن‌هاست تا با اصلاح این مداخلات، امکان بازگشت تدریجی تالاب‌ها به شرایط طبیعی فراهم شود.

لاهیجان‌زاده تالاب‌های انزلی و صالحیه را از نمونه‌های این رویکرد معرفی کرد و توضیح داد که بازنگری در مسیرهای آب، اصلاح زهکش‌ها و بازگرداندن بخشی از شرایط طبیعی، از جمله اقداماتی است که برای احیای این تالاب‌ها دنبال می‌شود.

او همچنین نقش جوامع محلی و دانش بومی را در حفاظت از تالاب‌ها اساسی دانست و تأکید کرد تجربه جهانی نشان می‌دهد مدیریت پایدار منابع طبیعی بدون حضور مردم و ذی‌نفعان محلی امکان‌پذیر نیست. به گفته وی، جوامع بومی باید به یکی از ارکان اصلی حفاظت و مدیریت تالاب‌ها تبدیل شوند.

معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست ثبت و مستندسازی رویدادهای تالابی را نیز از برنامه‌های مهم مرکز منطقه‌ای رامسر عنوان کرد و گفت خشک‌شدن تالاب‌ها، وقوع سیلاب، گرد و غبار، ورود گونه‌های جدید، لانه‌گذاری پرندگان و اقدامات جوامع محلی برای احیای تالاب‌ها باید ثبت و مستند شود.

وی با تأکید بر تقویت ارتباط میان ۱۵ کشور عضو مرکز منطقه‌ای رامسر در مرکز و غرب آسیا، برگزاری دوره‌های آموزشی مشترک، تبادل تجربه و اجرای برنامه‌های منطقه‌ای را از راهکارهای ارتقای همکاری در حوزه حفاظت و مدیریت تالاب‌ها دانست.

لاهیجان‌زاده در پایان گفت برنامه‌های سال ۲۰۲۶ این مرکز با هدف افزایش تعاملات منطقه‌ای و ارتقای جایگاه آن تدوین شده و تلاش می‌شود ظرفیت‌های علمی و اجرایی کشورهای منطقه بیش از گذشته در خدمت حفاظت از تالاب‌ها قرار گیرد.