کشف دوباره؛ از فراموشی در موزه تا یک فرضیه علمی

داستان از جایی شروع می‌شود که بقایای اسکلتیِ متعلق به دوران پادشاهی میانه مصر (حدود ۴۰۰۰ سال پیش)، پس از دهه‌ها فراموشی در انبار موزه مصر در قاهره، دوباره مورد توجه قرار گرفتند. این اسکلت‌ها که در سال ۱۸۹۰ توسط «ژاک د مورگان» کشف شده بودند، در سال ۲۰۲۰ دوباره در کانون توجه باستان‌شناسان قرار گرفتند.

مجموعه تازه بررسی‌شده شامل بقایای پادشاه «حور» و چندین شاهدخت از جمله «ایتا»، «خِنمت»، «ایتاورت» و «نوب‌هوتپ» است که گمان می‌رود دختران فرعون «آمنمحات دوم» بوده‌اند.

آیا شاهزاده‌خانم‌ها شکارچی بودند؟

«زینب حاشش»، باستان‌شناس دانشگاه «بنی‌سویف» و سرپرست این تحقیق، در مقاله‌ای که در ژورنال «Frontiers in Environmental Archaeology» منتشر شد، ادعای تازه‌ای را مطرح کرد. بر اساس تحلیل محل اتصال عضلات به استخوان‌ها (آنتز)، او معتقد است اعضای خاندان سلطنتی، به‌ویژه زنان، در فعالیت‌های پرزحمت جسمی مانند تیراندازی با کمان و شکار مشارکت فعال داشته‌اند.

در مقبره این زنان، سلاح‌هایی مانند تیر، کمان و خنجر کشف شده بود. پیش‌تر تصور می‌شد این ابزارها تنها جنبه تشریفاتی و نمادین دارند، اما یافته‌های جدید نشان می‌دهد که شاید این سلاح‌ها در زمان حیات برای تمرین یا شکار مورد استفاده قرار می‌گرفته‌اند. به عنوان مثال، در مورد «شاهدخت ایتا»، علائم رشدیافتگی در عضلات شانه و دست راست، با حرکات مداوم کار با سلاح همخوانی دارد.

تردید کارشناسان؛ آیا شواهد کافی است؟

با وجود جذابیت این یافته، جامعه باستان‌شناسی با احتیاط با آن برخورد کرده است. کارشناسان باستان‌زیست‌شناسی مانند «سونیا زاکژفسکی» و «اسکات هدو» بر این باورند که تغییرات اسکلتی به تنهایی نمی‌توانند مدرک قطعی برای اثبات یک فعالیت خاص باشند.

آن‌ها تأکید دارند که عواملی همچون سن، ژنتیک و سایر حرکات تکراری روزمره نیز می‌توانند تغییرات مشابهی در محل اتصال عضلات ایجاد کنند. علاوه بر این، پژوهشگران با گروه مقایسه‌ای از سایر ساکنان آن دوره در دره نیل مواجه نبوده‌اند تا بتوانند تفاوت سطح فعالیت‌های بدنی را به درستی بسنجند. بنابراین، اگرچه این مطالعه دریچه‌ای تازه به شناخت زندگی زنان خاندان سلطنتی گشوده، اما نمی‌توان با قطعیت آن‌ها را «جنگجو» یا «شکارچی» نامید.

اهمیت حفظ میراث و دانش بومی

فارغ از اینکه این فرضیه تا چه حد دقیق باشد، بازبینیِ یافته‌های باستان‌شناسیِ قدیمی با تکنولوژی‌های مدرن، بخشی از مسیرِ مهم در درک دقیق‌ترِ میراث فرهنگی و تاریخ بشر است. این بررسی‌ها نه‌تنها به بازشناسی جایگاه زنان در جوامع باستان کمک می‌کند، بلکه به توسعه پایدار در حوزه مطالعات تاریخی و حفظ ارزش‌های انسانیِ گذشته منجر می‌شود.

این یافته‌ها همچنان کنجکاوی بسیاری را برانگیخته است؛ آیا شاهدخت‌های مصر در خفا یا برای تفریح، پا به میدان شکار می‌گذاشتند؟ شاید مطالعات آینده با بررسی دقیق‌ترِ نشانه‌های بیولوژیک، پاسخ قطعی‌تری به این پرسش تاریخی بدهد.